Giữ truyền thống giữa làn sóng âm nhạc hiện đại Việt Nam
Nghệ sĩ hát dân ca truyền thống trong bối cảnh âm nhạc hiện đại Việt Nam hôm nay là những người phải vừa bảo toàn bản sắc, vừa biết thích ứng với thị hiếu số, nền tảng số và các xu hướng thẩm mỹ mới để không bị chìm giữa thị trường nhiều màu sắc và cạnh tranh khốc liệt. Họ không chỉ hát những làn điệu quê hương mà còn phải xây dựng một sự nghiệp ca hát bền vững, đủ sức đi đường dài, đối thoại với khán giả trẻ và công nghệ, nhưng vẫn giữ được linh hồn của dân ca. Nếu nói thẳng, cốt lõi của cuộc chơi không nằm ở chuyện “giữ hay bỏ” truyền thống, mà là cách nghệ sĩ Việt thích ứng xu hướng mà không đánh mất chính mình. NSƯT Vân Khánh và ca sĩ Nguyễn Hải Yến là hai ví dụ điển hình: một người xuất thân từ lời ru miền Trung, một người trưởng thành từ các cuộc thi âm nhạc, nhưng cả hai đều chứng minh rằng kiên định bản sắc không đồng nghĩa với đứng im tại chỗ.
NSƯT Vân Khánh: mở rộng biên độ, không đổi bản sắc
Khoảng năm 1998, từ miền Trung vào TP.HCM lập nghiệp, Vân Khánh chọn cho mình con đường riêng với dòng nhạc mang âm hưởng quê hương miền Trung, trữ tình và đặc biệt là những ca khúc về Huế. Đó là lựa chọn trái dòng khi thị trường đang rộ lên các giai điệu nhạc trẻ sôi động của Làn Sóng Xanh. Ca sĩ dân ca truyền thống này hiểu rất rõ màu sắc mình theo đuổi không thể tạo hiệu ứng đám đông rầm rộ, nhưng lại có sức hút bền bỉ, sâu sắc trong trái tim khán giả. Không phải hành trình nào cũng thuận lợi. Khi mới bước chân vào Nam, chứng kiến cảnh khán giả reo hò rần rần cho các ngôi sao nhạc trẻ, còn mình chỉ nhận những tràng pháo tay bình thường, cô từng tủi thân và thoáng nghĩ đến việc đổi dòng nhạc. Điểm đáng nể là Vân Khánh chọn giải pháp bản lĩnh: mở rộng biên độ thể hiện thay vì thay đổi bản sắc, rèn luyện giọng để có thể linh hoạt với dân ca Nam Bộ, cải lương, Bolero và nhạc trữ tình. Điều đó cho thấy, với dân ca, vấn đề không phải “cũ hay mới”, mà là cách làm cho chất liệu truyền thống có thêm không gian sống.
Học xu hướng từ giới trẻ nhưng chỉ giữ điều phù hợp
Điểm thú vị trong cách NSƯT Vân Khánh đối diện âm nhạc hiện đại Việt Nam là thái độ không né tránh cái mới. Cô thẳng thắn thừa nhận mình thường xuyên nghe các bản phối mới, các ca khúc hot trend của ca sĩ trẻ để cảm nhận sự mới mẻ, từ đó chắt lọc những yếu tố phù hợp đưa vào phong cách riêng. Đó là tinh thần của một nghệ sĩ Việt thích ứng xu hướng: học hỏi nhưng không chạy theo, chọn lọc chứ không sao chép. Trên thực tế, chính sự kiên định và tư duy nghệ thuật cởi mở ấy giúp cô xây dựng được sự nghiệp ca hát bền vững. Lấy mốc từ chiếc cúp Album vàng như một kỷ vật cho thời kỳ hăng hái nhào nặn sản phẩm cá nhân, Vân Khánh tự hào nhất về sự kiên định, luôn làm mới và nâng tầm các bài hát quê hương trở nên văn minh, hoa mỹ hơn để đi song hành với thị trường. Các album của cô nhanh chóng chạm đến trái tim khán giả và được công chúng đón nhận nồng nhiệt. Thay vì than thở về việc khán giả trẻ “quay lưng” với dân ca, cô chủ động bước vào vùng nghe của họ bằng cách cập nhật không khí phối khí, ngôn ngữ biểu diễn, nhưng giữ nguyên linh hồn lời ru mẹ đã từng gieo vào mình.
Nguyễn Hải Yến: giữ giọng để đi đường dài giữa thời đại số
Nếu Vân Khánh đi lên từ đoàn tuồng và lời ru, thì Nguyễn Hải Yến lại bước vào nghề qua những sân chơi âm nhạc lớn. Nhìn lại hơn 18 năm làm nghề, cô khẳng định Vietnam Idol là cột mốc có ý nghĩa nhất, đưa cái tên Nguyễn Hải Yến đến gần khán giả và mở ra cơ hội cọ xát ở nhiều sân chơi khác. Tham gia Vietnam Idol, Sao Mai điểm hẹn, Tuyệt đỉnh tranh tài đều là những trải nghiệm quý giá, giúp cô thử sức với nhiều dòng nhạc, hiểu hơn về khả năng của mình và tìm được hướng đi phù hợp. Kinh nghiệm từ các cuộc thi âm nhạc lớn khiến cô nhận ra mình phù hợp với nhạc nhẹ và quyết định theo đuổi dòng nhạc này trong thời gian dài, tới nay đã khoảng 18–19 năm. Theo Yến, một giọng hát hay có thể chưa tạo dấu ấn ngay nhưng sẽ giúp nghệ sĩ có cơ hội sống lâu hơn với nghề. Đó là triết lý “giữ giọng để đi đường dài”: tập trung vào chất giọng, dòng nhạc và tư duy âm nhạc, thay vì chạy theo những cú hit ngắn hạn trên TikTok. Nói một cách thẳng thắn, nghệ sĩ nào coi nền tảng số là cứu cánh mà bỏ quên giọng hát thì sớm muộn cũng bị loại khỏi cuộc chơi.
Bài học chung: bản sắc rõ ràng, thích ứng có chọn lọc
Cả NSƯT Vân Khánh và Nguyễn Hải Yến đều phải đối diện với những giới hạn: từ cảm giác tủi thân trước sự hâm mộ khán giả dành cho nhạc trẻ, đến việc lập nghiệp một mình ở TP.HCM trong điều kiện kinh tế chưa đủ đầy, thiếu kinh nghiệm, thiếu người dẫn dắt và một con đường rõ ràng. Đó là những cái giá rất thực của nghề hát, đặc biệt với những người không chọn đường ngắn nhất là chạy theo trào lưu. Trong thời đại TikTok, YouTube thay đổi cách khán giả nghe nhạc, Yến cho rằng các nền tảng số chỉ là công cụ giúp khán giả tiếp cận nghệ sĩ gần hơn, và nghệ sĩ càng cần không ngừng thay đổi, thích nghi, cố gắng mỗi ngày. Cô cũng nhắc đến bối cảnh AI và âm nhạc AI phát triển mạnh, khiến việc sản xuất một sản phẩm mới đặt ra nhiều thách thức hơn. Khi đặt song song với hành trình dân ca của Vân Khánh, ta thấy hiện lên một lời khuyên rõ ràng cho bất kỳ ca sĩ dân ca truyền thống nào: hãy dùng xu hướng để làm giàu bản sắc, chứ không để nó xóa nhòa bạn. Sân khấu live, truyền hình, các sự kiện – với những tập như “Kỷ niệm thanh xuân” phát sóng lúc 19h15 Chủ nhật ngày 27/9 trên kênh VTV9 – vẫn là nơi khán giả kiểm chứng giá trị thật của một giọng hát. Ai giữ được chất riêng, biết cảm ơn khán giả và bền bỉ làm nghề, người đó mới có thể xây dựng sự nghiệp ca hát bền vững thay vì một chuỗi nhất thời.
