Giữ giọng để đi đường dài: Bài toán sống còn của ca sĩ dân ca
Giữ giọng hát để đi đường dài trong âm nhạc nghĩa là một ca sĩ phải biết bảo toàn bản sắc, rèn kỹ thuật và chủ động thích nghi với xu hướng thị trường, để sau nhiều năm vẫn còn khán giả, thay vì chạy theo mọi trào lưu nhất thời rồi nhanh chóng bị lãng quên. Với ca sĩ dân ca và nghệ sĩ truyền thống, bài toán ấy khắc nghiệt hơn khi họ luôn phải đối diện làn sóng nhạc trẻ, TikTok, YouTube và giờ là âm nhạc AI. Nhưng chính ở vùng giao thoa ấy, những người chấp nhận đi chậm, chăm chút con đường riêng, lại có cơ hội xây dựng sự nghiệp âm nhạc dài hạn và một cộng đồng người nghe trung thành, bền bỉ hơn bất kỳ “hit” ngắn hạn nào.
NSƯT Vân Khánh: Chấp nhận vỗ tay vừa phải để đổi lấy tình yêu dài lâu
Câu chuyện của NSƯT Vân Khánh là minh chứng rõ ràng cho sức bền của một ca sĩ dân ca dám trung thành với lựa chọn của mình. Chị bước vào con đường âm nhạc dân gian từ rất sớm, được nuôi dưỡng bởi những câu ru mang đậm chất miền Trung, những lần theo cha đi diễn đoàn tuồng Huế và niềm say mê cải lương từ thuở đến trường, cùng sự ngưỡng mộ các giọng ca như Bảo Yến, Hương Lan.
Khoảng năm 1998, khi một mình Nam tiến vào TP.HCM lập nghiệp, thị trường đang sôi động với nhạc trẻ gắn với giải Làn Sóng Xanh. Chị chọn con đường hoàn toàn ngược dòng: ca Huế, dân ca, những giai điệu trữ tình, hoài niệm về miền Trung. Không ngạc nhiên khi khán giả hò reo cuồng nhiệt với các ngôi sao nhạc pop, còn phần trình diễn của chị chỉ nhận tràng pháo tay bình thường, khiến chị chạnh lòng và từng nghĩ tới việc thay đổi phong cách. Nhưng thay vì chạy theo hit, chị chọn cách mở rộng biên độ giọng hát, làm mềm, linh hoạt hơn để hát được dân ca Nam Bộ, cải lương, bolero, nhạc trữ tình mà không đánh mất màu sắc riêng.
Chính lựa chọn “giữ giọng – giữ mình” ấy mới giúp chị xây dựng sự nghiệp âm nhạc dài hạn xuyên suốt khoảng 30 năm với dòng nhạc dân ca, dù khởi đầu không ồn ào. Chiếc cúp “Album Vàng” là kỷ vật chị nhớ nhất, bởi đó là dấu mốc cho một giai đoạn miệt mài làm sản phẩm tử tế, gửi đến khán giả những album dân ca được biên tập kỹ lưỡng. Theo lời chị, sức sống của âm nhạc truyền thống không nằm ở độ “hot” mà ở chiều sâu và khả năng neo lại trong ký ức người nghe lâu dài hơn bất cứ trào lưu nhất thời nào.
Nguyễn Hải Yến: Lùi một bước để đi thêm cả chặng đường 18 năm
Nếu NSƯT Vân Khánh là gương mặt tiêu biểu của nghệ sĩ truyền thống, Nguyễn Hải Yến lại cho thấy một lộ trình khác: dùng các cuộc thi âm nhạc như trạm trung chuyển, nhưng không để chúng quyết định số phận nghề hát. Cột mốc quan trọng nhất trong hơn 18 năm làm nghề của cô là Vietnam Idol, chương trình đưa cái tên Nguyễn Hải Yến đến gần hơn với khán giả và mở ra cơ hội bước vào những sân chơi khác.
Từ Vietnam Idol, Sao Mai Điểm Hẹn đến Tuyệt Đỉnh Tranh Tài đều là những lần “thử lửa”, giúp cô nhận ra mình phù hợp với nhạc nhẹ và quyết định gắn bó với dòng nhạc này khoảng 18–19 năm. Điều thú vị là, dù không đi theo dân ca, triết lý nghề của Hải Yến lại rất gần với các ca sĩ dân ca: coi trọng giọng hát, chất riêng và đường dài hơn là cú nổ ngắn hạn. Cô nói thẳng, một giọng hát hay có thể chưa tạo dấu ấn ngay nhưng sẽ cho nghệ sĩ cơ hội sống lâu hơn với nghề. Đó là câu trả lời rõ ràng cho việc vì sao cô không cố “đu” mọi trào lưu TikTok, dù hiểu rõ sức mạnh của các nền tảng số.
Quan trọng hơn, Nguyễn Hải Yến dám chủ động rút lui đúng lúc. Thời điểm mới vào TP.HCM lập nghiệp, không có nền tảng gia đình làm nghệ thuật, kinh tế còn hạn chế và thiếu người dẫn đường, cô chọn lùi lại để chăm lo bản thân, gia đình và chuẩn bị nền tảng cho chặng đường dài hơn. Khi trở lại, cô tự tin hơn, biết cách sắp xếp cuộc sống, kinh tế và đam mê cân bằng, mở rộng sang diễn xuất, dẫn chương trình, song hành với các dự án âm nhạc như “Trạm Bình Yên” và những ca khúc mới sắp tới. Đây chính là mẫu hình nghệ sĩ thế hệ mới biết dùng thời gian để xây nền, thay vì cháy hết mình trong vài năm rồi biến mất.
Giữa TikTok, AI và nhạc trẻ: Nghệ sĩ truyền thống phải sống khác
Cả NSƯT Vân Khánh lẫn Nguyễn Hải Yến đều bước vào nghề ở những giai đoạn thị trường biến động mạnh: từ làn sóng nhạc trẻ cuối thập niên 1990 đến thời đại TikTok, YouTube và âm nhạc AI ngày nay. Điểm chung là họ đều không xem xu hướng mới như kẻ thù, mà như môi trường phải học cách chung sống. Với Vân Khánh, đó là việc lắng nghe phối mới, ca khúc mới của lớp trẻ, rồi chọn chi tiết phù hợp để đưa vào cách hát dân ca của mình, làm cho những làn điệu quen thuộc trở nên tươi mới hơn mà không mất gốc. Còn với Hải Yến, YouTube hay TikTok chỉ là công cụ giúp khán giả đến gần nghệ sĩ hơn; điều còn lại vẫn là giọng hát, dòng nhạc và tư duy âm nhạc mà mỗi người chọn để cống hiến.
Trong bối cảnh AI và âm nhạc AI phát triển, cô thừa nhận việc sản xuất sản phẩm mới nhiều thách thức hơn. Nhưng chính vì vậy, giá trị cốt lõi của con người – cảm xúc, trải nghiệm sống, sự đồng hành cùng khán giả – lại trở thành lợi thế mà máy móc không thay thế được. Năm nay, Hải Yến vẫn tiếp tục các dự án riêng, hoạt động biểu diễn, tham gia phim truyền hình, điện ảnh và dẫn chương trình, thay vì cố tạo thêm một “hiện tượng” ngắn hạn. Đây là cách cô tự xây cho mình một hệ sinh thái nghề nghiệp, bảo đảm sự nghiệp âm nhạc dài hạn, không bị bó hẹp trong một format cuộc thi hay một nền tảng số nhất thời.
Đi đường dài trong dân ca: Không ồn ào nhưng không biến mất
Những gì NSƯT Vân Khánh và Nguyễn Hải Yến làm cho thấy một thực tế: để vượt qua thách thức âm nhạc hôm nay, nghệ sĩ không thể chỉ giỏi hát. Họ phải biết lúc nào nên hiện diện mạnh mẽ, lúc nào nên lùi lại xây nền; biết tôn trọng bản sắc nhưng không khóa mình trong khuôn cứng. Với nghệ sĩ truyền thống và ca sĩ dân ca, áp lực cạnh tranh với nhạc pop, với trào lưu TikTok là có thật, nhất là khi những gì họ theo đuổi hiếm khi trở thành “hiện tượng” tức thời. Nhưng đổi lại, họ có cơ hội xây một cộng đồng khán giả trung thành, xem âm nhạc như một phần ký ức, chứ không phải nội dung lướt qua vài giây trên màn hình.
Khi NSƯT Vân Khánh gần 50 tuổi nhưng vẫn giữ được ngoại hình trẻ trung và giọng hát được yêu mến trên nhiều sân khấu, khi Nguyễn Hải Yến vẫn đều đặn có dự án, show diễn, phim ảnh sau gần hai thập kỷ, đó là câu trả lời thuyết phục nhất cho lựa chọn “giữ giọng hát để đi đường dài”. Trong một thế giới âm nhạc ngày càng ồn ào, những người chấp nhận đi chậm, đi sâu và đi đúng với bản thân, sẽ không bao giờ biến mất – họ chỉ dịch chuyển vào vị trí bền vững hơn trong trái tim những khán giả chịu khó lắng nghe đến cuối bài.
