Từ hát xoan truyền thống đến tham vọng kể lại bằng ngôn ngữ nhạc trẻ
Việc Phương Mỹ Chi ca sĩ kết hợp hát xoan truyền thống Phú Thọ với âm nhạc hiện đại truyền thống là một dự án âm nhạc mang tính thử nghiệm, chủ đích nối di sản văn hóa Việt với thị hiếu của khán giả trẻ bằng cách giữ nguyên tinh thần dân gian nhưng đặt trong cấu trúc, hình ảnh và cách phối khí đương đại để tạo nên một cây cầu tự nhiên giữa quá khứ và hiện tại, thay vì chỉ dừng ở mức tái hiện cổ truyền trên sân khấu lễ hội. Điểm then chốt ở đây không phải là việc đưa chất liệu dân gian vào một MV giải trí cho “đủ màu sắc”, mà là tham vọng xây dựng một không gian nơi người trẻ có thể thưởng thức, tò mò và đi ngược dòng tìm hiểu hát xoan. Tiếp nối thành công của "Thiên đường với người thương", Phương Mỹ Chi tiếp tục khai thác chất liệu văn hóa Việt trong MV "Thử lòng quân tử", lấy cảm hứng trực tiếp từ hát xoan Phú Thọ. Chính sự liên tục này cho thấy cô không xem di sản như phụ kiện mà là trục chính trong hành trình sáng tạo.
Cẩn trọng với di sản: nghệ nhân làm cố vấn chứ không chỉ làm nền
Điểm đáng bàn nhất trong dự án là cách ê-kíp đối xử với di sản: không "khoác áo" hát xoan cho hợp xu hướng, mà mời cả hệ thống nghệ nhân tham gia cố vấn. Theo Phương Mỹ Chi, ê-kíp nhận được sự hỗ trợ chuyên môn từ NSND Nguyễn Thị Lịch – trùm phường xoan An Thái, bà Nguyễn Thị Hồng Vân cùng các nghệ nhân hát xoan. Đây là lựa chọn thể hiện sự tôn trọng chặt chẽ với nguồn gốc, khác hẳn kiểu vay mượn dân gian thường thấy ở một số sản phẩm thị trường. Các nghệ nhân không đứng sau hậu trường cho đủ lệ mà tư vấn cụ thể về hình ảnh, phục trang và những động tác múa đặc trưng của chặng "giao duyên" – nơi các câu hát đối đáp thể hiện tình cảm nam nữ một cách duyên dáng, ý nhị. Những chi tiết như sử dụng quạt, dải khăn lụa, ánh mắt và chuyển động tay được trau chuốt để vừa đúng tinh thần diễn xướng, vừa hợp ngôn ngữ hình ảnh của MV. Nhờ thế, chất xoan không bị làm loãng mà được đặt vào bối cảnh mới với độ xác thực cao.
MV "Thử lòng quân tử": khi không gian đất Tổ bước vào khung hình đương đại
Trong "Thử lòng quân tử", Phương Mỹ Chi chọn khai thác chặng "giao duyên" của hát xoan, nơi các câu hát đối đáp trở thành lời trao tình khéo léo giữa nam và nữ. MV sử dụng cảm hứng từ các làn điệu "Xin Huê, Đố Huê" và "Bỏ Bộ", kết hợp những động tác múa dựa trên hình thức diễn xướng truyền thống với cách dàn dựng mang tính đương đại. Không gian văn hóa vùng đất Tổ được đưa vào sản phẩm qua kiến trúc đình làng, phục trang, tạo hình và các hình thức trình diễn dân gian, trong đó có Đình Hùng Lô – nơi gắn với đời sống thực hành hát xoan Phú Thọ. Sau 2 ngày phát hành, sản phẩm đạt khoảng 700.000 lượt xem trên YouTube, thu hút nhiều bình luận xoay quanh phần âm nhạc, hình ảnh và cách nữ ca sĩ đưa chất liệu truyền thống vào một sản phẩm đương đại. Đây là con số cho thấy khán giả không quay lưng với di sản nếu nó được kể bằng ngôn ngữ dễ tiếp cận. Nhiều người xem cho biết MV giúp họ hiểu thêm về hát xoan, thậm chí tò mò hơn về loại hình nghệ thuật dân gian này.
Từ trải nghiệm cá nhân đến trách nhiệm với di sản văn hóa Việt
Điều đáng chú ý là dự án không chỉ dừng ở hiệu quả truyền thông mà còn tác động ngược lại đến chính người thực hiện. Phương Mỹ Chi chia sẻ rằng sau khi hoàn thành dự án, cô hiểu hơn về hát xoan qua câu hát, điệu múa và những nhạc cụ được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ. Cô nói: "Càng tìm hiểu, tôi càng thêm yêu và trân trọng những nét đẹp văn hóa của nước mình". Đây là câu chuyện điển hình về việc nghệ sĩ trẻ tự giáo dục mình bằng di sản, từ đó hình thành trách nhiệm dài lâu với văn hóa. Trước đó, cô cũng nhận bằng khen của Ủy ban Nhân dân tỉnh Vĩnh Long vì thành tích xuất sắc trong tuyên truyền, quảng bá văn hóa Khmer Nam Bộ và hình ảnh địa phương thông qua tác phẩm "Thiên đường với người thương". Chuỗi hoạt động này cho thấy hướng đi nhất quán: xây dựng hình ảnh một ca sĩ trẻ gắn bó với di sản văn hóa Việt, không phân biệt vùng miền, và xem việc quảng bá văn hóa bằng âm nhạc là sứ mệnh thay vì điểm nhấn nhất thời.
Một lát cắt tiêu biểu của xu hướng âm nhạc hiện đại gắn với truyền thống
Nhìn rộng hơn, dự án hát xoan của Phương Mỹ Chi là một lát cắt tiêu biểu cho xu hướng đưa chất liệu truyền thống vào sáng tạo âm nhạc hiện đại. Khi thị trường ngày càng bão hòa với những ca khúc na ná nhau, việc trở về với di sản không chỉ là “nguồn nguyên liệu mới”, mà còn là cách định vị bản sắc trong cạnh tranh. Bằng việc tiếp tục đưa chất liệu văn hóa truyền thống vào âm nhạc thay vì chạy theo trào lưu ngắn hạn, cô góp phần làm rõ luận điểm: âm nhạc đại chúng hoàn toàn có thể đồng hành với di sản, nếu nghệ sĩ đủ hiểu và đủ tôn trọng. Đặt trong bối cảnh nhiều sản phẩm đang sử dụng dân gian theo kiểu trang trí, dự án này cho thấy một hướng tiếp cận khác: học từ nghệ nhân, nghiên cứu nghiêm túc, rồi biến chất liệu ấy thành câu chuyện mới dành cho người trẻ. Nếu xu hướng này được nhiều nghệ sĩ nối tiếp, di sản văn hóa Việt sẽ không bị đóng khung trong các lễ hội mà bước vào đời sống thường ngày qua playlist, MV và sân khấu, sống cùng nhịp thở của khán giả hôm nay.
