Từ leo cột đến điều khiển drone: vì sao lưới điện miền Bắc cần UAV?
Drone kiểm tra lưới điện là việc sử dụng thiết bị bay không người lái trang bị camera để tuần tra, chụp ảnh, quay video đường dây và trạm biến áp, đặc biệt tại các vị trí trên cao, địa hình khó tiếp cận, nhằm hỗ trợ đánh giá tình trạng thiết bị và nâng cao hiệu quả quản lý vận hành lưới điện. Việc Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) đưa UAV lên “đi tuần” không chỉ là một thử nghiệm công nghệ thời thượng, mà là một chọn lựa bắt buộc khi lưới điện trải dài qua núi cao, đồi dốc, ruộng đồng. Nếu tiếp tục dựa hoàn toàn vào đôi chân và đôi mắt của nhân viên kỹ thuật, chi phí thời gian, nguy cơ tai nạn và độ trễ phát hiện sự cố sẽ ngày càng trở thành điểm yếu. Khi drone vị trí cao nguy hiểm được triển khai bài bản, chúng thay cho người leo lên những chỗ rủi ro nhất, chuyển trọng tâm kiểm tra từ tiếp cận vật lý sang phân tích hình ảnh và dữ liệu số. Nói cách khác, EVNNPC đang thay đổi mô hình giám sát từ “người đi trước – dữ liệu đi sau” sang “dữ liệu đi trước – người ra quyết định”.
Ngày 26/8: UAV miền Bắc EVNNPC chính thức được soi lại hiệu quả
Ngày 26/8, EVNNPC tổ chức buổi làm việc trực tuyến để rà soát công tác triển khai, vận hành Đội tuần tra, tuần kiểm lưới điện sử dụng UAV tại các đơn vị thí điểm. Đây không phải là cuộc họp thủ tục, mà là mốc cho thấy công nghệ giám sát điện lực đã đủ quan trọng để cần một cơ chế đánh giá riêng. EVNNPC đã thành lập đội tuần tra, kiểm tra lưới điện chuyên nghiệp tại các công ty điện lực Bắc Ninh, Lào Cai, Nghệ An và Hưng Yên, giao nhiệm vụ kiểm tra đường dây 110 kV, trung áp, hạ áp bằng UAV và camera, đồng thời kiểm tra trạm biến áp 110 kV. Một câu nói đáng trích là: “Việc nghiên cứu, ứng dụng UAV trong tuần tra, kiểm tra lưới điện là một trong những nội dung EVNNPC đang triển khai nhằm từng bước đưa khoa học công nghệ vào công tác quản lý vận hành”. Điểm quan trọng ở đây: lãnh đạo EVNNPC không xem drone như đồ chơi công nghệ, mà như một công cụ phải chứng minh tính thiết thực, gắn với yêu cầu sản xuất và an toàn vận hành. Đó là cách làm tỉnh táo thay vì chạy theo phong trào chuyển đổi số.
Hiệu quả đã thấy rõ: 1.797 km đường dây và những ‘con mắt trên không’
Bắc Ninh là minh chứng rõ nhất cho việc drone kiểm tra lưới điện không chỉ là ý tưởng trên giấy. Đội tuần tra, kiểm tra lưới điện bằng UAV được thành lập từ tháng 8/2025, đến nay đã hỗ trợ kiểm tra 197 đường dây trung áp với tổng chiều dài 1.797 km. Con số này cho thấy nếu để người leo cột, băng ruộng, vào rừng, khối lượng công việc và rủi ro là khổng lồ. UAV giúp mở rộng góc quan sát, tiếp cận các thiết bị trên cao, ghi lại hình ảnh để kỹ sư đánh giá tình trạng thiết bị. Ở Lào Cai, lực lượng kiểm tra bằng thiết bị bay cũng đã được tổ chức, trong khi Nghệ An và Hưng Yên đang tiếp tục trang bị, đào tạo và hoàn thiện điều kiện sử dụng UAV phù hợp với đặc điểm lưới điện địa phương. Qua đánh giá bước đầu, UAV tỏ ra đặc biệt hữu ích tại các vị trí trên cao, khu vực có địa hình khó tiếp cận – chính là những nơi trước đây mỗi lần kiểm tra là mỗi lần đặt nhân viên vào tình huống nguy hiểm tiềm ẩn. Nói thẳng, đây là sự dịch chuyển trách nhiệm mạo hiểm từ con người sang công nghệ.
Từ drone đến dữ liệu số: khi giám sát điện lực không còn chỉ là “nhìn bằng mắt thường”
Điều thú vị là EVNNPC không dừng ở việc dùng UAV như camera bay phục vụ kiểm tra thủ công. Tổng công ty đang nghiên cứu cách kết hợp thiết bị bay với các công nghệ xây dựng đường bay, camera chuyên dụng, bản đồ 3D và phân tích hình ảnh. Tại Bắc Ninh, nội dung đào tạo đã bao gồm sử dụng UAV, phần mềm tạo bản đồ 3D, thực hành bay và kiểm tra dữ liệu sau chuyến bay; một số giải pháp phân tích dữ liệu hình ảnh cũng đang được hoàn thiện trong quá trình chuyển giao công nghệ. Khi đường bay, hình ảnh, video và dữ liệu tình trạng thiết bị được tổ chức đồng bộ, công tác tuần tra có thể chuyển từ mô hình “đi kiểm tra để nhìn” sang “nhìn trên dữ liệu đã chuẩn hóa và có phân tích hỗ trợ”. Đó chính là nền tảng của một hệ thống công nghệ giám sát điện lực hiện đại: thông tin tập trung, có thể truy xuất theo thời gian, so sánh biến động, phát hiện bất thường trước khi sự cố xảy ra. Nếu làm tốt, UAV sẽ trở thành mắt xích quan trọng trong quá trình số hóa kiểm tra lưới điện chứ không chỉ là thiết bị mua về để bay thử.
Thách thức và lộ trình: công nghệ chỉ hiệu quả khi gắn chặt với quy trình và con người
Dù kết quả bước đầu tích cực, EVNNPC không ảo tưởng rằng UAV tự khắc giải quyết mọi vấn đề. Phó tổng giám đốc Vũ Anh Phương yêu cầu các đơn vị phải chủ động xây dựng quy trình quản lý, vận hành và tổ chức lực lượng phù hợp với đặc điểm địa bàn, yêu cầu sản xuất, đồng thời hoàn thiện đào tạo, hướng dẫn triển khai để bảo đảm điều kiện cần thiết cho ứng dụng UAV hiệu quả. Ban Kỹ thuật được giao phối hợp với các đơn vị liên quan tiếp tục hoàn thiện công tác đào tạo và các điều kiện kỹ thuật, an toàn, hạ tầng công nghệ thông tin. Quan trọng hơn, EVNNPC lựa chọn lộ trình từ thí điểm, đánh giá hiệu quả thực tế đến hoàn thiện quy trình trước khi mở rộng ứng dụng. Đây là cách đi có trách nhiệm: thừa nhận rằng công nghệ drone vị trí cao nguy hiểm vẫn tiềm ẩn rủi ro nếu vận hành cẩu thả, và chỉ mang lại giá trị khi nằm trong một hệ thống chuẩn hóa. Theo định hướng, trên cơ sở kết quả thực tế, EVNNPC sẽ tiếp tục đánh giá, hoàn thiện phương thức tổ chức và lựa chọn giải pháp phù hợp, từng bước nâng cao chất lượng kiểm tra, quản lý lưới điện và hiệu quả sản xuất kinh doanh. Kết luận rõ ràng: UAV là cánh tay nối dài của người thợ điện, không phải là thứ thay thế con người, mà là công cụ giúp họ làm công việc nguy hiểm một cách an toàn và thông minh hơn.
