Drone kiểm tra lưới điện: từ khái niệm tới bước đi đầu tiên
Drone kiểm tra lưới điện là các thiết bị bay không người lái được gắn camera và cảm biến, dùng để quan sát, ghi hình đường dây và trạm biến áp từ trên cao, phục vụ đánh giá tình trạng thiết bị và hỗ trợ quản lý vận hành hệ thống điện ở những khu vực khó tiếp cận. Thiết bị bay không người lái đang được EVNNPC đưa vào kiểm tra đường dây, trạm biến áp, đặc biệt tại những vị trí trên cao, địa hình khó tiếp cận, mở thêm hướng ứng dụng công nghệ trong quản lý vận hành lưới điện. Đây không phải là một thử nghiệm mang tính phô diễn, mà là bước chuyển có chủ đích sang mô hình giám sát bằng dữ liệu số, thay cho việc phụ thuộc hoàn toàn vào quan sát trực tiếp của con người trên hiện trường.
Ngày 26/8, Tổng công ty Điện lực miền Bắc đã tổ chức một buổi làm việc trực tuyến để rà soát công tác triển khai, vận hành các Đội tuần tra, tuần kiểm lưới điện sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV). Việc EVNNPC chọn thời điểm này để chuẩn hóa mô hình UAV miền Bắc cho thấy đơn vị xác định rõ ưu tiên: đưa khoa học công nghệ vào quản lý vận hành, thay đổi cách tiếp cận đối với một hạ tầng quan trọng nhưng lâu nay thường được kiểm tra theo kiểu thủ công. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược, vì lưới điện ngày càng trải dài, phức tạp, trong khi biên chế và sức khỏe của lực lượng kỹ thuật là hữu hạn.
EVNNPC công nghệ: từ thí điểm tới đội tuần tra chuyên nghiệp
Nếu chỉ dừng ở vài chuyến bay lẻ tẻ, UAV sẽ không khác gì một món đồ công nghệ thời thượng. Điểm đáng nói là EVNNPC đã tổ chức thí điểm bài bản, với các Đội tuần tra, kiểm tra lưới điện chuyên nghiệp tại Công ty Điện lực Bắc Ninh, Lào Cai, Nghệ An và Hưng Yên. Nhiệm vụ của các đội là kiểm tra đường dây 110 kV, đường dây trung và hạ áp bằng UAV và camera, đồng thời kiểm tra trạm biến áp 110 kV, hỗ trợ đánh giá tình trạng thiết bị và lưới điện trong quá trình vận hành. Cách tổ chức này cho thấy EVNNPC không xem UAV là “đồ chơi” của cá nhân, mà là công cụ tác nghiệp chính thức, gắn với quy trình sản xuất.
Quy mô triển khai tại Bắc Ninh là minh chứng rõ ràng nhất: sau khoảng một năm, đơn vị đã sử dụng UAV hỗ trợ kiểm tra 197 đường dây trung áp với tổng chiều dài 1.797 km. Đây là con số đủ lớn để khẳng định UAV miền Bắc đã đi khỏi giai đoạn thử nghiệm tượng trưng. Câu chuyện không chỉ là “bay được” hay “quay được”, mà là xây dựng được lực lượng vận hành UAV, tổ chức đường bay, lưu trữ và xử lý dữ liệu, đảm bảo các chuyến bay gắn với nhu cầu thực tế của lưới điện từng địa bàn.
Từ “mắt trên không” tới hạ tầng dữ liệu cho lưới điện
Những ai cho rằng drone kiểm tra lưới điện chỉ là chiếc máy ảnh bay đang đánh giá thấp tham vọng của EVNNPC. Hình ảnh và video thu được từ các chuyến bay không chỉ giúp mở rộng góc quan sát và tiếp cận thiết bị trên cao, mà còn tạo thêm nguồn dữ liệu để cán bộ kỹ thuật theo dõi, đánh giá tình trạng thiết bị và lưới điện. Nói cách khác, UAV đang được biến thành một mắt xích trong chuỗi số hóa công tác kiểm tra lưới điện, thay vì chỉ là trợ lý cho vài đợt kiểm tra đột xuất.
EVNNPC công nghệ không dừng lại ở việc chụp ảnh hay quay video. Đơn vị đang nghiên cứu từng bước kết hợp UAV với công nghệ xây dựng đường bay, camera chuyên dụng, bản đồ 3D và các giải pháp hỗ trợ phân tích hình ảnh. Tại Công ty Điện lực Bắc Ninh, chương trình đào tạo đã bao gồm hướng dẫn sử dụng UAV, phần mềm xây dựng bản đồ 3D, thực hành bay và kiểm tra dữ liệu sau chuyến bay. Một câu nói có thể trích dẫn là: “Đến nay, đơn vị đã thực hiện kiểm tra 197 đường dây trung áp với tổng chiều dài 1.797 km”, cho thấy mức độ dữ liệu mà UAV đang mang lại cho hệ thống kiểm tra.
Thách thức vận hành và yêu cầu an toàn trạm biến áp
Lợi thế của UAV nằm ở khả năng tiếp cận những khu vực mà kiểm tra trực tiếp gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là thiết bị trên cao hoặc đường dây đi qua địa hình phức tạp. Tuy nhiên, chính điều đó cũng đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt hơn về kỹ thuật, an toàn và tổ chức vận hành. Khi UAV bay trong khu vực trạm, đường dây 110 kV hay trạm biến áp 110 kV, mọi sai sót về quy trình đều có thể gây sự cố. Việc các đội UAV đảm nhiệm kiểm tra trạm biến áp 110 kV là bước tiến quan trọng cho an toàn trạm biến áp, nhưng chỉ phát huy tác dụng nếu quy trình được chuẩn hóa và tuân thủ chặt chẽ.
EVNNPC thừa nhận còn nhiều việc phải làm để công nghệ phát huy hiệu quả: từ yêu cầu kỹ thuật, an toàn, hạ tầng công nghệ thông tin đến tổ chức lực lượng, đào tạo nhân sự và cách quản lý, khai thác dữ liệu. Phó Tổng giám đốc EVNNPC Vũ Anh Phương yêu cầu các đơn vị chủ động xây dựng quy trình quản lý, vận hành, tổ chức lực lượng phù hợp với đặc điểm địa bàn và yêu cầu sản xuất; đồng thời giao Ban Kỹ thuật hoàn thiện đào tạo, hướng dẫn triển khai, bảo đảm các điều kiện cần thiết để đưa UAV vào ứng dụng hiệu quả. Đây là nhắc nhở rõ ràng rằng công nghệ chỉ là nửa chặng đường, nửa còn lại nằm ở kỷ luật vận hành.
UAV miền Bắc: tín hiệu cho một lộ trình dài hơi
Việc EVNNPC đưa UAV vào tuần tra lưới không nên bị xem là “xu hướng cho có”, mà là tín hiệu cho một lộ trình dài hơi trong quản lý lưới điện. Việc nghiên cứu, ứng dụng UAV trong tuần tra, kiểm tra lưới điện được xác định là một trong những nội dung để từng bước đưa khoa học công nghệ vào công tác quản lý vận hành, hỗ trợ nâng cao chất lượng kiểm tra và khả năng tiếp cận các vị trí trên lưới điện. Với mạng lưới rộng và địa hình phức tạp, nếu không nhanh chóng chuyển sang mô hình dựa trên dữ liệu số, lưới điện miền Bắc sẽ rất khó đáp ứng yêu cầu an toàn và độ tin cậy ngày càng cao.
Theo định hướng, trên cơ sở kết quả thực tế, Tổng công ty sẽ tiếp tục đánh giá, hoàn thiện phương thức tổ chức và lựa chọn giải pháp phù hợp, từng bước nâng cao chất lượng kiểm tra, quản lý lưới điện và hiệu quả sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, sự thành công hay thất bại của UAV miền Bắc không chỉ nằm ở số drone kiểm tra lưới điện được mua, mà ở việc dữ liệu có được dùng để thay đổi cách ra quyết định hay không. Nếu EVNNPC kiên trì với cách tiếp cận “thiết thực, hiệu quả, gắn với yêu cầu thực tế quản lý vận hành” như lãnh đạo đã yêu cầu, UAV sẽ không chỉ là công cụ bay, mà là nền tảng cho một thế hệ quản lý lưới điện mới.
