Từ leo cột đến điều khiển drone: thay đổi cách nhìn về an toàn lưới điện
Drone kiểm tra điện là việc sử dụng thiết bị bay không người lái tích hợp camera để tuần tra, giám sát đường dây cao thế, đường dây trung và hạ áp, cùng trạm biến áp, nhằm ghi nhận hình ảnh, video phục vụ đánh giá tình trạng thiết bị ở những vị trí trên cao, địa hình phức tạp mà không cần cho người trực tiếp tiếp cận. EVNNPC đã quyết định không tiếp tục phụ thuộc hoàn toàn vào việc cho công nhân leo cột, vượt núi để kiểm tra lưới điện, mà chuyển sang xây dựng các Đội tuần tra sử dụng UAV lưới điện chuyên nghiệp tại Bắc Ninh, Lào Cai, Nghệ An, Hưng Yên. Đây không chỉ là câu chuyện “có thêm một công cụ hỗ trợ”, mà là lựa chọn có chủ ý: ưu tiên an toàn con người, đồng thời đặt nền móng cho quản lý vận hành dựa trên dữ liệu số thay vì cảm tính.
UAV trên không: lợi thế rõ ràng ở những vị trí cao và địa hình khó
Nếu trước đây mỗi điểm nghi vấn trên đường dây cao thế đều cần người tới tận nơi, thì công nghệ bay không người lái đang thay đổi hoàn toàn bài toán đó. Lợi thế dễ thấy nhất của UAV lưới điện nằm ở khả năng tiếp cận thiết bị trên cao và những đoạn đường dây đi qua khu vực địa hình phức tạp, nơi việc kiểm tra trực tiếp bằng con người hàm chứa nhiều rủi ro và tốn thời gian. Đối với giám sát trạm biến áp 110 kV, drone kiểm tra điện có thể bay bao quát toàn bộ kết cấu, phát hiện điểm nóng, điểm bất thường, ghi lại chi tiết bằng ảnh và video độ phân giải cao. Một tuyên bố đáng nhớ là: một năm triển khai tại Bắc Ninh đã cho phép UAV kiểm tra 197 đường dây trung áp với tổng chiều dài 1.797 km, thay thế hàng loạt chuyến đi thực địa tiềm ẩn nguy hiểm.
Từ hình ảnh thô đến bản đồ 3D và phân tích dữ liệu
Điểm thú vị là EVNNPC không dừng ở việc dùng UAV như một chiếc máy ảnh bay. Họ coi đây là hạt nhân cho một chuỗi công nghệ: xây dựng đường bay chuẩn, dùng camera chuyên dụng, tạo bản đồ 3D và áp dụng các công cụ phân tích hình ảnh để đọc được nhiều hơn từ từng khung hình. Tại Công ty Điện lực Bắc Ninh, chương trình đào tạo đã bao gồm cả hướng dẫn sử dụng thiết bị bay, phần mềm bản đồ 3D, thực hành bay và kiểm tra dữ liệu sau chuyến bay. Hình ảnh và video trở thành dữ liệu số được lưu trữ, đối chiếu theo thời gian, giúp kỹ sư phát hiện xu hướng xuống cấp, thay vì chỉ thấy lỗi khi sự cố đã xảy ra. Quan trọng hơn, khi UAV kết nối với các hệ thống này, công tác kiểm tra lưới điện chuyển dần từ “đi xem trực tiếp” sang “phân tích dữ liệu” – một bước đi rõ ràng hướng tới tự động hóa quản lý hạ tầng.
Thí điểm tại Bắc Ninh, Lào Cai, Nghệ An, Hưng Yên: lộ trình bài bản thay vì phong trào
Điều đáng khen ở EVNNPC không phải là việc mua UAV, mà là cách họ tổ chức ứng dụng. Thay vì phủ rộng đồng loạt, Tổng công ty chọn Bắc Ninh, Lào Cai, Nghệ An và Hưng Yên để thí điểm thành lập Đội tuần tra, kiểm tra lưới điện chuyên nghiệp, với nhiệm vụ rõ ràng: kiểm tra đường dây 110 kV, đường dây trung và hạ áp bằng UAV và camera, giám sát trạm biến áp 110 kV, hỗ trợ đánh giá tình trạng thiết bị và lưới điện trong quá trình vận hành. Bắc Ninh đi trước từ tháng 8/2025 và nhanh chóng đạt kết quả định lượng; Lào Cai đã tổ chức lực lượng thực hiện kiểm tra bằng drone kiểm tra điện; Nghệ An và Hưng Yên tiếp tục hoàn thiện trang thiết bị, đào tạo nhân lực, điều chỉnh cho phù hợp đặc thù địa hình và lưới. Cách tiếp cận từ thí điểm đến hoàn thiện quy trình cho thấy đây là một chiến lược dài hơi, chứ không phải phong trào công nghệ nhất thời.
Tương lai: lưới điện được quản lý bằng dữ liệu, con người tập trung vào quyết định
Dù kết quả ban đầu tích cực, EVNNPC không tô hồng công nghệ. Lãnh đạo Tổng công ty thẳng thắn nhìn nhận vẫn còn nhiều việc phải làm: từ yêu cầu kỹ thuật, an toàn bay, hạ tầng công nghệ thông tin, cho tới tổ chức lực lượng, đào tạo nhân sự và phương thức quản lý, khai thác dữ liệu. Phó tổng giám đốc Vũ Anh Phương yêu cầu các đơn vị phải chủ động xây dựng quy trình quản lý, vận hành và tổ chức lực lượng phù hợp với đặc điểm địa bàn, đồng thời giao Ban Kỹ thuật phối hợp hoàn thiện đào tạo, hướng dẫn triển khai để ứng dụng UAV một cách thiết thực, hiệu quả và gắn với yêu cầu thực tế của công tác quản lý vận hành. Nếu lộ trình này đi đúng hướng, công nghệ bay không người lái sẽ không chỉ là “con mắt trên không”, mà trở thành trụ cột của một mô hình quản lý lưới điện nơi dữ liệu làm trung tâm, còn con người tập trung vào phân tích và ra quyết định.
