Khi an toàn trường học phải bắt đầu từ kỹ năng ứng phó khẩn cấp
Kỹ năng ứng phó khẩn cấp là tập hợp những kiến thức và thao tác thực hành giúp trẻ em nhận diện nguy cơ, phòng ngừa rủi ro và bình tĩnh xử lý các sự cố như cháy nổ, đuối nước hay tai nạn thương tích, qua đó bảo vệ bản thân, hỗ trợ bạn bè và giảm thiểu thiệt hại trong môi trường trường học cũng như đời sống hằng ngày. Tại Trường Tiểu học Vỹ Dạ, hơn 600 học sinh đã tham gia chương trình giáo dục kỹ năng sống với chủ đề “Trường học an toàn”, do Trung tâm Thanh thiếu nhi Huế tổ chức, hướng đến trang bị cho các em khả năng chủ động phòng ngừa rủi ro và biết cách ứng phó trước các tình huống khẩn cấp trong cuộc sống hằng ngày. Đây không phải một hoạt động ngoại khóa cho có, mà là bước đi thể hiện quan điểm rất rõ: an toàn trường học bắt đầu từ đào tạo an toàn trường học, chứ không phải từ những bản nội quy dài dòng.
Từ khẩu hiệu “Trường học an toàn” đến nội dung kỹ năng phòng chữa cháy, phòng chống đuối nước
Điểm đáng giá nhất của chương trình là nội dung đi thẳng vào những nguy cơ rõ ràng: nhận diện nguy cơ mất an toàn, kỹ năng phòng cháy chữa cháy, phòng chống đuối nước, kỹ năng thoát hiểm và tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp sự cố. Thay vì nói chung chung về “cẩn thận”, học sinh được đặt vào các tình huống cụ thể, gần gũi với đời sống học đường và sinh hoạt thường ngày, từ việc phát hiện mùi khét bất thường đến cảnh báo bạn khi chơi gần ao hồ. Theo đại diện Trung tâm Thanh thiếu nhi Huế, chương trình giúp học sinh có thêm những kiến thức, kỹ năng thiết thực, phù hợp với lứa tuổi và nâng cao ý thức chủ động phòng ngừa, khả năng ứng phó trước những tình huống bất ngờ. Nói cách khác, khẩu hiệu “Trường học an toàn” ở Huế đang được chuyển hóa thành kỹ năng phòng chữa cháy và phòng chống đuối nước cụ thể, có thể đo được bằng hành vi của học sinh.
Ưu tiên trải nghiệm thực tế: cách duy nhất để kỹ năng sống không bị quên lãng
Chương trình được thiết kế theo hướng trực quan, sinh động và có tính tương tác cao; học sinh không chỉ nghe giảng mà được trao đổi, đặt câu hỏi và thực hành xử lý tình huống. Nhiều nội dung lấy trải nghiệm thực tế làm trung tâm, giúp các em rèn luyện phản xạ xử lý tình huống, kỹ năng thoát nạn và khả năng giữ bình tĩnh trước những sự cố bất ngờ. Cách làm này là điểm khác biệt so với nhiều nơi vẫn dừng ở buổi nói chuyện lý thuyết. Khi một em nhỏ trực tiếp tập cách thoát khỏi khói, hay đóng vai người gọi hỗ trợ trong tình huống khẩn cấp, kỹ năng ứng phó khẩn cấp không còn là khái niệm trên giấy. Hoạt động còn góp phần xây dựng môi trường học tập an toàn, lành mạnh, thân thiện và nâng cao khả năng tự bảo vệ của học sinh trong cuộc sống hằng ngày. Nếu thiếu phần trải nghiệm, đào tạo an toàn trường học rất dễ trở thành hình thức.
Vì sao Huế chọn dạy kỹ năng sống ngay từ tiểu học?
Bối cảnh mà Huế triển khai chương trình này không hề nhẹ nhàng: các nguy cơ mất an toàn như cháy nổ, đuối nước hay tai nạn thương tích vẫn tiềm ẩn trong cuộc sống. Chọn đối tượng là học sinh tiểu học, thành phố đang gửi một thông điệp rõ ràng: kỹ năng sống không chờ đến khi trẻ trưởng thành mới học. Với chuyên đề “Chủ động phòng ngừa – An toàn trong tình huống khẩn cấp”, chương trình tập trung trang bị cho hơn 600 học sinh những kiến thức cơ bản về phòng cháy, chữa cháy, phòng chống đuối nước và kỹ năng ứng phó khi xảy ra sự cố. Quy mô hơn 600 em của một trường tiểu học cho thấy đây không phải hoạt động thử nghiệm cho vài lớp, mà là cách tiếp cận toàn trường. Nếu coi an toàn là năng lực, thì càng dạy sớm, khả năng hình thành thói quen bảo vệ bản thân và bạn bè càng cao.
Từ mô hình Huế đến bài toán an toàn trường học trên cả nước
Hoạt động giáo dục kỹ năng sống ở Huế đặt nền cho một tầm nhìn rộng hơn: trang bị kỹ năng sống, xây dựng “Trường học an toàn” như một tiêu chí không thể thiếu của giáo dục phổ thông. Chương trình này đã góp phần nâng cao ý thức tự bảo vệ bản thân, hỗ trợ bạn bè và xây dựng môi trường học tập an toàn, thân thiện cho học sinh. Câu hỏi đặt ra là: tại sao các địa phương khác lại chậm biến kỹ năng ứng phó khẩn cấp thành chương trình phổ cập tương tự? Khi tai nạn cháy nổ, đuối nước vẫn xuất hiện trên mặt báo, việc không đầu tư vào đào tạo an toàn trường học là một rủi ro có thể tránh được. Bài học từ Huế khá rõ: hãy bắt đầu bằng những nội dung cụ thể như kỹ năng phòng chữa cháy, phòng chống đuối nước, thiết kế hoạt động dựa trên trải nghiệm thực tế và gắn trách nhiệm an toàn với từng em học sinh. Nếu coi an toàn là văn hóa, thì phải dạy nó như một kỹ năng sống bắt buộc.
