Khi an toàn trường học không thể chỉ nằm trên giấy
Chương trình giáo dục kỹ năng sống với chủ đề “Trường học an toàn” tại Huế là một hoạt động đào tạo kỹ năng ứng phó khẩn cấp, kết hợp phòng cháy, chống đuối nước, kỹ năng thoát hiểm và xử lý tình huống nguy hiểm trong môi trường học đường, giúp học sinh vừa nắm kiến thức vừa thực hành để hình thành phản xạ tự bảo vệ trong đời sống hàng ngày. Điều đáng nói không phải ở con số hơn 600 học sinh tham gia, mà ở cách chương trình này dám phá vỡ mô hình dạy học an toàn kiểu “lý thuyết cho xong nhiệm vụ”. Thay vì những buổi tuyên truyền khô khan, Trung tâm Thanh thiếu nhi thành phố Huế phối hợp Công an TP với lực lượng Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ đưa học sinh vào những tình huống cụ thể, gần gũi với chính sân trường và ngõ nhỏ nơi các em sống. Đây là bước chuyển quan trọng: an toàn trường học không còn là khẩu hiệu, mà là năng lực được rèn bằng trải nghiệm.
Bài học từ hơn 600 học sinh: kỹ năng sống phải gắn với nguy cơ thật
Với chuyên đề “Chủ động phòng ngừa - An toàn trong tình huống khẩn cấp”, chương trình tập trung trang bị cho hơn 600 học sinh kiến thức cơ bản về đào tạo phòng cháy, chữa cháy, phòng chống đuối nước và cách ứng phó khi xảy ra sự cố. Đây chính là những nguy cơ đang hiện hữu quanh các em: nhà chật, dây điện, ao hồ, mưa lũ, những cú ngã bất ngờ trên đường đến trường. Nếu không nói thẳng vào những rủi ro đó, khái niệm kỹ năng sống học sinh rất dễ bị biến thành vài trò chơi kỹ năng mềm cho có. Theo ông Hàn Phương Quốc Vũ, Phó Giám đốc Trung tâm Thanh thiếu nhi thành phố Huế, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là yêu cầu bắt buộc trước bối cảnh ngày càng nhiều nguy cơ cháy nổ, đuối nước, tai nạn thương tích. Câu nói này là một lời nhắc cho cả hệ thống giáo dục: nếu nhà trường không chủ động dạy trẻ cách phòng ngừa, thì mỗi vụ cháy, mỗi vụ đuối nước sẽ là một bài học quá đắt, được trả bằng sinh mạng.
Trải nghiệm thực tế: khác biệt giữa biết và làm được
Điểm mạnh nhất của chương trình an toàn này nằm ở cách dạy học dựa trên trải nghiệm: trực quan, sinh động, tương tác liên tục. Học sinh không chỉ nghe về kỹ năng ứng phó khẩn cấp, mà phải trao đổi, trả lời câu hỏi, giải bài tập tình huống, thực hành nhận diện dấu hiệu nguy hiểm, luyện cách xử lý và tìm kiếm sự hỗ trợ từ người lớn, thầy cô hoặc lực lượng chức năng khi cần. Nhiều bài học được thiết kế bám sát đời sống: từ việc thấy khói ở hành lang, phát hiện bạn bị đuối nước đến tình huống cháy nhỏ trong lớp. Chính quá trình “diễn tập” này mới tạo ra phản xạ bình tĩnh, phù hợp trước sự cố. Sự khác biệt giữa một em học sinh đã trải qua các buổi thực hành này và một em chỉ nghe thầy cô dặn dò bằng miệng là rất rõ: một bên có “kịch bản” trong đầu, bên kia chỉ có nỗi sợ mơ hồ.
An toàn trường học như một hệ sinh thái, không chỉ là vài buổi tập huấn
Lớp học tại Trường tiểu học Vỹ Dạ không phải hoạt động đơn lẻ, mà gắn trong chuỗi chương trình an toàn “Trường học an toàn” dành cho thiếu nhi toàn thành phố, nơi nội dung được mở rộng từ nguy cơ cháy nổ, đuối nước đến không gian mạng và ma túy. Cách tiếp cận này cho thấy Huế đang xây dựng an toàn trường học như một hệ sinh thái: công an, đoàn thể, nhà trường cùng tham gia, tạo môi trường thân thiện nhưng có chuẩn mực rõ về phòng ngừa rủi ro. Khi trẻ được trang bị kỹ năng phù hợp lứa tuổi, ý thức tự bảo vệ và hỗ trợ bạn bè tăng lên, sân trường trở thành “mạng lưới an toàn” thay vì chỉ trông chờ vào người lớn. Hoạt động này góp phần tạo môi trường học tập an toàn, lành mạnh, thân thiện và nâng cao khả năng tự bảo vệ của học sinh trong cuộc sống hằng ngày. Đó là mẫu hình mà nhiều địa phương khác cần quan sát kỹ nếu muốn nói nghiêm túc về an toàn trường học.
Từ Huế nhìn ra cả nước: đã đến lúc coi kỹ năng ứng phó khẩn cấp là môn học nền tảng
Khi hơn 600 học sinh tiểu học tham gia hào hứng, chủ động trao đổi về phòng cháy, chống đuối nước và thoát hiểm, chúng ta thấy một điều: trẻ em hoàn toàn có thể trở thành lực lượng đầu tiên bảo vệ chính mình, nếu người lớn chịu đầu tư vào kỹ năng sống học sinh một cách bài bản. Từ góc nhìn đó, chương trình của Huế là lời chất vấn đối với mô hình giáo dục còn nặng thi cử: tại sao những nội dung liên quan trực tiếp đến tính mạng học sinh lại chỉ xuất hiện rải rác trong vài buổi ngoại khóa? Kỹ năng ứng phó khẩn cấp, đào tạo phòng cháy, kỹ năng xử lý tình huống cần được coi là phần nền của giáo dục, không phải phụ lục. Huế đã cho thấy một mô hình khả thi: phối hợp nhiều lực lượng, dạy bằng trải nghiệm, gắn với nguy cơ thật, xây cả môi trường an toàn chứ không chỉ dạy vài mẹo tự vệ. Câu hỏi còn lại thuộc về các địa phương khác: họ có dám coi an toàn trường học là mục tiêu trọng tâm, thay vì khẩu hiệu?
