Mạng lưới logistics là gì và Gia Lai muốn đạt điều gì?
Mạng lưới logistics là hệ thống kết nối các điểm sản xuất, kho bãi, đầu mối vận tải và cửa ngõ xuất nhập khẩu để hàng hóa lưu chuyển hiệu quả hơn. Với Gia Lai, định hướng này đặt cao nguyên, cửa khẩu Lệ Thanh và cảng biển Quy Nhơn trong cùng một hành lang liên vùng.
Tại Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026, diễn ra ngày 6–7/11 với chủ đề kết nối logistics cao nguyên và chuỗi giá trị toàn cầu, tỉnh nêu lợi thế trục Đông – Tây từ Lệ Thanh qua Pleiku, vùng sản xuất và khu công nghiệp đến cảng Quy Nhơn, trong đó Quốc lộ 19 là tuyến quan trọng. Đây là hướng đi đáng chú ý: thay vì xem logistics Gia Lai là các kho bãi rời rạc, tỉnh đang tính đến một chuỗi vận chuyển từ biên giới đến biển. Nhưng quy hoạch chỉ có ý nghĩa khi các mắt xích vận hành ăn khớp, không phải khi số lượng trung tâm tăng trên giấy.
Theo định hướng đề án, Gia Lai dự kiến hình thành 10 trung tâm, cụm logistics, tổng quy mô đề xuất khoảng 1.626,51 ha, gắn với cửa khẩu, vùng nguyên liệu, khu công nghiệp, đô thị và cảng biển.
Lệ Thanh – Pleiku – Quy Nhơn: hành lang có lợi thế, nhưng chưa liền mạch
Trục kết nối dự kiến không chỉ đưa hàng từ cao nguyên ra biển. Hàng hóa, nguyên liệu, vật tư và thiết bị cũng có thể đi theo chiều ngược lại; còn cửa khẩu Lệ Thanh mở thêm cơ hội cho thương mại biên giới và vận tải xuyên biên giới với khu vực Đông Bắc Campuchia. Tuyến Ratanakiri – O Yadav – Lệ Thanh – Pleiku – Quy Nhơn vì vậy có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một tỉnh, gắn nguồn hàng với dịch vụ vận tải và hệ thống cảng trong không gian hợp tác Tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng.
Cảng Quy Nhơn là đầu ra có quy mô khai thác đáng kể: năm 2025, cảng tiếp nhận khoảng 10,75 triệu tấn hàng, trong đó hàng container đạt 185.000 TEU. Cảng có 5 cầu bến với tổng chiều dài gần 1.200 m, duy trì khoảng 8 chuyến tàu container mỗi tuần và năng suất xếp dỡ khoảng 60 lượt container mỗi giờ mỗi tàu. Tuy nhiên, năng lực cảng không tự động giải quyết được khâu gom hàng. Khi các điểm tập kết, kho lạnh, trục đường ngang và dịch vụ vận tải đa phương thức chưa đồng bộ, hàng vẫn mất thời gian và phát sinh chi phí trên đường ra biển.
Mười trung tâm chỉ đáng giá nếu giảm được chi phí cho doanh nghiệp
Lý do phải làm ngay nằm ở điểm nghẽn hiện hữu: hàng xuất khẩu trong khu vực vẫn chủ yếu đi bằng đường bộ. Khảo sát cho thấy 61,1% ý kiến đánh giá chi phí vận tải cao và 5,6% đánh giá rất cao; trong khi 73,3% nhận định hệ thống kho bãi, 71,1% nhận định hệ thống trung tâm logistics mới ở mức bình thường. Những con số này cho thấy quy hoạch thêm điểm logistics chưa đủ; điều doanh nghiệp cần là kho phù hợp, năng lực bảo quản và dịch vụ kết nối đáng tin cậy.
Nếu tổ chức tốt các điểm gom hàng và kho lạnh, nông sản từ vùng nguyên liệu có thể được tập kết, bảo quản rồi chuyển theo tuyến phù hợp đến cảng, thay vì để từng lô hàng tự tìm đường ra biển. Kết nối doanh nghiệp sản xuất, chế biến, xuất khẩu với đơn vị vận tải, kho bãi, khai thác cảng, ngân hàng, bảo hiểm và kiểm định cũng có thể tạo ra hợp đồng vận tải, thỏa thuận sử dụng kho lạnh và chia sẻ chuyến xe, qua đó giảm chi phí logistics. Đây mới là thước đo thực tế của một trung tâm logistics: doanh nghiệp tiết kiệm được thời gian, giảm chuyến xe rỗng và giữ chất lượng hàng hóa.
Triển khai theo nhu cầu, không chạy theo quy mô
Gia Lai đang hoàn thiện đề án phát triển hệ thống logistics đến năm 2030, tầm nhìn 2050; tỉnh định hướng chia giai đoạn đầu tư theo dự báo nguồn hàng, nhu cầu sử dụng dịch vụ và khả năng huy động vốn. Cách làm này hợp lý hơn việc đầu tư đồng loạt: trước mắt nên ưu tiên kho bãi, kho lạnh, điểm gom hàng, vận tải, giao nhận và dịch vụ phục vụ khu công nghiệp, tức những hạng mục doanh nghiệp cần và có thể sử dụng ngay.
Kết nối liên vùng có thể giúp hàng từ khu vực sản xuất đến cảng biển thuận lợi hơn, đồng thời cải thiện vận chuyển chiều về. Nhưng mạng lưới chỉ phát huy tác dụng khi tuyến đường, lịch vận tải, kho bảo quản và thủ tục xuyên biên giới được phối hợp như một chuỗi. Quy hoạch 10 trung tâm, cụm logistics vì thế là cơ hội đáng kể, không phải kết quả tự thân. Nếu đầu tư bám sát nguồn hàng và tháo gỡ đúng các nút thắt, Lệ Thanh – Pleiku – Quy Nhơn có thể trở thành hành lang tạo lợi thế cho sản xuất và xuất khẩu; nếu không, quy mô quy hoạch sẽ khó chuyển thành mức tiết kiệm mà doanh nghiệp cảm nhận được.
