TP.HCM đang định nghĩa lại vai trò của mình trong bản đồ logistics Đông Nam Á
Chiến lược phát triển cảng biển TP.HCM, logistics và hạ tầng giao thông đa phương thức là định hướng biến thành phố thành trung tâm kết nối kinh tế khu vực, gắn chuỗi sản xuất phía Nam với các trung tâm tài chính – thương mại ASEAN và mạng lưới thương mại quốc tế.
Điểm then chốt là TP.HCM không còn nhìn hạ tầng như bài toán nội đô, mà như một công cụ cạnh tranh khu vực. Thành phố đang đẩy mạnh đầu tư các công trình đầu mối, trục giao thông liên vùng và hệ thống cảng biển để nâng cao khả năng kết nối giữa khu vực sản xuất, trung tâm logistics và thị trường quốc tế. Nói cách khác, đây là bước chuyển từ tư duy “giải tỏa kẹt xe” sang “xây nền tảng cho trung tâm logistics Đông Nam Á”.
Theo Sở Xây dựng, hệ thống hạ tầng đồng bộ được kỳ vọng giúp TP.HCM kết nối thông suốt chuỗi sản xuất – vận tải từ vùng kinh tế trọng điểm phía Nam ra thế giới, đồng thời tăng cường liên kết với các trung tâm như Singapore, Kuala Lumpur và Bangkok. Đây là tham vọng cạnh tranh trực diện với các cảng trung chuyển trong khu vực, chứ không chỉ đóng vai trò cửa ngõ nội địa.
Cảng biển Cần Giờ, Cái Mép Hạ: Bước nhảy để đua với các cảng trung chuyển ASEAN
Nếu muốn cạnh tranh với Singapore hay các cảng trong khu vực, TP.HCM phải nâng cấp năng lực cảng biển lên tầm trung chuyển quốc tế, không chỉ dừng ở vai trò cảng cửa ngõ. Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ giai đoạn 1, với tổng mức đầu tư 128.873 tỷ đồng, chính là dự án mang tính “đặt cược lớn” của thành phố. Dự án đã được UBND TP chấp thuận nhà đầu tư tại Quyết định số 2155/QĐ-UBND ngày 11/4/2026 và khởi công trong năm 2026.
Cảng này được định hướng tiếp nhận tàu mẹ trọng tải đến 24.000 TEU, tạo cơ sở nâng cao năng lực trung chuyển hàng hóa quốc tế. Cùng với đó, Cảng tổng hợp và container Cái Mép Hạ giai đoạn 1 có tổng mức đầu tư 50.820 tỷ đồng, đã được chấp thuận chủ trương đầu tư và khởi công vào tháng 7/2026. Đây là hai mảnh ghép then chốt để hình thành cụm cảng biển TP.HCM với quy mô đủ lớn, kết nối sâu vào mạng lưới logistics Đông Nam Á.
Cảng biển và hệ thống logistics giữ vai trò quan trọng trong kết nối hàng hóa từ TP.HCM với thị trường khu vực và quốc tế. Nếu được vận hành hiệu quả, cụm cảng này không chỉ rút ngắn hành trình vận chuyển cho doanh nghiệp trong nước mà còn có thể hút một phần dòng hàng đang đi qua các cảng trung chuyển khác trong khu vực. Câu hỏi không phải là “có cần cảng trung chuyển hay không”, mà là “TP.HCM có dám cạnh tranh trực tiếp trong chuỗi logistics Đông Nam Á hay chấp nhận đứng ngoài cuộc”.
Vành đai, cao tốc liên vùng: Mở rộng không gian kinh tế phía Nam
Một cảng biển hiện đại sẽ mất lợi thế nếu thiếu mạng lưới đường bộ kết nối. TP.HCM dường như hiểu rõ điều này khi đồng thời đẩy mạnh các dự án vành đai và cao tốc liên vùng. Vành đai 3 TP.HCM đang được tập trung thi công để hoàn thành toàn tuyến trong năm 2026, kèm theo đoạn Tân Vạn – Bình Chuẩn – Phú Lợi với tổng mức đầu tư 29.500 tỷ đồng. Vành đai 4 cũng đã khởi công các đoạn Sông Sài Gòn – Kênh Thầy Cai và Tóc Tiên – Châu Pha theo hình thức PPP.
Các tuyến cao tốc TP.HCM – Thủ Dầu Một – Chơn Thành, Hồ Tràm – sân bay Long Thành và những cây cầu kết nối Đồng Nai, khu vực Cần Giờ cùng các địa phương lân cận đang tiếp tục mở rộng mạng lưới liên kết vùng. Đây không chỉ là hạ tầng giao thông ASEAN theo nghĩa kỹ thuật, mà là “xương sống” mở rộng không gian kinh tế phía Nam, kéo các tỉnh lân cận vào cùng một vùng sản xuất – logistics thống nhất.
Các dự án giao thông liên vùng góp phần rút ngắn hành trình vận chuyển, tăng khả năng kết nối giữa cảng biển, khu công nghiệp và cửa khẩu. Hạ tầng đồng bộ còn giảm áp lực cho khu vực trung tâm, hình thành các hành lang logistics liên vùng chất lượng cao, tạo điều kiện tiếp nhận dòng dịch chuyển chuỗi cung ứng công nghệ cao trong khu vực. Nói cách khác, mỗi km vành đai và cao tốc mới là thêm một “hành lang đầu tư” cho doanh nghiệp, chứ không chỉ là đường cho xe chạy.
Hành lang xuyên Á và kết nối Mekong: TP.HCM bước ra ngoài biên giới
Để trở thành trung tâm kết nối kinh tế khu vực, TP.HCM không thể chỉ nhìn vào nội vùng phía Nam mà phải gắn mình với các hành lang xuyên Á. Cao tốc TP.HCM – Mộc Bài dài 50km, trong đó đoạn qua TP.HCM dài 26,3km, có tổng mức đầu tư 19.803 tỷ đồng, được định hướng trở thành tuyến giao thương quan trọng trên hành lang xuyên Á, kết nối Campuchia và tiểu vùng sông Mekong.
Đây là bước đi cho thấy TP.HCM muốn đứng ở vị trí “cửa ngõ” của cả tiểu vùng, chứ không chỉ là trung tâm của Việt Nam. Khi hàng hóa từ Campuchia và Mekong đổ về, cảng biển TP.HCM và các trung tâm logistics sẽ có thêm nguồn hàng để tăng hiệu quả khai thác. Đồng thời, việc mở rộng quốc lộ 1, nâng cấp quốc lộ 22, quốc lộ 13 và xây dựng quốc lộ 50B được kỳ vọng cải thiện khả năng lưu thông giữa TP.HCM với các địa phương lân cận.
Trong bối cảnh các trung tâm kinh tế ASEAN tăng cường liên kết thương mại, sản xuất và logistics, việc đầu tư các công trình giao thông không còn là chuyện “đáp ứng nhu cầu đi lại” mà là chiến lược giành vị trí trong mạng lưới logistics Đông Nam Á. Nếu TP.HCM chậm chân, các hành lang này sẽ gắn với những cảng và trung tâm khác; nếu đi trước, thành phố có thể trở thành điểm trung chuyển mặc định của cả một vùng rộng lớn.
Từ hạ tầng đến vị thế: TP.HCM có đủ sức trở thành trung tâm kết nối ASEAN?
Trong giai đoạn 2026 – 2030, TP.HCM tập trung triển khai nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn, từ cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ đến các tuyến vành đai, cao tốc liên vùng. Theo định hướng của Sở Xây dựng, hệ thống hạ tầng đồng bộ sẽ góp phần mở rộng không gian phát triển, nâng cao sức hút đầu tư trực tiếp nước ngoài và tạo điều kiện để thành phố tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.
Chiến lược này rõ ràng nhằm tăng cường vị thế cạnh tranh của TP.HCM trong khu vực Đông Nam Á: nâng năng lực kết nối hàng hóa, mở rộng quan hệ kinh tế và tăng sức cạnh tranh trong mạng lưới đô thị khu vực. Câu hỏi còn lại là tốc độ thực hiện và chất lượng vận hành. Nếu các dự án bị chậm tiến độ hoặc thiếu đồng bộ, lợi thế sẽ bị bào mòn trong cuộc đua logistics Đông Nam Á.
Tuy vậy, hướng đi là đúng và đủ tham vọng. Khi cảng biển TP.HCM, mạng lưới vành đai – cao tốc và các hành lang xuyên Á cùng vận hành, thành phố có cơ hội trở thành một trong những nút kết nối quan trọng của hạ tầng giao thông ASEAN. Đây không chỉ là câu chuyện của hạ tầng, mà là phép thử cho tầm nhìn dài hạn về một trung tâm logistics Đông Nam Á mang tên TP.HCM.
