Một địa chỉ bảo tồn với trách nhiệm lớn
Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng là khu rừng đặc dụng tại Ninh Bình, được thành lập nhằm bảo vệ loài voọc mông trắng quý hiếm cùng sinh cảnh rừng núi đá vôi nơi chúng sinh sống. Đây là bước đi đáng hoan nghênh, bởi bảo vệ một loài đang nguy cấp đòi hỏi gìn giữ cả môi trường sống của nó. Sáng 3/11, tỉnh công bố quyết định thành lập khu bảo tồn tại Khu du lịch Tam Chúc. Với diện tích 3.182 ha, khu vực trải trên ba phường Lý Thường Kiệt, Tam Chúc và Nguyễn Úy. Quy mô này tạo cơ sở cho việc quản lý một không gian sinh thái liền mạch hơn, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào tuần tra thực chất, phối hợp địa phương và khả năng kiểm soát các hoạt động gây sức ép lên rừng.

Bảo vệ voọc là bảo vệ cả sinh cảnh đá vôi
Voọc mông trắng, tên khoa học Trachypithecus delacouri, là loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam và được xếp vào nhóm cực kỳ nguy cấp trong Danh lục Đỏ IUCN. Số liệu công bố tại lễ thành lập cho biết cả nước có khoảng 540 cá thể, trong đó Ninh Bình có gần 470; riêng rừng núi đá vôi Kim Bảng ghi nhận ít nhất 116 cá thể, là quần thể lớn thứ hai thế giới, sau Vân Long. Những con số ấy khiến khu bảo tồn Kim Bảng có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi địa phương. Bảo tồn linh trưởng không thể chỉ dừng ở việc ngăn săn bắt: chất lượng rừng, tính liên tục của sinh cảnh và nguồn thức ăn đều cần được duy trì. Bởi vậy, bảo vệ núi đá vôi cũng chính là điều kiện để quần thể voọc có cơ hội tồn tại lâu dài.

Ranh giới trên bản đồ chưa đủ
Theo phương án công bố, khu bảo tồn được chia thành ba phân khu: 1.807,4 ha bảo vệ nghiêm ngặt, 1.358,8 ha phục hồi sinh thái và 15,8 ha dịch vụ - hành chính. Cách phân khu này đặt nền móng cho việc bảo vệ nguyên trạng, tái sinh rừng và tổ chức quản lý, nghiên cứu. Tuy nhiên, sinh cảnh vẫn chịu sức ép từ khai thác đá, phát triển hạ tầng và sinh kế của người dân vùng đệm. Tỉnh yêu cầu tăng cường tuần tra, ngăn xâm hại tài nguyên rừng, đồng thời phòng nguy cơ chia cắt sinh cảnh và suy giảm chất lượng rừng. Chính quyền ba phường cần phối hợp với kiểm lâm để phát hiện, xử lý vi phạm; các nhà khoa học và tổ chức bảo tồn cũng được định hướng tham gia nghiên cứu, giám sát. Nếu thiếu nguồn lực và giải pháp sinh kế phù hợp, quy chế bảo vệ khó chuyển thành kết quả trên thực địa.
Một mắt xích trong nỗ lực bảo tồn rộng hơn
Việc lập khu bảo tồn Kim Bảng nằm trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục xây dựng các khu vực bảo vệ thiên nhiên có mục tiêu và cơ chế quản lý rõ ràng. Khu bảo tồn đã được tích hợp vào Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia theo Quyết định 895/QĐ-TTg năm 2024. Xa hơn, khu vực này được đặt trong không gian cảnh quan văn hóa - sinh thái Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc: ngày 25/3/2026, Văn phòng Chính phủ thông báo thống nhất chủ trương chuẩn bị hồ sơ khoa học để xem xét đưa vào danh sách dự kiến lập hồ sơ đề cử Di sản thế giới. Đây là triển vọng đáng chú ý, nhưng danh hiệu hay quy hoạch không thay thế được việc bảo vệ rừng mỗi ngày. Giá trị của quyết định thành lập sẽ được chứng minh bằng sinh cảnh còn nguyên vẹn và quần thể voọc được theo dõi, bảo vệ hiệu quả.






