Một vùng bảo vệ dành cho loài linh trưởng đặc hữu
Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng là khu rừng đặc dụng được thành lập tại Ninh Bình nhằm bảo vệ loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam và gìn giữ sinh cảnh núi đá vôi nơi loài này sinh sống. Ngày 3/11, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình công bố quyết định thành lập khu bảo tồn tại Khu du lịch Tam Chúc. Đây là bước đi cần thiết, bởi voọc mông trắng (Trachypithecus delacouri) được xếp hạng Cực kỳ nguy cấp trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN, đồng thời thuộc nhóm 25 loài linh trưởng có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất thế giới. Khi hơn 90% số cá thể còn sống hoang dã tập trung tại Ninh Bình, bảo tồn linh trưởng không còn là nhiệm vụ riêng của một địa phương: nó đòi hỏi một khuôn khổ quản lý rõ ràng và lâu dài.

Quy mô lớn, trách nhiệm cũng lớn
Khu bảo tồn Kim Bảng có diện tích 3.182 ha, thuộc các phường Lý Thường Kiệt, Tam Chúc và Nguyễn Úy; phạm vi này gồm đất rừng tự nhiên, rừng trồng và cả diện tích chưa có rừng. Tại vùng núi đá vôi Kim Bảng, khảo sát thực địa xác minh ít nhất 116 cá thể, tạo nên quần thể lớn thứ hai thế giới, sau Vân Long, cũng ở Ninh Bình. Toàn loài hiện còn khoảng 500 cá thể hoang dã trong 5 quần thể, so với khoảng 300 cá thể thuộc 16 quần thể biệt lập vào những năm 1990. Những con số ấy vừa cho thấy giá trị của Kim Bảng, vừa nhắc rằng quy mô trên bản đồ chưa tự động trở thành không gian sống an toàn. Khu bảo tồn cần chuyển ranh giới pháp lý thành hoạt động tuần tra, giám sát và phục hồi có kết quả.

Giữ rừng là giữ điều kiện sống
Trọng tâm không thể chỉ là bảo vệ từng đàn voọc mà phải gìn giữ hệ sinh thái rừng núi đá vôi nuôi sống chúng. Quy hoạch chia khu bảo tồn thành phân khu bảo vệ nghiêm ngặt 1.807,4 ha, phân khu phục hồi sinh thái 1.358,8 ha và khu dịch vụ - hành chính 15,8 ha; khu phục hồi được định hướng tái sinh rừng, mở rộng không gian sống. Cách tiếp cận này đúng hướng: sinh cảnh bị thu hẹp hoặc chia cắt thì bảo vệ loài sẽ khó bền vững, dù số lần tuần tra có tăng. Áp lực từ khai thác khoáng sản, phát triển hạ tầng và hoạt động dân sinh ở vùng đệm vẫn là thách thức trực tiếp. Vì vậy, phục hồi rừng cần đi cùng kiểm soát các tác động quanh khu bảo tồn. Người dân địa phương cũng cần được vận động tham gia và có sinh kế bền vững gắn với bảo tồn.
Phép thử nằm ở khâu thực thi
Việc giao Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Ninh Bình trực tiếp quản lý tạo cơ sở để thống nhất trách nhiệm, thay vì để công tác bảo vệ phân tán. Bước tiếp theo là kiện toàn bộ máy, ban hành quy chế, bố trí lực lượng tuần tra thường xuyên, ngăn săn bắt và cháy rừng, đồng thời triển khai phục hồi rừng và giám sát quần thể bằng khoa học, công nghệ. Tỉnh cũng đặt mục tiêu nghiên cứu hồ sơ để đề nghị UNESCO xem xét khu bảo tồn vào Danh mục Di sản thế giới. Nhưng danh hiệu, nếu có, không thể thay thế việc giữ rừng mỗi ngày. Giá trị của quyết định thành lập sẽ được đo bằng việc sinh cảnh được bảo vệ ra sao, các áp lực được xử lý thế nào và cộng đồng có thể cùng hưởng lợi từ bảo tồn hay không. Khu bảo tồn Kim Bảng mở ra cơ hội lớn; biến cơ hội ấy thành tương lai cho voọc mông trắng đòi hỏi quản lý nhất quán và hành động bền bỉ.






