Thị trường lớn, độ phủ chứng nhận vẫn rất mỏng
Halal là hệ thống yêu cầu về thành phần, sản xuất, bảo quản và phân phối nhằm bảo đảm sản phẩm, dịch vụ phù hợp với quy định và tập quán Hồi giáo. Đây không phải nhãn dành riêng cho một món ăn, mà là cam kết cần được duy trì xuyên suốt chuỗi cung ứng.
Khoảng cách giữa cơ hội và năng lực đáp ứng đang hiện rõ: thị trường thực phẩm Halal toàn cầu được dự báo đạt 4.115,87 tỷ USD vào năm 2030, trong khi doanh nghiệp có chứng nhận Halal tại Việt Nam chỉ chiếm khoảng 0,2% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động. Theo bà Bá Thị Nguyệt Thu, giai đoạn 2021–2023 có khoảng 500 doanh nghiệp sở hữu chứng nhận còn hiệu lực; đến giai đoạn 2024–2026, số đơn vị từng được cấp hoặc đang duy trì chứng nhận ước khoảng 1.000–1.300. Số lượng tăng là tín hiệu đáng mừng, nhưng tỷ lệ nhỏ cho thấy phần lớn doanh nghiệp vẫn chưa chuyển tiềm năng thành năng lực tiếp cận thị trường.
Không chỉ tốn phí: chứng nhận đòi hỏi đổi cách kiểm soát
Rào cản không dừng ở thủ tục hay chi phí chứng nhận. Tiêu chuẩn Halal có thể khác nhau giữa các quốc gia, còn doanh nghiệp phải kiểm soát từ nguyên liệu, quy trình sản xuất đến bảo quản, vận chuyển và khả năng truy xuất nguồn gốc. Một thành phần phù hợp trên giấy chưa đủ nếu dây chuyền hoặc khâu logistics không đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu.
Đây là lý do lợi thế nông sản chưa tự động biến thành đơn hàng. Việt Nam có nguồn nguyên liệu phong phú, năng lực chế biến và xuất khẩu phát triển; hơn 80% nông sản thuần thực vật được cho là đáp ứng các yêu cầu cơ bản về thành phần Halal. Nhưng muốn bán được, doanh nghiệp cần đầu tư hệ thống kiểm soát và xác định chứng nhận phù hợp với từng điểm đến. TH True Milk, Trung Nguyên, Vinamilk, Japfa và VinaTaba đã đạt chứng nhận, cho thấy cánh cửa có thể mở khi doanh nghiệp chuẩn bị bài bản.
Du lịch Halal cần cả hệ sinh thái, không phải vài thực đơn
Cơ hội không chỉ nằm ở hàng hóa. Tại hội nghị du lịch Halal tổ chức ở Khánh Hòa tháng 7/2026, Thứ trưởng Hồ An Phong nhấn mạnh nhu cầu xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh để Việt Nam cạnh tranh với các điểm đến trong khu vực. Các chuyên gia đề xuất bốn trụ cột: khả năng tiếp cận điểm đến, truyền thông, môi trường thân thiện và sản phẩm, dịch vụ đạt chuẩn. Cách tiếp cận phù hợp hơn là phát triển trải nghiệm Muslim-friendly chất lượng cao, mang bản sắc Việt, thay vì sao chép nguyên mô hình của Malaysia hay Indonesia.
Đà Nẵng, Gia Lai, Khánh Hòa và Phú Quốc đang được khách Hồi giáo chú ý nhờ hạ tầng, sân bay quốc tế và khả năng tập trung dịch vụ. Đà Nẵng có hơn 800 địa điểm ẩm thực thân thiện với người Hồi giáo, trong đó gần 40 nhà hàng Halal hoặc Ấn Độ. Khánh Hòa xúc tiến tại các thị trường trọng điểm và phát triển các gói nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe, golf, MICE, văn hóa Chăm, cộng đồng và sinh thái. Đây là hướng đi có ích cho du khách nếu dịch vụ thực chất, đồng bộ và dễ nhận biết.
Từ tập huấn đến năng lực cạnh tranh thực tế
Doanh nghiệp và địa phương đã bắt đầu chuẩn bị, nhưng lớp tập huấn chỉ có ý nghĩa khi dẫn đến thay đổi cụ thể trong vận hành. Công ty Đường Ninh Hòa cử cán bộ cập nhật kiến thức về tiêu chuẩn và những điều cần lưu ý trong sản xuất, đóng gói. Công ty Xuất nhập khẩu Thủy sản Đại Lợi cũng đào tạo nhân sự để tìm cơ hội bán tôm hùm, ốc hương sang thị trường Halal, đồng thời giảm phụ thuộc vào một thị trường. Một doanh nghiệp du lịch còn tính đến việc đóng mới du thuyền, cano với khu bếp và thực phẩm đáp ứng nhu cầu riêng của khách Halal.
Khung chính sách cũng đã có bước tiến: Nghị định 127 năm 2026 về quản lý chất lượng và chính sách phát triển sản phẩm, dịch vụ Halal có hiệu lực từ ngày 1/6/2026. Tuy vậy, quy định chỉ tạo nền; việc hoàn thiện hệ thống chứng nhận và hợp tác quốc tế mới giúp doanh nghiệp giảm lúng túng trước tiêu chuẩn khác nhau. Khoảng cách 0,2% vì thế không thể thu hẹp bằng quảng bá đơn thuần. Muốn biến quy mô thị trường thành doanh thu và dòng khách, Việt Nam cần giúp doanh nghiệp hiểu chuẩn, áp dụng được chuẩn và duy trì chuẩn trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
