Phơi nắng giữa trưa không phải liệu pháp chữa bệnh
Phơi nắng giữa trưa là việc cố ý để da tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng vào khoảng thời gian nắng gắt, thường nhằm tìm cách cải thiện sức khỏe hoặc chữa đau nhức mà không có giám sát y tế. Trào lưu này lan truyền qua những lời kể cá nhân về giấc ngủ, đau mỏi hay bệnh hô hấp thuyên giảm, nhưng trải nghiệm riêng không đủ chứng minh ánh nắng đã chữa khỏi bệnh. PGS.TS Lê Hữu Doanh cho biết những câu chuyện cá nhân không phải cơ sở để kết luận phơi nắng giữa trưa có tác dụng chữa bệnh. Vì vậy, đừng thay thế việc khám và điều trị bằng cách nằm phơi mình ngoài sân, nhất là khi tin rằng càng lâu hoặc càng nóng thì càng có ích. Nắng có vai trò đối với cơ thể, nhưng điều đó không biến nắng gắt thành một phương pháp điều trị an toàn.
Ánh sáng tự nhiên ban ngày, đặc biệt vào buổi sáng, có thể hỗ trợ điều hòa nhịp sinh học, chu kỳ thức – ngủ và tâm trạng; tia UVB cũng giúp da tổng hợp vitamin D, cần cho chuyển hóa canxi, phospho, sức khỏe xương và chức năng cơ. Những lợi ích ấy không đòi hỏi phải phơi da dưới nắng gay gắt. Không có một thời lượng phơi nắng chung nào vừa bảo đảm đủ vitamin D vừa loại bỏ nguy cơ tổn thương da cho tất cả mọi người.
Tia cực tím gây tổn thương tích lũy
Nắng gắt không phải liều thuốc vô hại. Tia cực tím có thể gây cháy nắng, tăng sắc tố, lão hóa da sớm và làm tăng nguy cơ ung thư da. Tổn thương có thể tích lũy theo thời gian, ngay cả khi mỗi lần phơi nắng không khiến da bỏng rát rõ rệt. Đỏ da, khô da, nếp nhăn và các dấu hiệu dày sừng do ánh sáng cũng là biểu hiện đáng lưu tâm. Da không đau ngay không có nghĩa là đã an toàn; những lần tiếp xúc lặp đi lặp lại vẫn có thể cộng dồn tác hại.
Lập luận rằng nắng trưa giúp cơ thể tạo nhiều vitamin D hơn cũng không đủ để biện minh cho việc phơi lâu. Cường độ tia UV thường cao vào khoảng 10–16 giờ, nên đây là thời điểm nên hạn chế tiếp xúc. Giữa trưa, da có thể tổng hợp vitamin D trong thời gian ngắn hơn, nhưng nguy cơ tổn thương cũng tăng theo. Không có lý do hợp lý để đánh đổi sức khỏe làn da chỉ vì tin rằng cảm giác nóng là dấu hiệu phương pháp đang phát huy tác dụng.
Quang trị liệu khác hẳn tự phơi nắng
Một nhầm lẫn cần chấm dứt là lấy việc tia cực tím được dùng trong da liễu làm bằng chứng rằng ai cũng có thể tự phơi nắng để chữa bệnh. Bác sĩ có thể chỉ định quang trị liệu cho một số bệnh như vảy nến, bạch biến hoặc viêm da cơ địa, nhưng phương pháp này được kiểm soát về bước sóng, liều chiếu và lịch điều trị, đồng thời có theo dõi chuyên môn. Quang trị liệu có kiểm soát không thể đánh đồng với việc tự nằm dưới nắng giữa trưa.
Sự khác biệt nằm ở liều lượng, mục đích và giám sát: điều trị bằng tia cực tím là quyết định y khoa, còn phơi nắng tự phát không kiểm soát được mức phơi nhiễm và không chứng minh được hiệu quả chữa đau nhức. Nếu muốn vận động hoặc thư giãn ngoài trời, hãy chọn bóng râm, đội mũ rộng vành, mặc quần áo che chắn và dùng kem chống nắng phổ rộng SPF từ 30 trở lên cho vùng da hở. Với vấn đề sức khỏe kéo dài, cần tìm hướng điều trị phù hợp thay vì trông cậy vào lời truyền miệng.
Kết luận: chọn ánh sáng có kiểm soát, tránh nắng gắt
Có thể tận hưởng ánh sáng ban ngày mà không biến việc phơi nắng giữa trưa thành một thử nghiệm trên làn da. Ánh sáng tự nhiên và hoạt động ngoài trời có thể đem lại lợi ích, nhưng niềm tin rằng nằm dưới nắng sẽ chữa đau nhức, cải thiện giấc ngủ hay phòng bệnh không làm giảm nguy cơ cháy nắng và tổn thương tích lũy. Hãy hạn chế ra nắng khi tia cực tím mạnh, bảo vệ da khi ở ngoài trời và trao đổi với nhân viên y tế về triệu chứng cần điều trị. Kết luận đơn giản: đừng nhầm nắng gắt với liệu pháp chữa bệnh; khi cần quang trị liệu, hãy để bác sĩ quyết định và theo dõi.
