Phơi nắng giữa trưa là gì và vì sao đang thành trào lưu?
Phơi nắng giữa trưa là thói quen cố ý nằm hoặc ngồi dưới ánh nắng mặt trời trong khung giờ nắng gắt, thường từ khoảng 11h đến 13h, với diện tích da lộ ra khá lớn và thời gian kéo dài 15–30 phút hoặc hơn, nhằm mục đích được cho là cải thiện sức khỏe, tăng đề kháng, ngủ ngon và giảm đau nhức. Gần đây, trong các hội nhóm yêu thích phơi nắng, nhiều người chia sẻ hình ảnh nằm giữa sân nhà, sân thượng hay khoảng sân bê tông dưới nắng gay gắt, coi đây như một “liệu pháp tự nhiên” cho hô hấp, xương khớp và giấc ngủ. Có người lựa chọn khung giờ từ 9h đến 15h, thậm chí khuyến khích phơi nắng giữa trưa khi tia UV mạnh nhất.
Lợi ích được thổi phồng: trải nghiệm cá nhân không phải là bằng chứng
Những người theo trào lưu phơi nắng giữa trưa thường kể lại rằng họ đỡ đau cổ, vai, gáy, giảm đau nhức xương khớp, hô hấp dễ hơn và ngủ sâu hơn sau một thời gian nằm phơi nắng kết hợp hít thở sâu. Một tài khoản cho biết phơi nắng 30 phút mỗi ngày từ 11h đến 12h giúp giấc ngủ cải thiện sau 1 tuần. Người khác khoe đã phơi nắng gần 5 năm, trong đó 2 năm phơi trưa và cảm thấy khỏe hơn, ít bệnh vặt, tràn đầy năng lượng. Nhưng đây chỉ là cảm nhận chủ quan. Thạc sĩ, BSCKII Nguyễn Tiến Thành nhấn mạnh rằng trải nghiệm của một vài cá nhân chưa đủ để khẳng định phơi nắng giữa trưa có tác dụng điều trị bệnh hay mang lại lợi ích sức khỏe bền vững. Khi một thói quen sức khỏe dựa chủ yếu trên lời kể, không có kiểm soát y khoa, rủi ro bị thổi phồng lợi ích và bỏ qua tác hại là rất lớn.
Mặt tối của nắng trưa: cháy nắng, lão hóa sớm và ung thư da nguy cơ
Ở góc độ da liễu, phơi nắng giữa trưa là một “thỏa thuận bất lợi”: lợi ích ít, cái giá phải trả quá cao. Tia cực tím trong ánh nắng có thể gây cháy nắng, tăng sắc tố, lão hóa da sớm và làm tăng nguy cơ ung thư da. Vào giữa trưa, cường độ tia UV thường cao nhất trong ngày; da có thể tổng hợp vitamin D nhanh hơn, nhưng đồng thời nguy cơ tổn thương DNA, đột biến tế bào và hình thành ung thư da cũng tăng lên rõ rệt. Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hồng Sơn cho biết có ba loại ung thư da chính: ung thư biểu mô tế bào đáy, ung thư biểu mô tế bào vảy và ung thư tế bào hắc tố, trong đó tia cực tím từ ánh nắng là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh. Tổn thương do UV tích lũy theo thời gian, kể cả khi da chưa đỏ rát rõ rệt, nghĩa là bạn có thể thấy “khỏe” hôm nay nhưng đang âm thầm trả giá cho tương lai.
Không chỉ là chuyện da: say nắng, sốc nhiệt và nhóm nguy cơ cao
Phơi nắng giữa trưa không chỉ làm tăng ung thư da nguy cơ mà còn đe dọa toàn bộ cơ thể. Nằm lâu dưới nắng nóng khiến cơ thể mất nước, rối loạn thân nhiệt, dẫn đến say nóng hoặc say nắng. Cả hai tình trạng này đều có thể tiến triển thành sốc nhiệt, đe dọa tính mạng, đặc biệt ở trẻ em, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và người làm việc ngoài trời. Những người cần đặc biệt thận trọng còn bao gồm trẻ nhỏ, người có bệnh gây nhạy cảm với ánh sáng như lupus ban đỏ, người có tiền sử ung thư da hoặc đang dùng thuốc làm tăng nhạy cảm với ánh sáng. Người cao tuổi và người có bệnh nền cũng phải chú ý nguy cơ mất nước và tác động của nắng nóng khi ở ngoài trời lâu. Nói cách khác, với nhiều nhóm, phơi nắng giữa trưa không chỉ là “không nên”, mà là hành vi nguy hiểm.
Phơi nắng thế nào để vừa an toàn vừa đủ vitamin D?
Ánh sáng tự nhiên vẫn cần cho sức khỏe, nhưng phơi nắng giữa trưa không phải con đường khôn ngoan. Tia UVB giúp da tổng hợp vitamin D, hỗ trợ chuyển hóa canxi, phospho và sức khỏe xương cơ. Tiếp xúc ánh sáng ban ngày, đặc biệt buổi sáng, còn giúp điều hòa nhịp sinh học và cải thiện tâm trạng. Tuy nhiên, những lợi ích này không đòi hỏi phải phơi da dưới nắng gắt. BSCKII Nguyễn Tiến Thành khẳng định quan niệm nên phơi nắng vào khoảng 11–13h hoặc phơi càng lâu càng tốt để có nhiều vitamin D là hoàn toàn sai lầm. Người dân nên ưu tiên phơi nắng buổi sáng hoặc chiều muộn, tránh khung giờ 10–16h khi tia UV cường độ cao. Khi hoạt động ngoài trời, hãy tìm bóng râm, đội mũ rộng vành, mặc quần áo che chắn và dùng kem chống nắng phổ rộng SPF từ 30 trở lên trên vùng da hở. WHO cũng khuyến cáo thực hiện các biện pháp chống nắng khi chỉ số UV từ 3 trở lên.
