AI lập kế hoạch du lịch là gì và vì sao lại nguy hiểm trên núi?
AI lập kế hoạch du lịch là việc người dùng sử dụng các mô hình trí tuệ nhân tạo như chatbot, trợ lý ảo để gợi ý lịch trình, lộ trình, phương tiện và danh sách trang thiết bị cho chuyến đi, nhưng với môi trường ngoài trời phức tạp, cách sử dụng này có thể tạo cảm giác an toàn giả và đẩy người dùng vào các tình huống rủi ro vượt ngoài khả năng kiểm soát. Với trí tuệ nhân tạo ngày càng hiện diện trong đời sống, nhiều người đã quen giao cho AI từ việc trả lời câu hỏi vặt đến thiết kế hành trình chi tiết từng phút cho chuyến đi, dần dần lấy đi trách nhiệm tự đánh giá rủi ro và chuẩn bị của chính họ. Vấn đề không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở ảo tưởng rằng một công cụ văn bản trên màn hình có thể thay thế kinh nghiệm địa phương, kiến thức leo núi an toàn và khả năng ứng biến giữa thiên nhiên.
Câu chuyện ba thanh niên và “hướng dẫn viên AI” trên núi Shasta
Ba thanh niên thiếu kinh nghiệm đã chọn núi Shasta, ngọn núi cao hơn 4.000m ở California, làm thử thách chinh phục đầu đời của mình. Họ dựng trại căn cứ ở độ cao 8.400 feet, khoảng 2.560m, vào ngày 29/8 và lên kế hoạch leo lên đỉnh trong vòng tám giờ đồng hồ vào ngày hôm sau. “Ba thanh niên cho biết họ đã dựa vào Gemini của Google để lấy thông tin về tuyến đường và những vật dụng cần chuẩn bị cho chuyến đi”. Nghe có vẻ hiện đại và thông minh, nhưng kết quả là họ mang theo lượng thực phẩm và nước uống ít hơn rất nhiều so với nhu cầu thực tế, vì Gemini đã khuyến nghị như vậy. Khi hành trình tám giờ biến thành chuyến leo kéo dài nhiều ngày, sai số này trở thành vấn đề sống còn.
Từ 8 giờ thành nhiều ngày: khi Google Gemini lỗi và con người trả giá
Thay vì tám giờ, nhóm mất khoảng 16 giờ mới chạm tới đỉnh núi Shasta do thiếu kinh nghiệm leo núi ở địa hình dốc, lạnh và loãng khí. Họ buộc phải xuống núi trong bóng tối, phụ thuộc vào ứng dụng AllTrails trên điện thoại để bám đường mòn. Nhưng khi điện thoại hết pin, “chuyến leo núi dự kiến 8 giờ đã biến thành một thử thách kéo dài nhiều ngày”. Mất bản đồ số, họ đi chệch khỏi đường mòn chính và lạc vào hẻm núi Mud Creek, trong khi một người bị chấn thương đầu gối và cả nhóm không có quần áo ấm hay khẩu phần khẩn cấp. Lúc được lực lượng cứu hộ phát hiện, họ thừa nhận đã “phụ thuộc quá nhiều vào AI thay vì tự suy nghĩ” và đây chính là “một sai lầm nghiêm trọng” vì Gemini đã khuyên họ mang ít nước và thức ăn hơn nhu cầu.
Rủi ro công nghệ ngoài trời: AI không đọc được địa hình và thời gian thực
Câu chuyện Shasta không phải lỗi cá nhân đơn thuần, mà là ví dụ rõ ràng cho rủi ro công nghệ ngoài trời. Các mô hình AI như Google Gemini không được thiết kế để xác thực dữ liệu địa hình phức tạp hay điều kiện thời tiết, tuyết, gió, độ dốc tại từng đoạn đường theo thời gian thực. Chúng dựa trên dữ liệu văn bản quá khứ, khó thể nắm được lời khuyên du lịch địa phương mới nhất, cảnh báo đóng đường, hay nguy cơ đá lở mà người bản địa biết rõ. Tương tự, robotaxi có thể gặp khó với giao thông biến đổi nhanh vì không phản ứng kịp với tình huống bất thường. Khi đem kiểu công nghệ này lên núi, nơi sai lầm nhỏ có thể thành tai nạn lớn, việc phó thác sự sống cho một chatbot là lựa chọn thiếu trách nhiệm với chính mình và cả những đội cứu hộ sẽ phải mạo hiểm ra tay.
Làm sao để leo núi an toàn thời AI: dùng công cụ, không giao sinh mạng
Văn phòng Cảnh sát trưởng Quận Siskiyou và lực lượng kiểm lâm Hoa Kỳ đã nhấn mạnh rằng người đi bộ đường dài không nên dựa vào AI hay ứng dụng leo núi để lên kế hoạch chuyến đi, mà hãy chủ động liên hệ họ để được tư vấn. Họ khuyến cáo “không bao giờ chỉ dựa vào AI, điện thoại di động hay thiết bị GPS khi lên kế hoạch cho một chuyến leo núi”. Đây không phải lời kêu gọi quay lưng với công nghệ, mà là lời nhắc phải dùng nhiều nguồn thông tin: bản đồ giấy, thông báo chính thức, hướng dẫn viên, cộng đồng leo núi địa phương. AI lập kế hoạch du lịch có thể gợi ý ý tưởng tuyến đường, nhắc bạn mang áo mưa hay găng tay, nhưng nó không thể thay thế việc học kỹ năng leo núi an toàn, luyện thể lực và xây dựng thói quen kiểm tra thời tiết, chuẩn bị phương án dự phòng, cũng như giới hạn bản thân ở những cung đường phù hợp với trình độ.
