Khi kỹ năng số cộng đồng bắt đầu từ sân phường và đường làng
Kỹ năng số cộng đồng là tập hợp những kiến thức và thói quen sử dụng công nghệ, từ điện thoại thông minh đến trí tuệ nhân tạo, mà mọi người dân ở mọi lứa tuổi cần để tham gia trọn vẹn vào đời sống số hiện đại, làm việc với chính quyền, kinh doanh, học tập và kết nối xã hội một cách an toàn, hiệu quả.
Điểm mấu chốt của chuyển đổi số địa phương không nằm ở các khẩu hiệu, mà ở chỗ công nghệ có chạm được đến từng người dân hay không. Ngày hội “Mùa hè số Hòa Khánh 2026” diễn ra từ 07 đến 09-8 tại Công viên Trung tâm Hành chính phường Hòa Khánh, với nhiều hoạt động trải nghiệm công nghệ số, AI, Robotics, dịch vụ số và thanh toán không dùng tiền mặt. Đây là minh chứng rõ ràng: muốn có chính quyền số, kinh tế số, phải bắt đầu từ những sự kiện rất đời thường, nơi người dân tự tay bấm thử, hỏi lại và làm ngay tại chỗ. Nếu không có những không gian như vậy, khái niệm giáo dục AI cơ sở sẽ mãi ở trên giấy.
“Mùa hè số Hòa Khánh”: lớp học AI ngoài trời cho mọi lứa tuổi
Ngày hội “Mùa hè số Hòa Khánh 2026” không dừng ở việc treo băng rôn và phát tờ rơi; nó được thiết kế như một lớp học AI và kỹ năng số mở, nơi ai cũng có thể bước vào, hỏi, làm và sai ngay tại chỗ. Với các khu trải nghiệm dịch vụ công trực tuyến, VNeID, Danang Smart City, eTax Mobile, thương mại điện tử, cùng các ứng dụng trí tuệ nhân tạo, STEM, Robotics, người dân lần đầu thấy công nghệ gắn với nhu cầu rất cụ thể: khai báo, nộp hồ sơ, thanh toán không dùng tiền mặt, quảng bá sản phẩm.
Điểm quan trọng hơn cả là tư duy: sự kiện này góp phần thay đổi cách nhìn từ “quản lý người dân” sang “phục vụ người dân”, từ xử lý giấy tờ sang chủ động cung cấp dịch vụ thuận tiện, minh bạch và hiệu quả. Đây chính là giáo dục AI cơ sở theo nghĩa rộng: không chỉ học dùng công cụ, mà học cách yêu cầu dịch vụ số, đặt câu hỏi, đòi hỏi sự minh bạch. Kỹ năng số cộng đồng vì thế được hình thành qua trải nghiệm bàn tay chỉ việc chứ không phải qua những bài giảng khô khan.
Tình nguyện công nghệ: Mùa hè xanh đã “nâng cấp” lên thời AI
Ở miền núi, chuyển đổi số địa phương sẽ mãi là khẩu hiệu nếu thiếu những người dám mang máy tính và kiến thức lên dốc. Các đội hình tình nguyện đã mang tri thức và công nghệ đến vùng khó, góp phần giải quyết những bài toán phát triển của địa phương. Đây là sự “nâng cấp” quan trọng của phong trào Mùa hè xanh: từ bê tông, gạch đá sang những công trình số gắn với nhu cầu rất cụ thể của từng xã, từng thôn.
Website “Trà Linh - Đại ngàn Ngọc Linh” do sinh viên Trường Đại học Bách khoa xây dựng không chỉ giới thiệu bản đồ du lịch, cẩm nang trải nghiệm, thông tin về Sâm Ngọc Linh và sản phẩm OCOP, mà còn là cổng thông tin giúp địa phương kết nối với doanh nghiệp lữ hành và du khách. Khi sinh viên chấp nhận đi khảo sát, lắng nghe người Xơ Đăng để thiết kế giao diện thân thiện, họ đang làm đúng bản chất của giáo dục AI cơ sở: công nghệ phải bắt đầu từ người dùng yếu thế nhất. Tình nguyện công nghệ, nếu thiếu bước “ngồi xuống cùng dân”, sẽ trở thành một dạng áp đặt, và bài học Trà Linh cho thấy điều ngược lại.
BaNa Smart Link: AI chỉ có ý nghĩa khi giảm việc cho chính quyền xã
Ở xã Bà Nà, sau khi sáp nhập hai xã Hòa Ninh và Hòa Nhơn với 22 thôn và gần 25.000 dân, câu chuyện không phải là có bao nhiêu ứng dụng, mà là làm sao quản lý và tổng hợp dữ liệu một cách hiệu quả. Nhóm sinh viên Trường Đại học Kinh tế đã phát triển nền tảng BaNa Smart Link, giành Giải Nhất Cuộc thi DUETech AI Contest 2026, để kết nối dữ liệu giữa các thôn với chính quyền xã, số hóa quy trình báo cáo và chia sẻ thông tin.
Ý nghĩa của sản phẩm nằm ở chỗ nó không được thiết kế trong phòng máy lạnh rồi “đem xuống xã”. Quá trình nghiên cứu bám sát nhu cầu thực tế khiến công nghệ trở thành trợ lý cho cán bộ, giảm áp lực xử lý hồ sơ, thay vì thêm gánh nặng. Khi chính quyền xã nhận ra rằng sinh viên có thể cùng họ giải bài toán dữ liệu, họ sẽ nhìn phong trào tình nguyện công nghệ bằng con mắt khác. Đây là một thông điệp quan trọng: giáo dục AI cơ sở không chỉ là dạy dân dùng app, mà còn là tập cho chính quyền địa phương tin và dùng được các nền tảng do chính người Việt trẻ xây dựng.
Từ sân phường đến đại ngàn: xây một “hệ sinh thái người dân số tích cực”
Nếu chỉ nhìn từng sự kiện riêng lẻ, chúng ta dễ coi Ngày hội Mùa hè số hay Mùa hè xanh thời AI như những hoạt động phong trào. Nhưng khi ghép chúng lại, sẽ hiện ra một bức tranh nhất quán: ở đô thị, phường Hòa Khánh tổ chức không gian trải nghiệm thực tế để người dân trực tiếp tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt và các ứng dụng AI; ở miền núi, sinh viên đưa website, bản đồ số, thương mại điện tử và nền tảng AI quản lý dữ liệu đến từng xã, từng thôn.
Khi mỗi cán bộ phường trở thành một “hạt nhân số” hướng dẫn người dân, và mỗi người dân trở thành một “người dân số tích cực” trên địa bàn, khi sinh viên Công nghệ thông tin được tăng cường về các xã, phường để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp và chính quyền địa phương, chúng ta đang xây một hệ sinh thái kỹ năng số cộng đồng đúng nghĩa. Kết luận cần thẳng thắn: chuyển đổi số địa phương sẽ thất bại nếu bỏ quên phường, xã và miền núi; nhưng với những mô hình tình nguyện công nghệ, giáo dục AI cơ sở như Hòa Khánh, Trà Linh, Bà Nà, con đường từ thành phố đến miền núi đang dần được lát bằng chính bàn tay và trí tuệ của cộng đồng.
