Thuốc Bắc không rõ nguồn gốc: từ niềm tin dân gian đến nguy cơ suy gan
Thuốc Bắc không rõ nguồn gốc là các bài thuốc, thang thuốc hoặc sản phẩm thảo dược được quảng cáo là chữa bệnh theo y học cổ truyền nhưng không có kiểm định chất lượng, không rõ thành phần, không rõ nơi sản xuất và không được bác sĩ kê đơn, khiến người dùng tự ý sử dụng theo lời mách bảo, tiềm ẩn nguy cơ gây tổn thương gan và suy gan cấp tính. Tự dùng loại thuốc này để chữa các bệnh mạn tính như đau dạ dày, đau khớp là thói quen nguy hiểm hơn nhiều người tưởng. Một người đàn ông 61 tuổi ở Hà Nội, vốn tăng huyết áp và uống khoảng 50 ml rượu mỗi ngày, đã tự mua thuốc Bắc chữa đau âm ỉ vùng thượng vị và ợ nóng mà không đi khám. Sau khoảng 1,5 tháng, ông vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu và men gan tăng hơn 30 lần giới hạn bình thường. Đây là lời cảnh báo rõ ràng: thuốc Bắc gây suy gan là thực tế, không phải chuyện hiếm gặp.
Hai ca bệnh điển hình: men gan tăng cao và suy gan cấp tính sau vài tuần
Điểm đáng sợ của tổn thương gan do thuốc Bắc là nó tiến triển âm thầm, chỉ bùng phát khi gan đã bị phá hủy nặng. Người đàn ông 61 tuổi kể trên sau khoảng 6 tuần dùng thuốc Bắc không rõ nguồn gốc vẫn đau dạ dày, đồng thời mệt mỏi, ăn uống kém, vận động nhẹ cũng kiệt sức, rồi mắt và da chuyển vàng, nước tiểu sẫm màu. Khi nhập viện, bác sĩ xác định tổn thương gan cấp nghiêm trọng, nhiều khả năng liên quan trực tiếp đến loại thuốc đã sử dụng. Một trường hợp khác, bà T., 62 tuổi, tự dùng thuốc thảo dược để chữa đau khớp gối trong nhiều tháng theo lời người quen, ban đầu thấy đỡ đau nên càng tin và uống kéo dài. Chỉ 10 ngày trước khi nhập viện, bà bắt đầu mệt, chán ăn, vàng da, vàng mắt và tiểu sẫm. Xét nghiệm cho thấy men gan tăng khoảng 30 lần, bilirubin trực tiếp tăng khoảng 41 lần; bác sĩ chẩn đoán suy gan cấp tính nghi do thuốc cổ truyền. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Xét nghiệm cho thấy men gan tăng khoảng 30 lần giới hạn bình thường và bilirubin trực tiếp tăng khoảng 41 lần". Đây là minh chứng cụ thể rằng men gan tăng cao không chỉ là con số trên giấy, mà là dấu hiệu gan đang đứng bên bờ suy sụp.
Dấu hiệu suy gan cấp tính: đừng bỏ qua vàng da và nước tiểu sẫm màu
Nhiều người nghĩ suy gan chỉ xảy ra ở người uống nhiều rượu hoặc mắc viêm gan siêu vi, nên thường xem nhẹ các dấu hiệu do thuốc Bắc gây ra. Thực tế, suy gan cấp tính có thể phát triển trong vài tuần đến vài tháng sau khi tự dùng các loại thuốc thảo dược không rõ nguồn gốc. Những dấu hiệu suy gan cấp tính đáng báo động gồm: mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn, đau bụng hoặc đau tức vùng hạ sườn phải, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, lượng nước tiểu giảm. Khi những triệu chứng này xuất hiện, đó không còn là “phản ứng bình thường của thuốc” mà là lời kêu cứu của gan. Tiếp tục uống thuốc trong giai đoạn này khác nào ép cơ thể tiến gần hơn đến suy gan, thậm chí đe dọa tính mạng. Quan điểm cần khẳng định là: bất kỳ ai đang dùng thuốc Bắc, thuốc nam hay sản phẩm thảo dược mà gặp vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, đau bụng… phải lập tức ngừng thuốc và đi khám chức năng gan, không được chờ nó “tự hết”.
Vì sao thuốc Bắc không rõ nguồn gốc có thể phá hủy gan?
Nhiều người có tâm lý "thuốc Bắc lành hơn thuốc Tây" nên yên tâm uống dài ngày, phối hợp nhiều loại mà không hiểu gan đang phải xử lý một "mớ hỗn độn" hóa chất. Theo các bác sĩ chuyên khoa, thuốc nam, thuốc Bắc nếu không được kiểm soát về nguồn gốc và chất lượng có thể chứa thành phần ngoài công bố, tạp chất, hoặc kim loại nặng, từ đó gây độc trực tiếp cho gan. Gan là cơ quan chuyển hóa và thải độc, nên khi phải xử lý liên tục các chất không rõ nguồn gốc, tế bào gan bị viêm, hoại tử và men gan tăng cao. Vấn đề nằm ở chỗ người bệnh thường không được xét nghiệm trước khi dùng, không được theo dõi định kỳ, và lại tự phối hợp với thuốc điều trị đang được bác sĩ kê đơn, khiến nguy cơ tương tác thuốc và độc tính cộng dồn tăng vọt. Bác sĩ còn nhấn mạnh, các sản phẩm thảo dược và thuốc truyền thống chỉ an toàn khi dùng đúng chỉ định, đúng cách và đảm bảo chất lượng; mua theo lời truyền miệng, không kiểm soát thành phần là cách dùng thiếu trách nhiệm với chính sức khỏe của mình.
Cách chọn thuốc Bắc an toàn và bảo vệ lá gan của bạn
Nếu muốn điều trị bằng y học cổ truyền, câu hỏi không phải là "dùng hay không dùng thuốc Bắc" mà là "dùng như thế nào cho an toàn". Nguyên tắc đầu tiên: tuyệt đối không tự mua thuốc nam, thuốc Bắc hoặc sản phẩm thảo dược không rõ nguồn gốc theo lời truyền miệng để điều trị bệnh. Thứ hai, chỉ chọn thuốc Bắc gây suy gan thấp nhất từ các cơ sở y tế uy tín, có giấy phép hoạt động, có bác sĩ hoặc lương y được đào tạo bài bản trực tiếp thăm khám, kê đơn và theo dõi. Thứ ba, không tự ý phối hợp thuốc Bắc với thuốc đang được bác sĩ Tây y kê, và phải cung cấp đầy đủ thông tin về tất cả thuốc, thực phẩm chức năng, thảo dược đang dùng mỗi khi đi khám. Trong quá trình điều trị, nếu xuất hiện bất kỳ triệu chứng bất thường như mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, đau bụng, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm hoặc tiểu ít, phải dừng thuốc ngay và đến cơ sở y tế để xét nghiệm chức năng gan, thận. Kết luận rõ ràng là: yêu thuốc Đông y không sai, nhưng yêu lá gan của mình phải đứng trước – chọn thuốc Bắc an toàn là trách nhiệm với chính bạn và gia đình.
