Thuốc nam tổn thương gan: hiểu đúng trước khi quá muộn
Thuốc nam không rõ nguồn gốc là những loại thảo dược, thuốc đông y, thuốc “gia truyền” được bào chế, phân phối ngoài hệ thống kiểm soát y tế, không rõ thành phần, quy trình chế biến, không được kiểm định chất lượng và không có người chịu trách nhiệm chuyên môn, vì vậy tiềm ẩn nguy cơ gây tổn thương gan, thận và nhiều biến chứng sức khỏe thuốc nam nghiêm trọng.Thuốc nam, thuốc đông y từ xưa đến nay luôn được xem là “lành”, khiến nhiều người tin rằng cứ thảo dược là an toàn, uống lâu dài cũng không sao. Nhưng các ca cấp cứu suy gan vì thuốc nam tổn thương gan cho thấy niềm tin ấy đang bị lợi dụng. Mới đây, một bệnh nhân nữ 70 tuổi ở Hà Nội nhập viện trong tình trạng vàng da, mệt mỏi và chán ăn kéo dài sau hai tháng tự uống thuốc nam chữa xương khớp; kết quả xét nghiệm khẳng định tổn thương gan cấp liên quan đến việc sử dụng thuốc nam. Đó không phải là trường hợp cá biệt, mà là lời cảnh báo rõ ràng rằng gan đang phải gánh mọi rủi ro từ các chế phẩm “thiên nhiên” trôi nổi.
Vì sao thuốc nam không rõ nguồn gốc có thể phá gan, thận?
Không phải thảo dược nào cũng vô hại, và không phải ai pha chế cũng là thầy thuốc. Khi thu hái nhầm loài, dùng sai bộ phận, chế biến không đúng hoặc dùng quá liều, dược liệu có thể mất tác dụng hoặc trở thành chất độc. Thuốc nam không rõ nguồn gốc còn có thể bị ẩm mốc, nhiễm vi sinh, tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, nhiễm kim loại nặng, lẫn tạp chất trong quá trình thu hái, bảo quản và chế biến. Một số hỗn hợp thảo dược không xác định thành phần gây tổn thương gan do tương tác giữa nhiều hoạt chất chưa được kiểm soát. Nguy hiểm hơn, các thuốc hoàn, thuốc tán trôi nổi có thể bị trộn trái phép tân dược giảm đau, kháng viêm, đặc biệt corticoid; sử dụng kéo dài dẫn tới xuất huyết tiêu hóa, tổn thương gan, thận, tăng huyết áp, rối loạn đường huyết, giữ nước và nhiều biến chứng toàn thân. Việc tự ý dùng những sản phẩm này còn che lấp triệu chứng bệnh nền, khiến chẩn đoán và điều trị bị chậm trễ.
Dấu hiệu ngộ độc thuốc đông y: khi gan, thận gửi tín hiệu SOS
Cơ thể luôn gửi tín hiệu trước khi suy sụp, vấn đề là ta có chịu lắng nghe hay không. Dấu hiệu ngộ độc thuốc đông y, thuốc nam tổn thương gan thường bắt đầu âm thầm: vàng da, vàng mắt, mệt mỏi kéo dài, chán ăn, nước tiểu sẫm màu. Nhiều người bỏ qua, nghĩ do tuổi già hay thời tiết, cho đến khi gan suy nặng. Theo các bác sĩ chuyên khoa cấp cứu, nếu đang uống các loại “thuốc gia truyền” mà xuất hiện đau bụng âm ỉ hoặc quặn thắt, buồn nôn, nôn mửa liên tục, chán ăn, đi ngoài phân đen hoặc có máu thì phải đi khám ngay. Những dấu hiệu liên quan thận gồm tiểu ít, không có nước tiểu, nước tiểu sẫm màu như nước vối hoặc đỏ, kèm theo phù nhẹ mí mắt, cổ chân buổi sáng. Khi mệt mỏi rũ rượi, da và lòng trắng mắt chuyển sang màu vàng – đây là dấu hiệu suy gan rõ rệt. Nếu thêm mẩn đỏ, bọng nước, hoại tử da, loét niêm mạc miệng, tình trạng đã rất nặng. Những triệu chứng này không chờ đợi; trì hoãn nghĩa là đẩy gan, thận đến bờ suy.
Cảnh báo an toàn thuốc nam: ai đang bị nhắm đến?
Nhóm dễ rơi vào bẫy thuốc nam không rõ nguồn gốc lại chính là những người cần được bảo vệ nhất: người cao tuổi, bệnh nhân mạn tính đau nhức xương khớp, người muốn “bồi bổ cơ thể” bằng cách tự mua thuốc đông y theo lời mách nhau. Khi nghe truyền miệng “gặp thầy gặp thuốc”, họ sẵn sàng bỏ toa bác sĩ để tin vào một gói thuốc hoàn, thuốc tán trôi nổi giúp giảm đau nhanh, ăn được, ngủ được, béo lên do corticoid mà cứ tưởng là đông dược thần dược. Một đường dây sản xuất hàng giả bị triệt phá ở Hà Nội cho thấy mặt tối đáng sợ: từ năm 2024, đối tượng Hà Quang Phước đã nghiền Paracetamol, Dexone, Indomethacin, Clorpheniramin… trộn với bột thảo dược theo tỷ lệ 100g đông y với 3 viên tân dược, đóng gói bán dưới nhãn "Thuốc Đông y gia truyền". Theo PGS.TS.BS Nguyễn Thị Bay, gia đình cần quan tâm đến cha mẹ, ông bà nhiều hơn, đưa đi khám sớm nếu phát hiện dùng thuốc trôi nổi, và người cao tuổi nên lập danh sách đầy đủ tất cả các thuốc, thực phẩm đang sử dụng để bác sĩ kiểm tra tương tác và nguy cơ.
Khi nào phải đi khám ngay và cách tự bảo vệ gan, thận
Nguyên tắc an toàn rất rõ ràng: đang dùng thuốc nam, thuốc đông y mà xuất hiện vàng da, vàng mắt, mệt mỏi kéo dài, chán ăn hoặc nước tiểu sẫm màu thì phải lập tức đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời. Bác sĩ khuyến cáo, nếu có thêm đau bụng, buồn nôn, nôn liên tục, phân đen hoặc có máu, tiểu ít, phù mí mắt, cổ chân, mẩn đỏ hay bọng nước da thì cần đưa người bệnh đến bệnh viện có chuyên khoa phù hợp càng sớm càng tốt để đánh giá các nguy cơ sức khỏe. Về phòng ngừa, thông điệp quan trọng là: người dân không nên tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc đông y hoặc các sản phẩm quảng cáo chữa bách bệnh khi chưa được tư vấn bởi nhân viên y tế có chuyên môn. Đừng vì lo ngại tác dụng phụ của thuốc bác sĩ kê đơn mà đổi sang các thuốc nam không rõ nguồn gốc; đó là cách đánh đổi bệnh nền kiểm soát được bằng nguy cơ suy gan, suy thận không lường trước. Thuốc thảo dược chỉ an toàn khi được dùng đúng người, đúng bệnh, đúng liều, đúng thời gian và có theo dõi y tế – mọi thứ còn lại là đánh cược với gan, thận của chính mình.
