Triển lãm ảnh Hà Nội: khi lịch sử lên khung hình
Triển lãm ảnh Hà Nội về lịch sử và di sản văn hóa Việt Nam là những không gian trưng bày ảnh tư liệu, hiện vật và hình ảnh phục dựng, dùng ngôn ngữ thị giác để kể lại các giai đoạn quá khứ, kết nối di sản văn hóa Việt Nam với đời sống hiện tại và truyền cảm hứng cho người xem tiếp tục gìn giữ, phát triển những giá trị ấy. Hai triển lãm đang diễn ra tại Hà Nội không chỉ là sự kiện văn hóa dịp Quốc khánh, mà còn là lời khẳng định rằng lịch sử chỉ thực sự sống khi chúng ta nhìn lại bằng đôi mắt hôm nay. Ở đó, ảnh tư liệu lịch sử không phải là những tấm giấy cũ, mà là cầu nối cảm xúc giữa thế kỷ 10 và thời kỳ cách mạng, giữa độc lập hôm qua và trách nhiệm công dân hôm nay. Chính sự đối thoại bằng hình ảnh này khiến cả thành phố trở thành một bảo tàng mở, nơi mỗi người bước vào đều phải tự hỏi: mình đang đứng ở đâu trên dòng mạch lịch sử ấy?
“Dấu ấn vàng son”: trở lại Việt Nam thế kỷ 10 qua ngôn ngữ hình ảnh
“Dấu ấn vàng son - Những mảnh ghép văn hóa Việt Nam thế kỷ 10” cho thấy một lựa chọn táo bạo: dùng điện ảnh và triển lãm để làm lại công việc của sử học. Đây không phải là phòng trưng bày cổ vật khô cứng, mà là công trường nơi các nhà làm phim, nhà nghiên cứu và công chúng cùng tham gia dựng lại một Việt Nam thời Đinh bằng hình ảnh. Triển lãm được tổ chức bởi Sở VH-DL-TT Hà Nội phối hợp cùng UNESCO, Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam (VFDA), Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội và đoàn phim “Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh”, nhân dịp kỷ niệm 81 năm Quốc khánh 2.9.
Điểm thuyết phục nhất nằm ở cách ê kíp nghiên cứu, tìm kiếm và phục dựng nhiều chất liệu văn hóa, tập trung vào những dấu ấn của Việt Nam thế kỷ 10, rồi đưa tất cả lên khung hình. Khách tham quan không chỉ thấy cổ phục, binh khí, đạo cụ, mà còn thấy đời sống dưới triều Đinh được tái hiện qua không gian trưng bày tương tác, từ đồng tiền Thái Bình Hưng Bảo – đồng tiền đầu tiên của nước Việt – cho tới tín ngưỡng, tục xăm mình, trò chơi dân gian, nghệ thuật truyền thống và đời sống cộng đồng. Câu nói đáng trích ở đây là: "Chuỗi phim tập trung vào quá trình nghiên cứu, phục dựng và tư liệu hóa những giá trị văn hóa - lịch sử của Việt Nam thời kỳ đầu dựng nước dưới triều Đinh". Đó là lời tuyên ngôn rằng nhiếp ảnh di sản và phim tài liệu có thể là công cụ nghiêm túc để ghi lại di sản văn hóa Việt Nam, chứ không chỉ là sản phẩm giải trí.
“Rạng rỡ non sông Việt Nam”: lát cắt ảnh tư liệu về hành trình dân tộc
Nếu “Dấu ấn vàng son” kéo người xem về thế kỷ 10, thì triển lãm “Rạng rỡ non sông Việt Nam” lại đặt họ giữa những năm tháng hiện đại, nơi ảnh tư liệu lịch sử trở thành bằng chứng sống cho hành trình đấu tranh và xây dựng đất nước. Không gian trưng bày được thiết kế chặt chẽ với ba mạch nội dung: “Hào khí mùa thu lịch sử” tái hiện những dấu mốc quan trọng của Cách mạng Tháng Tám và ngày Quốc khánh 2/9; “Hành trình bảo vệ nền độc lập và thống nhất non sông” khắc họa những năm tháng gian khổ, oanh liệt trong hai cuộc kháng chiến; và phần kết “Việt Nam đổi mới, hội nhập và phát triển” cho thấy những thành tựu nổi bật trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội.
Mỗi bức ảnh ở đây là một lát cắt lịch sử, tạo nên mạch kết nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai. Ban tổ chức nhấn mạnh đây là dịp để công chúng hiểu hơn giá trị của độc lập, tự do và những thành quả mà đất nước đạt được trong 81 năm qua, để người dân Thủ đô và cả nước thêm tự hào về những chiến công oanh liệt của quân và dân ta, cũng như những thành tựu đã vun đắp suốt 81 năm dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ câu chuyện lịch sử được kể bằng những bức ảnh tư liệu, triển lãm hướng tới việc truyền cảm hứng để mỗi người tiếp tục học tập, lao động, sáng tạo và cống hiến cho sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc. Khi một sinh viên chia sẻ cảm xúc tự hào khi “nhìn lại lịch sử từ xưa cho đến nay và thấy cha ông chúng ta rất vĩ đại, dũng cảm, hy sinh cho đất nước”, đó chính là minh chứng rằng nhiếp ảnh di sản vẫn đủ sức chạm vào thế hệ trẻ.
Những mảnh ghép di sản nối dài qua ảnh tư liệu
Điểm gặp gỡ quan trọng giữa hai triển lãm tại Hà Nội này là cách chúng dùng ảnh tư liệu và hình ảnh phục dựng để ghi lại cả di sản văn hóa lẫn lịch sử đấu tranh của Việt Nam. Với “Dấu ấn vàng son”, chuỗi 5 tập phim tài liệu đồng hành tập trung vào quá trình nghiên cứu, phục dựng và tư liệu hóa những giá trị văn hóa - lịch sử Việt Nam thời kỳ đầu dựng nước dưới triều Đinh. Còn “Rạng rỡ non sông Việt Nam” lại kể câu chuyện lịch sử bằng những bức ảnh tư liệu, từ đó truyền cảm hứng cho người xem cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Nhìn từ góc độ di sản văn hóa Việt Nam, hai triển lãm giống như hai đầu của một cuộn phim dài: một bên là biểu tượng văn hóa thế kỷ 10 như đồng Thái Bình Hưng Bảo, phục trang, binh khí, tín ngưỡng, trò chơi dân gian, nghệ thuật truyền thống; bên kia là hình ảnh những chiến sĩ, những mùa chiến dịch, những thành tựu đổi mới, hội nhập của một Việt Nam hiện đại. Khi những lát cắt ấy được đặt cạnh nhau trong cùng một thành phố, chúng tạo nên một dòng chảy hình ảnh, nơi người xem có thể đi từ nền móng triều Đinh tới những mùa thu cách mạng, rồi bước tiếp đến Việt Nam đổi mới. Đây chính là giá trị lớn nhất của các triển lãm ảnh Hà Nội lần này: giúp mỗi cá nhân nhận ra mình đang đứng trong một câu chuyện lớn hơn, được viết bằng ảnh tư liệu lịch sử, và câu chuyện đó vẫn đang tiếp tục nhờ chính hành động hôm nay của họ.
