Từ hỗ trợ sang kiềm chế: thông điệp chính trị của việc cắt giảm 810 triệu USD
Chính sách nhập cư Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump là tổng hợp các biện pháp siết chặt ngân sách, kiểm soát biên giới và rà soát thị thực nhằm giảm tối đa sự hiện diện của người không phải công dân Mỹ trong các chương trình hỗ trợ, giáo dục và lao động, qua đó tái định hình hệ sinh thái nhập cư theo hướng ưu tiên an ninh và lợi ích kinh tế trong nước hơn là tính nhân văn và hội nhập xã hội. Nhà Trắng đề xuất hủy khoảng 810 triệu USD ngân sách liên bang đã được Quốc hội phê chuẩn nhưng chưa chi, thông qua cơ chế “hủy bỏ túi” gây tranh cãi. Khoản lớn nhất, 567 triệu USD, là ngân sách cho các chương trình phục vụ người không phải công dân Mỹ, gồm cả người tị nạn và trẻ vị thành niên không có người đi cùng. Việc cắt giảm này không trung lập: nó là tuyên bố rằng hỗ trợ cho người nhập cư không còn là ưu tiên. Nhà Trắng biện minh rằng nhu cầu đối với khoản ngân sách này đã giảm đáng kể nhờ chính sách kiểm soát biên giới hiện hành. Đồng thời, các khoản bị hủy được cho là tập trung vào chương trình đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEI) và các mục tiêu chính sách mà chính quyền không còn coi là cần thiết. Cách lý giải “ít nhu cầu hơn nên ít tiền hơn” phản ánh một logic đảo chiều: thay vì xem hỗ trợ là cách xử lý hệ quả của kiểm soát biên giới, chính quyền đang lấy kiểm soát biên giới làm lý do để thu hẹp mọi không gian an sinh dành cho người nhập cư.
Trục xuất sang nước thứ ba: an ninh được ưu tiên hơn rủi ro nhân quyền
Nếu cắt giảm ngân sách là mặt trận tài chính, thì chính sách trục xuất sang nước thứ ba là mặt trận quyền lực cưỡng chế. Tòa án Tối cao đã chấp thuận đề nghị khẩn cấp của Bộ Tư pháp, tạm đình chỉ phán quyết liên bang cho rằng chính sách đưa người di cư đến các nước thứ ba của Bộ An ninh Nội địa là trái pháp luật. Điều này cho thấy hệ thống pháp lý cao nhất đang mở đường cho một cách tiếp cận cứng rắn hơn với người nhập cư bị xem là vi phạm. Các nhóm nhân quyền cho biết hơn 25.000 người di cư đã bị trục xuất đến 29 quốc gia kể từ khi chính sách triển khai năm 2025, phần lớn sang Mexico, nhưng cũng đến Nam Sudan, Uganda, Guinea Xích đạo, Liberia và Cộng hòa Trung Phi. Chính quyền coi trục xuất sang nước thứ ba là “công cụ thiết yếu” để đưa người nước ngoài, trong đó có người phạm tội nghiêm trọng, ra khỏi lãnh thổ. Ngược lại, các nguyên đơn mô tả thực tế tàn khốc: sau khi bị trục xuất, một số người bị nước sở tại đưa trở lại quê hương trái phép; một số cáo buộc bị đánh đập, tấn công tình dục, giam giữ hoặc mất tích. Việc hệ thống tòa án chấp thuận tiếp tục chính sách, bất chấp những lời tố cáo này, củng cố hình ảnh một chính sách nhập cư Mỹ đặt an ninh biên giới và khả năng trục xuất lên trên cân nhắc về nhân quyền.
Rà soát và thu hồi thị thực: sinh viên quốc tế Mỹ trở thành đối tượng bị nghi ngờ
Song song với trục xuất, chính quyền Trump sử dụng một vũ khí khác: thu hồi thị thực hàng loạt. Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết đến ngày 30/9 đã thu hồi hơn 250 nghìn thị thực kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, trong đó 2.300 thị thực liên quan hình thức “du lịch sinh con” của phụ nữ nước ngoài, chủ yếu từ Trung Quốc. Câu nói “Thị thực Mỹ là một đặc quyền, không phải một quyền. Nếu vi phạm các điều khoản của đặc quyền đó, bạn sẽ mất nó” được người phát ngôn Bộ Ngoại giao dùng để khẳng định hướng tiếp cận lấy trừng phạt làm trung tâm. Rà soát thị thực không chỉ nhắm vào các đường dây lừa đảo hay hành vi đe dọa an ninh quốc gia, khủng bố và bạo lực; nó còn vươn tới du học sinh và học giả. Bộ Ngoại giao và Bộ An ninh Nội địa tăng cường thẩm tra lý lịch du học sinh, học giả Trung Quốc trong các lĩnh vực “công nghệ then chốt và mới nổi” như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, điện toán lượng tử, hàng không vũ trụ. Những người tốt nghiệp hoặc nhận tài trợ từ các trường gắn với công nghiệp quốc phòng Trung Quốc thuộc nhóm “Quốc phòng thất tử” nằm trong diện ưu tiên thu hồi thị thực. Không ít du học sinh liên quan đến phát ngôn nhạy cảm hoặc bị điều tra vì vi phạm đã mất tư cách lưu trú và buộc phải rời khỏi Mỹ trong thời hạn quy định. Với cách xem mọi quyết định về thị thực là quyết định về an ninh quốc gia, sinh viên quốc tế Mỹ đang bị dịch chuyển từ vai trò cầu nối tri thức sang đối tượng tiềm ẩn rủi ro.
Chương trình H-1B trong tầm ngắm: lao động nước ngoài đối mặt tương lai bất ổn
Không chỉ người tị nạn hay du học sinh bị tác động; tầng lớp lao động tay nghề cao tham gia chương trình H-1B cũng đang đứng trước nguy cơ bị tái cấu hình. H-1B vốn cho phép doanh nghiệp Mỹ tạm thời tuyển lao động nước ngoài vào các ngành nghề chuyên môn, là cầu nối quan trọng giữa sinh viên quốc tế Mỹ và thị trường lao động trong nước. Nhưng Phó Tổng thống JD Vance cho rằng chương trình này đã “hỏng hoàn toàn” và tuyên bố ông ủng hộ việc bãi bỏ. Lý do không phải vì chương trình không thu hút nhân tài, mà vì doanh nghiệp bị cáo buộc “lợi dụng triệt để” cơ chế này để thay thế người lao động Mỹ bằng người nước ngoài lương thấp hơn, biến chính sách nhập cư thành công cụ ép giá tiền công. Vance ủng hộ mức phí cao với một số hồ sơ H-1B, lập luận rằng khoản phí sẽ khiến doanh nghiệp không còn động cơ dùng lao động nước ngoài chỉ để giảm chi phí. Cùng với việc thay đổi cách bốc thăm H-1B để vị trí lương cao có nhiều cơ hội trúng hơn, bức tranh chung cho thấy chương trình H-1B đang được tái thiết theo hướng ưu tiên nhân tài được trả lương cao, trong khi cánh cửa cho lao động nước ngoài ở phân khúc trung bình trở nên chật hẹp. Với sinh viên quốc tế kỳ vọng chuyển sang lao động H-1B, đây là tín hiệu rõ ràng về một tương lai bất ổn và cạnh tranh gay gắt.
Kết luận: một kiến trúc nhập cư bị siết chặt từ ngân sách tới thị thực
Nhìn tổng thể, chính sách nhập cư Mỹ dưới thời Trump đang được tái thiết như một cấu trúc khép kín: ngân sách hỗ trợ bị cắt, chương trình đa dạng – công bằng – hòa nhập bị thu hẹp, cơ chế trục xuất được củng cố bằng phán quyết tư pháp, thị thực Mỹ bị thu hồi hàng loạt với hơn 250 nghìn trường hợp, còn chương trình H-1B thì bị đặt vấn đề về tính chính danh và hiệu quả. Với sinh viên quốc tế Mỹ, đặc biệt là người Trung Quốc, điều này đồng nghĩa môi trường học thuật không còn đơn thuần là nơi trao đổi tri thức mà trở thành không gian giám sát, thẩm tra và có thể chấm dứt tư cách lưu trú bất cứ lúc nào. Đối với người nhập cư nói chung, sự kết hợp giữa thắt chặt tài chính và quyền lực cưỡng chế pháp lý cho thấy ưu tiên hàng đầu của chính quyền là kiểm soát, chứ không phải hòa nhập. Nếu xu hướng này tiếp tục, sức hấp dẫn của Mỹ với người tài năng và sinh viên quốc tế sẽ suy giảm, và khoảng cách giữa giá trị hình ảnh “miền đất hứa” với thực tế chính sách sẽ ngày càng lớn. Vấn đề không còn là vài đạo luật riêng lẻ, mà là định hướng mới: coi nhập cư trước hết là rủi ro cần kiểm soát, chứ không phải nguồn lực cần được nuôi dưỡng.
