Mỹ siết chính sách visa: từ khẩu hiệu bảo vệ dân Mỹ đến thực tế tạm dừng phỏng vấn
Chính sách visa Mỹ là tập hợp các quy định về xét duyệt, phỏng vấn và cấp thị thực cho người nước ngoài muốn nhập cảnh, làm việc hoặc định cư, bao gồm các tiêu chí về an ninh, kinh tế và khả năng tự chủ tài chính, được áp dụng thông qua hệ thống đại sứ quán, lãnh sự quán cùng các cơ quan di trú liên bang.
Điểm mấu chốt của đợt siết mới là thông điệp: bảo vệ người dân Mỹ bằng cách nâng rào cản với người xin visa. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao khẳng định chính quyền Donald Trump đang “bảo vệ người dân Mỹ” thông qua việc duy trì các “tiêu chuẩn cao nhất” trong sàng lọc và thẩm tra đương đơn xin visa. Nói cách khác, chính sách visa Mỹ được thiết kế lại để ưu tiên lợi ích nội địa hơn là mở cửa cho người nước ngoài. Ngày 25-8, Bộ Ngoại giao Mỹ thông báo khởi động chương trình đào tạo quy mô toàn cầu cho toàn bộ mạng lưới đại sứ quán, lãnh sự quán, kéo theo việc tạm dừng các cuộc hẹn phỏng vấn xin visa định cư trên toàn thế giới. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật; đó là quyết định chính trị cho thấy siết nhập cư Mỹ đã trở thành một trụ cột trong chiến lược của Nhà Trắng.
Tiêu chuẩn “gánh nặng xã hội” và sự thay đổi âm thầm nhưng triệt để
Điểm then chốt của chính sách visa Mỹ hiện nay là tiêu chí “public charge” – đánh giá khả năng đương đơn trở thành “gánh nặng xã hội”. Bộ Ngoại giao thừa nhận chính sách mới gắn trực tiếp với việc xác định liệu người xin visa có khả năng phụ thuộc vào các phúc lợi công cộng vốn dành cho công dân Mỹ đủ điều kiện hay không. Đây là lăng kính kinh tế – xã hội được dùng để sàng lọc người nhập cư hợp pháp, đặc biệt là người xin thị thực định cư. Ngay từ đầu năm, cơ quan Mỹ đã cập nhật hướng dẫn và chương trình đào tạo về “public charge” cho nhân viên lãnh sự, với mục tiêu bảo đảm họ “được trang bị đầy đủ” để đánh giá từng đương đơn một cách toàn diện và nhất quán. Về mặt hình thức, đó là bước chuyên nghiệp hóa; nhưng về thực chất, nó tạo ra dư địa rộng hơn để bác hồ sơ dựa trên đánh giá chủ quan về rủi ro kinh tế. Một câu nói đáng chú ý là: “Một nước Mỹ thịnh vượng hơn đồng nghĩa với việc bảo đảm rằng những người xin visa không có khả năng trở thành gánh nặng xã hội”. Câu này phơi bày rõ ưu tiên: giảm số người nhập cư có thể cần hỗ trợ, kể cả khi họ đi theo con đường hợp pháp.
Tạm dừng phỏng vấn visa toàn cầu: cú sốc với thị thực định cư và lao động kỹ năng cao
Việc tạm dừng phỏng vấn visa từ ngày 25-8 không phải chi tiết kỹ thuật nhỏ; đó là cú phanh gấp đối với cả hệ thống thị thực định cư và không định cư. Bộ Ngoại giao cho biết mọi cuộc hẹn phỏng vấn xin visa định cư trên toàn thế giới đều tạm dừng và điều chỉnh để phục vụ đợt đào tạo này. Người xin thị thực định cư đã nhận email báo lịch phỏng vấn bị dời nhưng không kèm ngày thay thế cụ thể, chỉ hứa sẽ thông báo sau. Không dừng ở đó, nhiều đương đơn xin visa không định cư cũng báo nhận email hủy lịch và được cho biết phỏng vấn chỉ có thể sắp xếp lại sau ngày 1-9. Những người từ Mumbai đến Naples đã bày tỏ bức xúc vì lịch trình và tài chính bị xáo trộn. Trong khi Bộ Ngoại giao nhấn mạnh các đại sứ quán sẽ thông báo trực tiếp khi lịch thay đổi, thực tế là hàng nghìn người phải tự gánh chi phí chậm trễ, từ kế hoạch du học, đoàn tụ gia đình đến hợp đồng lao động quốc tế bị treo.
Siết nhập cư Mỹ như một chiến lược dài hơi, không chỉ là biện pháp tạm thời
Đợt tạm dừng phỏng vấn visa lần này chỉ là một mắt xích trong làn sóng siết nhập cư Mỹ có hệ thống. Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump theo đuổi đường lối cứng rắn: thu hồi visa, thẻ xanh, từ chối hồ sơ vì nhiều lý do, và giờ là thắt chặt mọi cửa ngõ nhập cư hợp pháp. Trong 18 tháng, Bộ Ngoại giao đã thu hồi khoảng 175.000 visa với các lý do từ tội phạm, đe dọa an ninh đến “du lịch sinh nở”. Đây là chiến lược “giảm số lượng bằng mọi giá”, chứ không chỉ xử lý một vài trường hợp cá biệt. Giới nghiên cứu nhận định những thay đổi với hệ thống nhập cư hợp pháp đang “quyết liệt” và “chưa từng có tiền lệ”. Ước tính các chính sách hiện nay có thể khiến số người nhập cư hợp pháp giảm một nửa. Khi cả visa gia đình lẫn diện việc làm đều bị cắt giảm, thông điệp gửi ra thế giới rõ ràng: Mỹ muốn ít người nhập cư hơn, kể cả những người có tay nghề cao hay được doanh nghiệp Mỹ cần đến.
Hệ lụy toàn cầu và lựa chọn khó cho người xin visa
Đằng sau các cụm từ kỹ thuật như “tạm dừng phỏng vấn visa”, “đào tạo chuyên sâu”, là những hệ lụy rất đời thường. Thông tin siết lịch hẹn đã khiến nhiều người chuẩn bị du lịch, công tác, du học, hoặc định cư lo lắng. Một số người làm dịch vụ visa cho biết hiện chưa thấy khách hàng tại Việt Nam bị dời lịch, nhưng tâm lý bất định là có thật. Không ai biết đợt đào tạo sẽ kéo dài đến khi nào, email dời lịch không kèm ngày mới càng làm người nộp đơn bị treo kế hoạch lâu hơn. Với lao động kỹ năng cao, chi phí cơ hội tăng lên: họ phải cân nhắc liệu nên chờ trong hệ thống siết chặt, hay chuyển mục tiêu sang những nước khác cởi mở hơn. Trong bức tranh đó, lời khuyên thực tế duy nhất là: bám sát thông tin trên các kênh chính thức và chuẩn bị tinh thần cho quy trình dài hơn, khó hơn. Siết nhập cư Mỹ không còn là đợt sóng ngắn; nó là dòng chảy chính sách mới mà bất kỳ ai mơ về tấm visa Mỹ đều phải tính vào bài toán của mình.
