AQI đỏ, tím không phải cảnh báo có thể xem nhẹ
Ô nhiễm không khí là tình trạng các hạt bụi và chất ô nhiễm tích tụ trong môi trường, làm suy giảm chất lượng không khí và có thể gây hại cho sức khỏe khi con người hít phải. Sáng 26/10, nhiều khu vực nội đô Hà Nội chìm trong bụi mịn; phần lớn trạm quan trắc hiển thị AQI ở ngưỡng đỏ hoặc tím. Gần 7 giờ, IQAir ghi nhận AQI Hà Nội là 164; đến gần 9 giờ, chỉ số tăng lên 172, đưa thành phố lên vị trí thứ ba trong danh sách các thành phố ô nhiễm nhất thế giới. Tại Quảng An, AQI có lúc vượt 200, thuộc mức rất xấu. Những con số này không chỉ đáng lo với người đi đường: bụi mịn có thể ảnh hưởng đến cộng đồng, đặc biệt là người dễ tổn thương. Trời hanh khô, gió yếu và nghịch nhiệt có thể khiến chất ô nhiễm khó khuếch tán, tích tụ gần mặt đất.
Ngoài trời: điều chỉnh lịch trình theo chất lượng không khí
Khi AQI suy giảm, lựa chọn an toàn hơn là giảm thời gian ở ngoài trời, thay vì cố duy trì lịch tập hay lao động như ngày thường. Sở Y tế tỉnh Lạng Sơn đã ban hành Công văn số 3620/SYT-NVYD, chỉ đạo cơ sở y tế và địa phương hướng dẫn người dân ứng phó với ô nhiễm không khí. Hãy thường xuyên xem chỉ số VN_AQI trên các kênh chính thống để điều chỉnh lịch sinh hoạt, học tập và làm việc. Khi không khí kém hoặc xấu, trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính về hô hấp, tim mạch nên hạn chế ra ngoài; tránh tập thể dục nặng và lao động thể lực vào khung giờ ô nhiễm cao điểm. Nếu buộc phải di chuyển, hãy đeo khẩu trang có khả năng lọc bụi mịn đúng cách. Sau khi về nhà, súc họng, rửa mũi bằng nước muối sinh lý và vệ sinh mắt theo hướng dẫn y tế.
- Kiểm tra AQI trước khi lên kế hoạch ra ngoài.
- Giảm thời lượng hoạt động ngoài trời, nhất là khi AQI ở mức kém hoặc xấu.
- Dùng khẩu trang lọc bụi mịn khi phải đi lại; không tự ý đốt rác, rơm rạ hoặc phụ phẩm nông nghiệp.
Trong nhà: sạch mắt chưa chắc sạch không khí
Đóng cửa tránh bụi ngoài đường không đồng nghĩa với việc không khí trong nhà đã an toàn. Hút bụi, lau sàn thường xuyên là việc nên làm, nhưng các cách này không loại bỏ triệt để bụi mịn trong nhà đang lơ lửng, khói thuốc tồn lưu hay mạt bụi ẩn trong ga, nệm và giường. Quét nhà ngược chiều gió có thể làm bụi tung lên; một số chất lau rửa còn phát tán hóa chất. Vì vậy, nhà cửa trông sạch sẽ không bảo đảm không khí đã sạch. Ba nguyên tắc cần ưu tiên là không khói thuốc, giữ không gian thông thoáng và lọc không khí. Không hút thuốc trong nhà, kể cả khi trẻ không trực tiếp hút, vì khói thuốc thụ động vẫn gây phơi nhiễm. Khi điều kiện bên ngoài cho phép, tạo lưu thông không khí; có thể cân nhắc thiết bị thông gió hoặc máy lọc phù hợp. Máy lọc hỗ trợ kiểm soát tác nhân trong không khí nhưng không thay thế việc loại bỏ nguồn khói và vệ sinh đúng cách.
Ưu tiên nhóm nhạy cảm và giảm nguồn phát thải
Không phải mọi thành viên trong gia đình đều chịu rủi ro như nhau. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh hô hấp hoặc tim mạch mạn tính cần được ưu tiên giảm phơi nhiễm. Gia đình có người hen suyễn, viêm mũi dị ứng, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch cũng nên chú trọng kiểm soát không khí trong nhà. Nếu có triệu chứng bất thường hoặc bệnh nền diễn tiến, cần liên hệ cơ sở y tế thay vì tự suy đoán nguyên nhân. Theo dõi sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm vấn đề cần được đánh giá. Về lâu dài, chỉ né khói bụi trong nhà là chưa đủ: không đốt rác, rơm rạ hay phụ phẩm nông nghiệp ngoài trời, đồng thời hạn chế các nguồn phát thải trong sinh hoạt. Bảo vệ sức khỏe đòi hỏi cả quyết định cá nhân đúng lúc lẫn nỗ lực giảm ô nhiễm từ cộng đồng.
