Trạm sạc liên thông: từ định nghĩa tới bước ngoặt đầu tiên
Trạm sạc liên thông là mô hình trong đó nhiều nhà vận hành trụ sạc xe điện được kết nối qua một nền tảng sạc xe điện chung, cho phép người dùng tìm kiếm, sạc và thanh toán trên cùng một ứng dụng, thay vì phải tự quản lý nhiều tài khoản, ví tiền và hệ thống riêng rẽ cho từng mạng lưới trạm sạc khác nhau, qua đó giảm phân mảnh và nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng. Sau hai tháng triển khai, nền tảng VETC Trạm sạc đã kết nối bảy đơn vị vận hành với hơn 350 trụ sạc trên toàn quốc. Con số này tuy chưa thể bao phủ hết thị trường nhưng đã chiếm hơn 50% mạng lưới trạm sạc đa thương hiệu hiện có. Đây không chỉ là câu chuyện mở rộng số lượng trụ sạc, mà là bước chuyển quan trọng về tư duy: hạ tầng sạc phải được kết nối, không thể tiếp tục xây dựng như những “ốc đảo” số tách biệt.
eRoaming: lời giải cho bài toán mỗi trạm một ứng dụng
Điểm nghẽn lớn nhất của người dùng xe điện vài năm qua không phải chỉ là thiếu trạm, mà là thiếu sự liên thông. Mỗi nhà vận hành trạm sạc (CPO) vận hành một ứng dụng riêng, bắt khách hàng vừa phải tải nhiều app, vừa phải nạp tiền trước rồi chấp nhận bị "giam" số dư nếu không dùng hết. Giải pháp eRoaming đặt ra một lớp kết nối giữa các mạng lưới, cho phép người dùng tìm và sử dụng trạm sạc của nhiều nhà vận hành mà không cần thiết lập riêng lẻ cho từng mạng lưới. Trên ứng dụng VETC Trạm sạc, toàn bộ dịch vụ của 7 đối tác được tích hợp vào một nền tảng duy nhất. Người dùng có thể tra cứu trạm, kiểm tra tình trạng khả dụng, định vị, kích hoạt phiên sạc bằng mã QR và thanh toán tự động chỉ trên một ứng dụng kết nối với Ví VETC. Số tiền nạp chưa dùng hết được hoàn lại trực tiếp vào ví người dùng – một thay đổi nhỏ về thao tác nhưng lớn về cảm nhận công bằng. Về kỹ thuật, nền tảng dùng chuẩn OCPI 2.2.1 kết hợp Open API để kết nối mà không buộc CPO phải thay đổi thiết bị tại trạm.
Hệ sinh thái sạc mở trong bối cảnh bùng nổ xe năng lượng mới
Nếu xe điện là tương lai của giao thông, thì hệ sinh thái sạc mở là điều kiện để tương lai đó khả thi. Tỷ trọng xe năng lượng mới trong tổng số phương tiện đăng ký tài khoản giao thông đã tăng từ 0,2% năm 2022 lên 28,9% trong nửa đầu 2026 – tức khoảng 29 trên mỗi 100 xe mới là xe năng lượng mới. Ở phân khúc ô tô con và xe du lịch, tỷ lệ xe điện hóa đã đạt 57,56% đăng ký mới. Sự gia tăng với tốc độ phi mã này đặt áp lực trực diện lên hạ tầng sạc, vốn đang bị phân mảnh bởi quá nhiều hệ thống khép kín. Hội nghị Phát triển hệ sinh thái sạc mở quy tụ các CPO, hãng xe, doanh nghiệp vận tải, nhà đầu tư và đối tác công nghệ chính là sự thừa nhận rằng không bên nào có thể tự mình giải bài toán hạ tầng. Mục tiêu của mô hình eRoaming là tạo ra một hệ sinh thái trong đó CPO tiếp tục đầu tư và vận hành, hãng xe phát triển phương tiện, doanh nghiệp vận tải quản lý đội xe, các đơn vị công nghệ cung cấp giải pháp, còn nền tảng kết nối cho phép các hệ thống tương tác liền mạch.
Quy chuẩn mới: cạnh tranh bằng chất lượng và khả năng tương thích
Ở giai đoạn đầu, thị trường trụ sạc phát triển theo hướng mạnh ai nấy làm: chuẩn kết nối khác nhau, cách hiển thị giá khác nhau, tiêu chuẩn an toàn không đồng đều. Điều này không chỉ làm khó người dùng, mà còn làm méo mó cạnh tranh khi mỗi hệ sinh thái cố "nhốt" khách hàng trong ứng dụng riêng. Dự thảo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trụ sạc và trạm sạc xe điện do cơ quan quản lý đang lấy ý kiến đã yêu cầu trạm sạc phải công khai đơn giá, đồng thời đưa ra các yêu cầu thống nhất về an toàn, chất lượng và chuẩn kết nối. Theo bản dự thảo, cả nước hiện có khoảng 150.000 cổng sạc với công suất tới 360 kW đã được đầu tư. Nếu quy chuẩn mới được ban hành đúng hạn, cuộc chơi sẽ dịch chuyển từ "ai khép kín hơn" sang "ai tương thích và phục vụ tốt hơn". Nói cách khác, quy chuẩn không kìm hãm đổi mới, mà đặt ra sân chơi chung buộc các bên phải cạnh tranh bằng chất lượng hạ tầng và trải nghiệm người dùng thay vì rào cản kỹ thuật.
Tương lai: sạc trước trả sau và trải nghiệm không rào cản
Tiền nạp trước là dư âm của tư duy khép kín: mỗi mạng lưới giữ ví riêng, mỗi ứng dụng giữ khách hàng bằng số dư bị mắc kẹt. VETC Trạm sạc đang hướng tới cho phép chủ xe sạc trước, trả tiền sau – đảo chiều mối quan hệ này. Nếu thành hiện thực, CPO không cần tự vận hành ví điện tử, còn người dùng không phải duy trì nhiều số dư nhỏ lẻ. Dĩ nhiên, mô hình trả sau kéo theo loạt yêu cầu về hạn mức, xét duyệt và quản trị rủi ro công nợ, nên chưa có thời điểm triển khai cụ thể. Song song đó, nền tảng dự kiến mở rộng thanh toán trực tiếp bằng thẻ tín dụng, thêm lựa chọn bên cạnh ví tích lũy điểm của ứng dụng. “Tương lai của hạ tầng sạc không chỉ nằm ở việc xây thêm. Tương lai nằm ở khả năng kết nối những gì chúng ta cùng xây dựng” – phát biểu của lãnh đạo VETC Digital cho thấy triết lý rõ ràng: kết nối trụ sạc, kết nối nhà vận hành, và quan trọng nhất là kết nối nhu cầu người dùng với hạ tầng một cách liền mạch. Khi trạm sạc liên thông trở thành chuẩn mực, thị trường xe điện sẽ không còn bị kìm hãm bởi rối rắm ứng dụng, mà được dẫn dắt bởi trải nghiệm sạc nhanh, dễ và minh bạch.
