Thép ray cao tốc VinMetal: bước ngoặt chiến lược của Vingroup
Dự án thép ray cao tốc của Vingroup VinMetal là kế hoạch xây dựng dây chuyền cán thép ray và thép hình công suất hơn 700.000 tấn mỗi năm, sử dụng thiết bị cốt lõi từ Danieli Italy, nhằm cung ứng vật liệu đạt tiêu chuẩn cho các dự án đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị và hạ tầng công nghiệp trong nước và khu vực.
Ngày 15/10, CTCP Sản xuất và Kinh doanh VinMetal, thành viên Tập đoàn Vingroup, đã ký hợp đồng với Danieli & C. Officine Meccaniche S.p.A. (Italy) về cung cấp thiết bị cốt lõi cho dây chuyền cán thép ray và thép hình tại Tổ hợp Gang thép VinMetal Hà Tĩnh. Theo thỏa thuận, Danieli sẽ thiết kế, chế tạo, cung cấp và chạy thử hệ thống thiết bị, với công suất dự kiến hơn 700.000 tấn mỗi năm. Đây không phải là một dự án thép thông thường, mà là tuyên bố tham gia sân chơi vật liệu hạ tầng cao cấp, nơi trước đây Việt Nam chủ yếu phụ thuộc vào nhập khẩu.
Các sản phẩm thép ray và thép hình từ tổ hợp này được định vị phục vụ đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, cầu, cảng biển, công trình công nghiệp và hạ tầng logistics. Nói cách khác, Vingroup đang đặt cược vào làn sóng đầu tư hạ tầng mới, với thép ray cao tốc là mảnh ghép vật liệu chiến lược. Câu hỏi không còn là “Vingroup có làm được thép hay không”, mà là “Vingroup có đủ sức cạnh tranh với các nhà cung cấp quốc tế ngay trên sân nhà và trong khu vực hay không”.
Tại sao Vingroup chọn thép ray cao tốc vào lúc này?
Thời điểm Vingroup VinMetal bước vào mảng thép ray cao tốc không phải ngẫu nhiên. Việt Nam đang đẩy mạnh đầu tư vào hệ thống đường sắt, cảng biển và các công trình trọng điểm, nên việc phát triển năng lực sản xuất thép ray, thép hình trong nước được kỳ vọng giúp chủ động nguồn cung, giảm phụ thuộc nhập khẩu và tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng hạ tầng. Khi nguồn vật liệu hạ tầng được sản xuất ngay trong nước, ngành giao thông và logistics Việt Nam sẽ từng bước tự chủ nguồn cung, mở ra những bước chuyển mới cho mạng lưới đường sắt hiện đại trong tương lai.
Ở góc độ chiến lược, đây là cách Vingroup đi ngược chuỗi giá trị: từ bất động sản, ô tô, đến nay là vật liệu nền tảng cho hạ tầng. Tổ hợp Gang thép VinMetal tại Khu kinh tế Vũng Áng, Hà Tĩnh có công suất thiết kế giai đoạn 1 khoảng 6 triệu tấn thép mỗi năm, với định hướng nâng lên 20 triệu tấn/năm trong giai đoạn 2. Dây chuyền sản xuất thép 700000 tấn thép ray và thép hình mỗi năm chỉ là một phần trong bức tranh lớn hơn: xây dựng nền tảng vật liệu cho định hướng phát triển công nghiệp – hạ tầng dài hạn của Vingroup.
Từ góc nhìn chính sách, việc một doanh nghiệp nội địa bắt tay với một "ông lớn" cơ khí luyện kim châu Âu để làm thép ray đường sắt và thép hình chất lượng cao mang ý nghĩa rất cụ thể: đưa công nghệ nguồn về phục vụ các công trình trọng điểm ngay trên sân nhà. Nếu dự án này thành công, nó sẽ tạo tiền lệ cho cách Việt Nam tiếp cận các chuỗi cung ứng hạ tầng: không chỉ nhập thiết bị, mà còn nội địa hóa vật liệu cốt lõi.
Danieli Italy: lợi thế công nghệ và sức mạnh đơn hàng 6 tỷ euro
Để bước vào thị trường thép ray cao tốc, Vingroup VinMetal chọn dựa vào một đối tác có bề dày kỹ thuật. Danieli – tập đoàn hơn 100 năm từ Italy – sở hữu quỹ đơn hàng trên 6 tỷ euro cùng năng lực luyện kim được xếp vào nhóm hàng đầu thế giới. Danieli là doanh nghiệp hàng đầu thế giới về thiết kế, chế tạo thiết bị và cung cấp nhà máy trọn gói cho ngành công nghiệp gang thép. Đây là nền tảng công nghệ mà ít nhà sản xuất trong khu vực có thể tự xây từ đầu.
Thép ray dành cho tàu hỏa tốc độ cao là dòng vật liệu đặc chủng, đòi hỏi độ bền cơ học cao, độ thẳng chính xác và khả năng chống mài mòn rất tốt khi tàu chạy tốc độ hàng trăm km/h. Danieli đã từng đưa công nghệ và máy móc đến các nhà máy thép tên tuổi trên thế giới, cùng những giải pháp kỹ thuật như hệ thống cán ray chất lượng đặc biệt SQR, quy trình cán tinh chính xác PSP và công nghệ tôi cứng đầu ray RH². Nền tảng kỹ thuật này chính là điểm tựa để VinMetal phát triển các sản phẩm thép hình chịu lực phục vụ cầu, cảng, giàn không gian công nghiệp và đón đầu làn sóng đầu tư đường sắt tốc độ cao tại Việt Nam.
Về tài chính, Danieli được mô tả là một “cỗ máy kiếm tiền ổn định”, với lợi nhuận ròng tăng, tài sản ròng hơn 2,97 tỷ euro và khối lượng đơn hàng tồn đọng đạt mức kỷ lục 6,038 tỷ euro, tăng hơn 12% so với kỳ trước. Cùng với đó là khoảng 200 triệu euro chi cho R&D mỗi năm và việc tuân thủ các tiêu chuẩn phát triển bền vững châu Âu. Nói cách khác, Vingroup không chỉ mua thiết bị, mà đang gắn mình với một hệ sinh thái công nghệ và tiêu chuẩn xanh toàn cầu – yếu tố quan trọng nếu muốn cạnh tranh với các nhà cung cấp quốc tế trong dài hạn.
Vingroup có gì để cạnh tranh với nhà cung cấp quốc tế?
Về lý thuyết, dây chuyền sản xuất thép 700000 tấn mỗi năm cho thép ray và thép hình đặt tại Hà Tĩnh cho phép Vingroup VinMetal đạt quy mô đủ lớn để tham gia các dự án hạ tầng trong nước và hướng ra khu vực. Lợi thế đầu tiên là vị trí: sản xuất ngay tại Việt Nam giúp rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí logistics và linh hoạt trong thiết kế theo yêu cầu từng dự án. Lợi thế thứ hai là khả năng đồng bộ: từ luyện gang, cán thép đến sản phẩm thép ray cao tốc, tất cả nằm trong một tổ hợp công nghiệp, giúp kiểm soát chất lượng và tối ưu chi phí.
Tuy vậy, cạnh tranh với các nhà cung cấp quốc tế không chỉ là chuyện công suất. Các nhà sản xuất ray lâu đời đã tích lũy hàng thập kỷ kinh nghiệm, sở hữu chứng chỉ, hồ sơ vận hành trên nhiều tuyến đường sắt tốc độ cao. Vingroup sẽ phải chứng minh rằng sản phẩm của mình đáp ứng được những tiêu chuẩn khắt khe tương tự, từ độ bền, độ thẳng đến tuổi thọ khai thác. Thông qua hợp tác với Danieli, doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái Vingroup hướng tới xây dựng nền tảng công nghệ sản xuất đồng bộ, nâng cao chất lượng sản phẩm và từng bước phát triển năng lực cung ứng vật liệu cho các dự án hạ tầng quy mô lớn trong nước.
Điểm mấu chốt là niềm tin của chủ đầu tư: họ có sẵn sàng chuyển từ nguồn ray nhập khẩu sang một nhà cung cấp mới trong nước hay không. Nếu Vingroup chứng minh được chất lượng tương đương, giá cạnh tranh hơn và dịch vụ kỹ thuật sát sao hơn, lợi thế “sân nhà” sẽ trở thành vũ khí mạnh. Ngược lại, nếu chỉ dừng ở việc lắp đặt dây chuyền mà không xây được hệ thống kiểm soát chất lượng, chứng chỉ quốc tế và đội ngũ kỹ sư vận hành, lợi thế công nghệ từ Danieli sẽ bị bào mòn nhanh chóng.
Kết luận: canh bạc lớn nhưng đáng chơi
Việc ký kết với Danieli là một trong những bước triển khai chiến lược mở rộng danh mục sản phẩm của VinMetal, đồng thời tạo nền tảng vật liệu cho định hướng phát triển công nghiệp – hạ tầng dài hạn của Vingroup. Ở quy mô quốc gia, đây là nỗ lực hiếm hoi nhằm nội địa hóa một mắt xích vật liệu hạ tầng vốn do các nhà cung cấp quốc tế chi phối. Ở quy mô doanh nghiệp, đây là canh bạc lớn: đầu tư sâu vào một phân khúc đòi hỏi kỹ thuật cao, chu kỳ hoàn vốn dài và cạnh tranh khốc liệt.
Nếu thành công, Vingroup VinMetal không chỉ bán thép ray cao tốc, mà còn bán niềm tin rằng Việt Nam có thể tự sản xuất vật liệu cho những tuyến đường sắt hiện đại trong tương lai. Khi đó, câu hỏi “Vingroup có cạnh tranh được với nhà cung cấp quốc tế không?” sẽ chuyển thành “Các nhà cung cấp quốc tế phải cạnh tranh thế nào với một đối thủ nội địa có công nghệ Danieli, vị trí sản xuất tại chỗ và hiểu thị trường hơn?”. Còn hiện tại, dự án này xứng đáng được xem là phép thử quan trọng cho tham vọng công nghiệp hóa ở cấp độ vật liệu nền tảng, chứ không chỉ là một dây chuyền thép mới trong danh sách đầu tư của tập đoàn.
