Một bước ngoặt quy hoạch: Cần Thơ chọn lấn biển để mở không gian tăng trưởng
Khu lấn biển Cần Thơ là đề xuất phát triển một không gian biển nhân tạo rộng khoảng 132.600 ha, tích hợp cảng biển nước sâu, công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao, đô thị, du lịch và năng lượng, nhằm tạo một cực tăng trưởng mới trong bối cảnh quỹ đất đô thị nội địa dần cạn và nhu cầu phát triển kinh tế biển tăng nhanh.
UBND TP Cần Thơ đã gửi văn bản đề nghị Bộ Xây dựng xem xét, báo cáo Thủ tướng thống nhất chủ trương đẩy nhanh lập Quy hoạch chung khu vực lấn biển và triển khai đồng bộ các dự án động lực trên địa bàn. Đây không còn là một ý tưởng treo, mà là tín hiệu chính trị rõ ràng: thành phố chấp nhận “bước ra biển” để giải bài toán không gian phát triển. Định hướng nghiên cứu khu lấn biển 132.600 ha được xem là động thái mở rộng không gian phát triển cho Đồng bằng sông Cửu Long, khi quỹ đất tại các đô thị trung tâm ngày càng hạn chế, trong khi nhu cầu hạ tầng logistics, công nghiệp chế biến và kinh tế biển tăng mạnh.
Đặt trong xu thế các đô thị trực thuộc Trung ương phải tìm mô hình tăng trưởng mới, việc Cần Thơ chủ động xin cơ chế quy hoạch lấn biển cho thấy tư duy muốn vươn lên vai trò hạt nhân vùng, chứ không chấp nhận bị kẹp giữa áp lực biến đổi khí hậu và suy giảm biên độ phát triển trên đất liền.
Siêu tổ hợp 132.600 ha: Quy mô gần gấp đôi Singapore và cấu trúc đa ngành
Tập đoàn Xuân Thiện đề xuất tổ hợp dự án có quy mô khoảng 132.600 ha, với hạt nhân là khu lấn biển tại Trần Đề và Cù Lao Dung. Quy mô này tương đương hơn 1.326 km², tức gần gấp đôi diện tích Singapore, biến đây thành một trong những ý tưởng phát triển không gian lớn nhất từng được đề cập cho một đô thị trực thuộc Trung ương ở vùng này.
Cốt lõi của siêu tổ hợp là cảng biển nước sâu, cùng chuỗi công – nông nghiệp chất lượng cao, đô thị, du lịch và năng lượng. Dự án gồm cảng nước sâu có thể tiếp nhận tàu 250.000 DWT, điện gió ngoài khơi công suất khoảng 10.000 MW, nhà máy đóng tàu, vùng nguyên liệu mía gắn với nhà máy đường và ba nhà máy thép. Một câu trích dẫn đáng chú ý là: doanh nghiệp ước tính khi vận hành ổn định, tổ hợp dự án có thể đóng góp khoảng 20.000 tỷ đồng mỗi năm cho ngân sách và tạo việc làm cho khoảng 100.000 lao động.
Về bản chất, đây là mô hình khu kinh tế tổng hợp mới trên biển: cảng làm hạt nhân, năng lượng ngoài khơi cung cấp nền tảng chi phí, công nghiệp tạo giá trị gia tăng, nông nghiệp nguyên liệu và đô thị – du lịch đảm nhiệm phần tiêu dùng, dịch vụ. Nếu cấu trúc này vận hành cân bằng, Cần Thơ có thể sở hữu một không gian kinh tế liên hoàn thay vì các dự án rời rạc, manh mún.
Lý do Cần Thơ cần đi nhanh: Áp lực thời gian, cạnh tranh vùng và bài toán quyền lực trung ương
UBND Cần Thơ thẳng thắn nhìn nhận: nếu tuân thủ tuần tự đủ các bước từ Quy hoạch chung đến quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết, rồi chuẩn bị đầu tư, thời gian sẽ kéo dài và khó bảo đảm tiến độ các công trình, dự án động lực cần hoàn thành trong năm 2027, cũng như tiến độ cụ thể hóa điều chỉnh quy hoạch thành phố thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Nói cách khác, nếu đi chậm, thành phố sẽ tự đánh mất cơ hội cửa sổ quy hoạch hiện tại.
Không gian lấn biển được xác định là khu vực có ý nghĩa quan trọng về kinh tế, quốc phòng, an ninh, liên quan đến dân cư, đất sản xuất, đất rừng, nuôi trồng thủy sản, cửa sông, bờ biển, hạ tầng và sinh kế người dân. Vì vậy, việc phê duyệt Nhiệm vụ quy hoạch và Quy hoạch chung khu lấn biển thuộc thẩm quyền Thủ tướng theo Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn. Điều này vừa là thách thức – vì mọi bước đều phải đạt chuẩn quốc gia – nhưng cũng là cơ hội: nếu được phê duyệt, Cần Thơ sẽ có “tem chính trị” cho một không gian phát triển hoàn toàn mới.
Song song đó, thành phố cũng đang mở rộng dư địa phát triển ở đất liền, như quy hoạch xã Hỏa Lựu gần 6.000 ha theo mô hình kết hợp dân cư, nông nghiệp, công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp và logistics. Điều này cho thấy chiến lược hai mũi: tối ưu quỹ đất nội vùng, đồng thời đánh cược vào không gian biển như trục phát triển thế hệ mới.
Tác động đời sống và câu hỏi lớn về môi trường – an sinh
Đối với người dân, lấn biển Cần Thơ không phải chuyện xa vời trên bản vẽ. Phạm vi dự án bao trùm toàn bộ khu vực ven biển của thành phố, liên quan trực tiếp đến dân cư, đất sản xuất, đất rừng, khu nuôi trồng thủy sản, cửa sông, bờ biển, hệ thống hạ tầng và sinh kế. Nếu được triển khai, khu vực này có thể hình thành một cực tăng trưởng mới của vùng, kết nối với hệ thống giao thông, cảng biển và các trung tâm kinh tế trong khu vực.
Mặt tích cực, người lao động có thể hưởng lợi từ nhu cầu việc làm lớn trong cảng biển, công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch và vận hành hệ thống năng lượng. Việc hình thành cực tăng trưởng cũng tạo cơ hội nâng cấp hạ tầng giao thông, dịch vụ xã hội, giáo dục, y tế cho cả vùng ven biển. Nhưng đi kèm là nguy cơ xung đột đất đai, thay đổi sinh kế truyền thống, áp lực lên môi trường biển, rừng ngập mặn và trật tự xã hội nếu công tác quy hoạch tái định cư, đánh giá tác động môi trường và tham vấn cộng đồng không làm kỹ.
Chính điểm này đòi hỏi chính quyền phải minh bạch hóa từng bước quy hoạch, bảo đảm quyền lợi người dân ven biển không bị hi sinh để đổi lấy các con số GDP. Không có đồng thuận xã hội, một siêu dự án 132.600 ha rất dễ trở thành điểm nóng khi đi vào triển khai trên thực địa.
10 năm triển khai: Cơ hội định hình lại vị thế, nhưng cần “kỷ luật thực thi”
Theo đề xuất, thời gian triển khai tổ hợp lấn biển khoảng 10 năm kể từ khi được giao khu vực biển. Tập đoàn Xuân Thiện cũng kiến nghị chấp thuận chủ trương nghiên cứu, khảo sát lấn biển tại Trần Đề và Cù Lao Dung, đồng thời bổ sung khu vực này vào quy hoạch Khu kinh tế Trần Đề và quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội của thành phố giai đoạn 2026-2031, tầm nhìn đến năm 2050. Khung thời gian đó cho thấy đây không phải dự án “ăn xổi”, mà là một can thiệp dài hơi vào cấu trúc không gian và ngân sách địa phương.
Về lý thuyết, nếu tổ hợp hoàn thành đúng tiến độ, cam kết đóng góp ngân sách hàng năm và tạo khoảng 100.000 việc làm sẽ đưa Cần Thơ lên một mặt bằng mới về quy mô kinh tế. Nhưng lịch sử quy hoạch cho thấy, rủi ro lớn nhất không nằm ở ý tưởng mà ở kỷ luật thực thi: chậm trễ giải phóng mặt bằng, thay đổi chính sách, chia nhỏ dự án, buông lỏng kiểm soát môi trường… đều có thể làm biến dạng mục tiêu ban đầu.
Lựa chọn lấn biển 132.600 ha là lựa chọn đòi hỏi bản lĩnh: hoặc Cần Thơ có được một không gian phát triển mới, xứng tầm đô thị trực thuộc Trung ương; hoặc thành phố phải trả giá đắt cho một canh bạc quy hoạch quá lớn. Câu trả lời sẽ phụ thuộc không chỉ vào nhà đầu tư, mà cả vào cách chính quyền thiết kế luật chơi, giám sát, và đặt lợi ích dài hạn của cộng đồng lên trên các mục tiêu ngắn hạn.
