Nhiếp ảnh kể chuyện bằng những điều được nhìn thấy
Nhiếp ảnh kể chuyện là cách người cầm máy dùng quan sát, khoảnh khắc và lựa chọn hình ảnh để truyền tải cảm xúc, ký ức cùng bản sắc của một vùng đất. Giá trị của nó không nằm riêng ở khuôn hình đẹp, mà còn ở điều bức ảnh khiến người xem nhớ về con người và nơi chốn.
Nhìn vào hành trình của Võ Văn Bằng, nghệ danh Duy Bằng, và những bước đầu của Nguyễn Lê Tiến, nghệ danh Kiên Cường, có thể thấy tình yêu cái đẹp được nuôi dưỡng theo những nhịp khác nhau. Một người bền bỉ qua nhiều thập niên, người kia khởi hành từ tò mò, tự học và trải nghiệm. Cả hai đều cho thấy nhiếp ảnh gia Việt không chỉ ghi lại cảnh vật: họ chọn điều đáng lưu tâm, rồi gửi suy nghĩ của mình vào ảnh.
Duy Bằng: chiếc ba lô của một hành trình dài
Xuất thân từ nghề giáo, Võ Văn Bằng tốt nghiệp năm 1984, giảng dạy tại Tân Trụ rồi chuyển ngành năm 1993. Từ đó, máy ảnh trở thành bạn đồng hành trên những chuyến đi sáng tác. Năm 1995, ông giành Huy chương Bạc tại cuộc thi ảnh nghệ thuật khu vực Đồng bằng sông Cửu Long tổ chức ở Hậu Giang; dấu mốc ấy tiếp sức cho một con đường đòi hỏi kiên trì và không ngừng học hỏi.
Những tác phẩm như “Bươn chải”, “Tảo tần” và “Chuối xuất khẩu” hướng mắt về nhịp lao động cùng những con người cần mẫn. Ở mảng văn hóa, “Tiếng tơ lòng” giành giải Nhất tại Festival Đờn ca tài tử lần thứ nhất năm 2017, còn “Đất phương Nam” được chọn là Ảnh xuất sắc toàn quốc năm 2018. Hơn 200 giải thưởng là thành quả đáng kể, nhưng điều thuyết phục hơn cả là cách ông trở lại với đời sống, tìm những khuôn mặt và khoảnh khắc mang sức nặng riêng.
Nguyễn Lê Tiến: bắt đầu bằng tò mò và tự học
Ở phía khởi đầu của hành trình là Nguyễn Lê Tiến, nghệ danh Kiên Cường. Sinh năm 2001, anh đến với hình ảnh từ những năm tháng tuổi thơ, bằng sự tò mò và tình yêu cái đẹp. Nếu Duy Bằng đại diện cho một thế hệ trưởng thành qua trải nghiệm dài, Tiến gợi ra hình ảnh người trẻ đang tìm tiếng nói riêng qua thực hành và tự học.
Sự đối chiếu ấy không nhằm đặt hai thế hệ lên bàn cân. Nó cho thấy sáng tác có thể bắt đầu ở bất cứ điểm nào, nhưng cần sự chú tâm để lớn lên. Với người trẻ như Tiến, kinh nghiệm của nghệ sĩ đi trước là nguồn tham khảo quý giá; còn mỗi lần tác nghiệp là cơ hội luyện cách nhìn. Máy ảnh vì thế vừa ghi lại thế giới vừa giúp người chụp hiểu rõ hơn điều mình muốn kể.
Nguyễn Trọng Hiếu: con người và di sản cùng lên tiếng
Với Nguyễn Trọng Hiếu, nhiếp ảnh gắn với tình yêu quê hương Bắc Ninh và trách nhiệm trước di sản văn hóa. Gần 30 năm cầm máy, ông tập trung ghi lại đời sống, cảnh quan và con người địa phương. Quan họ, chùa Bút Tháp hay hội vật cầu nước làng Vân không chỉ là đề tài đẹp mắt: trong mỗi khung hình, ông tìm lịch sử, phong tục và bản sắc Kinh Bắc.
Bộ ảnh “Quan họ Kinh Bắc với chùa Bút Tháp” kết hợp lời ca dân gian với không gian kiến trúc cổ, giành Huy chương Bạc tại giải ảnh di sản Hành trình di sản 2025. Đến tháng 10 năm 2026, tác phẩm “Giao hưởng bùn” tiếp tục nhận Huy chương Bạc tại Cuộc thi Ảnh nghệ thuật Việt Nam 2026. Những thành tích ấy đáng chú ý, nhưng quan niệm sáng tác của Hiếu mới là điểm cốt lõi: ông không chỉ muốn chụp ảnh đẹp, mà muốn mỗi ảnh di sản kể một câu chuyện về di sản và con người.
Sự chuẩn bị của ông bắt đầu trước chuyến đi: tìm hiểu sâu về đề tài để tránh lặp lại lối nhìn quen thuộc. Với ảnh con người trong không gian Quan họ, câu chuyện có thể nằm trong ánh mắt, nụ cười hay cử chỉ giao duyên; với chùa Bút Tháp, đó có thể là chi tiết kiến trúc và dấu vết thời gian. Hiếu cũng nhấn mạnh người chụp cần hiểu văn hóa, lịch sử, phong tục và ý nghĩa của điều mình ghi lại.
Giữ ký ức địa phương bằng tình yêu cái đẹp
Ba hành trình gặp nhau ở một điểm: đam mê cá nhân có thể trở thành cách gìn giữ ký ức chung. Duy Bằng hướng ống kính về lao động và văn hóa; Tiến đang xây những bước đầu bằng tinh thần học hỏi; Hiếu theo đuổi câu chuyện di sản qua con người, phong tục và không gian quê nhà. Khác nhau về tuổi nghề, họ đều nhắc rằng một bức ảnh có thể lưu lại điều dễ bị thời gian làm phai mờ.
Nhiếp ảnh vì thế không dừng ở việc sưu tập hình ảnh đẹp. Khi người chụp hiểu điều mình ghi lại và chọn đúng khoảnh khắc, khuôn hình có thể đưa di sản đến gần công chúng, đồng thời lưu giữ cách một cộng đồng sống và nhớ về quê hương. Đó là lý do những tác phẩm giàu sức gợi thường bắt đầu từ sự quan tâm chân thành: nhìn con người như chủ thể của câu chuyện, còn cảnh vật và di sản là phần ký ức nâng đỡ câu chuyện ấy.
Sau cùng, máy ảnh không tự gìn giữ bản sắc; chính sự bền bỉ, hiểu biết và lòng yêu quê hương của người cầm máy làm nên điều đó. Mỗi bức ảnh có ý nghĩa khi nó giúp người xem nhận ra vẻ đẹp của nơi chốn, nhớ đến những con người đã làm nên nơi ấy và muốn gìn giữ ký ức ấy lâu hơn.
