Mục tiêu kép của TPHCM: tăng trưởng hai chữ số và thu ngân sách triệu tỷ
Mục tiêu kép của TPHCM tăng trưởng 2026 là vừa duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế hai chữ số, vừa đạt thu ngân sách triệu tỷ, nghĩa là tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn vượt mốc 1.000.000 tỷ đồng, dựa trên việc huy động tối đa các nguồn thu địa phương, điều hành chi đầu tư công trọng tâm và tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo thu nộp ngân sách nhà nước một cách quyết liệt, đồng bộ và hiệu quả.
Điểm đáng chú ý là Thành phố không đặt mục tiêu này như một khẩu hiệu chung chung, mà gắn với những con số cụ thể và cơ chế thực thi. Theo báo cáo của Sở Tài chính, 8 tháng đầu năm, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn ước đạt từ 625.619 đến 627.370 tỷ đồng, tương đương khoảng 78% dự toán được Trung ương và HĐND giao, và tăng gần 20% so với cùng kỳ. Con số này khẳng định TPHCM tăng trưởng 2026 đang đi đúng hướng, nhưng cũng cho thấy chặng đường còn lại để chạm mốc thu ngân sách triệu tỷ là không hề dễ dàng.
Tham vọng của Thành phố là hợp lý nếu nhìn vào vai trò đầu tàu kinh tế, nhưng nó chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm yêu cầu tái cấu trúc cách huy động nguồn thu địa phương. Ngân sách triệu tỷ không thể tiếp tục dựa nhiều vào các khoản thu truyền thống chịu tác động mạnh của biến động toàn cầu, như xăng dầu nhập khẩu hay xuất nhập khẩu nói chung. Thay vào đó, TPHCM phải tự làm mới mình bằng các kênh thu bền vững hơn, gắn với quản trị đất đai, chất lượng môi trường kinh doanh và hiệu quả chi đầu tư công.
Áp lực 128.703 tỷ đồng và bài toán huy động nguồn thu địa phương
Nếu mốc 1 triệu tỷ là đích đến, thì khoảng thiếu 128.703 tỷ đồng chính là thước đo độ khó của mục tiêu này. Trên cơ sở dự kiến tổng thu cả năm đạt 881.297 tỷ đồng, TPHCM buộc phải huy động thêm khoản chênh lệch nói trên để không chỉ vượt nhẹ mà thực sự chạm mốc thu ngân sách triệu tỷ. Đây không đơn thuần là bổ sung thu, mà là phép thử đối với khả năng tổ chức, phối hợp và kỷ luật tài khóa của hệ thống chính quyền Thành phố.
Chiến lược được vạch ra khá rõ: Thành phố ưu tiên khai thác 5 nhóm nguồn thu chính gồm: thu từ đất và đấu giá đất; thu hồi nợ thuế; thu xuất nhập khẩu; thu từ sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp; cùng các khoản thu hợp pháp khác. Theo Sở Tài chính, riêng bán đấu giá các khu đất công được kỳ vọng mang lại khoảng 96.000 tỷ đồng, còn thu nợ thuế liên quan đến đất khoảng 38.000 tỷ đồng. Đây là những con số có thể trích dẫn nguyên văn: “TPHCM cần huy động thêm 128.703 tỷ đồng, trong đó khoảng 96.000 tỷ từ đấu giá đất công và 38.000 tỷ từ thu nợ thuế đất”.
Điểm mạnh của cách tiếp cận này là Thành phố dám nhìn thẳng vào tài sản đất đai và nghĩa vụ thuế tồn đọng, thay vì trông chờ vào các sắc thuế dễ biến động. Tuy nhiên, kỳ vọng cao vào đấu giá đất công cũng tiềm ẩn rủi ro, bởi thị trường bất động sản còn nhiều biến động và khả năng tổ chức đấu giá minh bạch, hiệu quả cần được chứng minh. Việc thu hồi nợ thuế liên quan đến đất không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn là phép thử về mức độ kiên quyết trong cưỡng chế, xử lý các trường hợp chây ì và lợi ích đan xen.
Tác động bên ngoài và yêu cầu tái cân đối cấu trúc nguồn thu
Một trong những lý do khiến TPHCM phải đẩy mạnh huy động nguồn thu địa phương là áp lực từ các yếu tố bên ngoài khó kiểm soát. Thu xuất nhập khẩu dự kiến không đạt dự toán, phần lớn vì các chính sách ưu đãi thuế đối với xăng, dầu, nhiên liệu bay và nguyên liệu sản xuất xăng dầu có khả năng kéo dài đến hết năm, trong khi nguồn cung xăng dầu từ thị trường nước ngoài bị ảnh hưởng bởi xung đột tại Trung Đông, khiến tổng giảm thu từ các sắc thuế liên quan được ước tính khoảng 7.548,2 tỷ đồng.
Các số liệu chi tiết cũng cho thấy cấu trúc nguồn thu của Thành phố đang lệ thuộc khá nhiều vào những khoản dễ biến động. Thu nội địa tăng 22,8%, thu từ dầu thô tăng 30,8%, còn thu xuất nhập khẩu chỉ tăng 6,7% so với cùng kỳ. Sự chênh lệch này là tín hiệu rằng mô hình thu hiện tại dễ bị tác động bởi giá dầu, biến động thương mại quốc tế và các chính sách ưu đãi thuế. Nếu không tái cân đối, mục tiêu TPHCM tăng trưởng 2026 hai chữ số sẽ đứng trước nguy cơ bị kéo thụt lùi khi môi trường bên ngoài xấu đi.
Vì vậy, những khoản thu từ đất, nợ thuế liên quan đến đất và sản xuất kinh doanh trong nước được đẩy lên thành trụ cột. Thành phố cần biến các nguồn thu này từ “biện pháp tình thế” thành dòng thu bền vững, bằng cách cải thiện quy hoạch, công khai thông tin đất đai, đơn giản hóa thủ tục thuế và thu phí, đồng thời giữ cho môi trường kinh doanh ổn định, dễ dự đoán. Nếu không, chiến lược huy động nguồn thu địa phương sẽ bị coi là cuộc “vơ vét” ngắn hạn thay vì là một chính sách thu – chi dài hơi gắn với năng lực quản trị đô thị.
Ưu tiên vốn cho dự án trọng điểm TPHCM và vai trò "vốn mồi"
Tham vọng ngân sách triệu tỷ sẽ vô nghĩa nếu nguồn vốn không được phân bổ lại theo hướng nâng cao năng lực tăng trưởng. TPHCM đã gửi một tín hiệu tương đối rõ khi cắt giảm số lượng dự án đầu tư công giai đoạn 2026-2030 khoảng 42% so với giai đoạn trước, đồng thời ưu tiên vốn cho 37 dự án giao thông trọng điểm, liên vùng với tổng số vốn khoảng 113.098,010 tỷ đồng. Trong đó, có 6 dự án chuyển tiếp với khoảng 25.198,073 tỷ đồng, và 31 dự án khởi công mới, chuẩn bị đầu tư với khoảng 87.899,937 tỷ đồng.
Thành phố không chỉ dồn lực cho dự án trọng điểm TPHCM về giao thông, mà còn chủ trương phát huy phương thức đối tác công tư (PPP). Dự kiến, các dự án PPP khởi công mới giai đoạn này sẽ thu hút 793.243 tỷ đồng vốn từ nhà đầu tư, trên nền 137.252 tỷ đồng vốn ngân sách Thành phố đóng vai trò "vốn mồi". Đây là chọn lựa mang tính chiến lược: dùng ngân sách để kích hoạt nguồn lực xã hội, thay vì ôm đồm tất cả bằng vốn nhà nước trong bối cảnh khả năng cân đối ngân sách địa phương có hạn.
Tuy nhiên, ưu tiên vốn cho các dự án trọng điểm chỉ thực sự tạo ra tăng trưởng bền vững nếu quá trình lựa chọn dự án gắn chặt với đánh giá hiệu quả kinh tế – xã hội và khả năng hoàn thành đúng tiến độ. Nếu các dự án này kéo dài, đội vốn hoặc không tạo ra kết nối vùng như kỳ vọng, thì dòng vốn ngân sách địa phương hơn một triệu tỷ đồng dù huy động được cũng không chuyển hóa thành năng lực tăng trưởng mới. Chính vì thế, chiến lược vốn phải đi kèm quản trị dự án nghiêm ngặt, minh bạch và chịu trách nhiệm giải trình trước người dân.
Tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo: Ban Chỉ đạo thu ngân sách và bước đi tiếp theo
Để biến kế hoạch tài chính thành kết quả thực tế, TPHCM đã thành lập Ban Chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ thu ngân sách nhà nước trên địa bàn theo quyết định ban hành ngày 9/9, gồm 9 thành viên do Phó Chủ tịch UBND Nguyễn Công Vinh làm Trưởng ban; Trưởng Thuế Thành phố Đoàn Minh Dũng làm Phó Trưởng ban Thường trực; Giám đốc Sở Tài chính Hoàng Vũ Thảnh và Phó Chi cục trưởng Hải quan khu vực II Bùi Tuấn Hải làm Phó Trưởng ban, cùng đại diện các sở, ngành liên quan.
Ban Chỉ đạo này có nhiệm vụ tham mưu cho UBND trong lãnh đạo, chỉ đạo công tác thu, đôn đốc thu nộp ngân sách nhà nước trên địa bàn; xây dựng kế hoạch, chương trình kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật về thuế; nâng cao chất lượng phối hợp giữa các sở, ngành và chính quyền các cấp; xử lý kịp thời khó khăn, vướng mắc; cưỡng chế và thu hồi nợ thuế; tuyên truyền, vận động người nộp thuế chấp hành chính sách, pháp luật và nghĩa vụ thuế. Đây là bước đi cho thấy Thành phố coi công tác tổ chức và kỷ luật thu – nộp ngân sách là trụ cột không kém gì các giải pháp kinh tế thuần túy.
Nhìn rộng hơn, TPHCM đã thiết lập lộ trình tài chính liên tục, khi tổng dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn năm sau được đặt mục tiêu 913.726 tỷ đồng, cao hơn cả dự toán được Trung ương giao và ước thực hiện năm trước. Điều này cho thấy Thành phố không coi mốc thu ngân sách triệu tỷ là một cú "bứt tốc" nhất thời, mà là điểm khởi đầu cho một quỹ đạo tăng trưởng dài hạn. Kết luận lại, nếu TPHCM vừa giữ vững động lực tăng trưởng, vừa cải thiện cấu trúc nguồn thu và kỷ luật thu chi, thì tham vọng ngân sách triệu tỷ không chỉ là con số, mà có thể trở thành bước ngoặt trong quản trị tài chính đô thị của Thành phố.
