Thứ hạng cao hơn không đồng nghĩa mọi người giàu lên ngay
Thứ hạng kinh tế trong ASEAN là vị trí của một quốc gia khi so sánh với các nước thành viên theo những thước đo như tổng GDP hoặc GDP bình quân đầu người; mỗi chỉ số phản ánh một khía cạnh khác nhau, chứ không kể toàn bộ câu chuyện về mức sống. Hai bảng xếp hạng này phản ánh hai chiều phát triển khác nhau: quy mô cho thấy sức nặng tổng thể của nền kinh tế, còn GDP bình quân đầu người cho biết sản lượng tính trên dân số. Vì vậy, việc Việt Nam vượt Philippines về quy mô không đồng nghĩa thu nhập của người dân đã ngang với các nền kinh tế đứng trên. GDP bình quân đầu người cũng không phải mức lương trung bình mỗi người nhận được. Tuy nhiên, thu nhập bình quân tăng là dấu hiệu Việt Nam tiến gần mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao; lợi ích chỉ thực sự chạm tới đời sống thường nhật khi tăng trưởng đi cùng việc làm tốt hơn, năng suất cao hơn và thu nhập được cải thiện.
Tăng trưởng đã đưa Việt Nam vào nhóm dẫn đầu tiếp theo
Việt Nam đã vươn lên vị trí thứ tư ASEAN về quy mô nền kinh tế, vượt Philippines, trong khi khoảng cách với Thái Lan thu hẹp đáng kể: GDP Việt Nam tương đương khoảng 89% quy mô kinh tế nước này. Nhưng bức tranh thay đổi khi chuyển sang bình quân đầu người. Dự báo của IMF cho năm 2026 xếp Việt Nam thứ năm ASEAN, cao hơn Indonesia và đứng sau Singapore, Brunei, Malaysia cùng Thái Lan. Hai thứ hạng không mâu thuẫn; chúng đo hai việc khác nhau. Indonesia vẫn đứng đầu khu vực về tổng quy mô, lớn gần gấp 2,8 lần Việt Nam. So sánh ấy nhắc rằng đà đi lên chưa xóa được khoảng cách, nhưng Việt Nam đã có sức nặng lớn hơn trong nhóm nền kinh tế kế tiếp. Đáng chú ý, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam cũng đã vượt Ấn Độ từ năm 2008, một đối chiếu cho thấy quy mô quốc gia không tự động quyết định mức sống.
Dòng vốn và sản xuất là động cơ, không phải bảo đảm
Thời điểm Việt Nam đi lên gắn với làn sóng doanh nghiệp quốc tế đa dạng hóa chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. ASEAN đang trở thành trung tâm tăng trưởng và sản xuất quan trọng; dòng vốn đầu tư nước ngoài vào khu vực tăng, trong đó sản xuất là điểm hút nổi bật. Việt Nam có lợi thế về vị trí địa lý, lao động, hiệp định thương mại và khả năng kết nối thị trường, giúp thu hút hoạt động điện tử, công nghệ cao và chế biến, chế tạo. Tuy nhiên, không nên coi một nhà máy mới là bảo chứng cho nâng cấp kinh tế. Indonesia có chuỗi khoáng sản phục vụ xe điện, Malaysia có nền tảng bán dẫn, còn Thái Lan giữ vai trò trong ngành ô tô. Cuộc cạnh tranh vì thế không chỉ là ai tăng GDP nhanh hơn, mà là ai giữ lại được nhiều giá trị, kỹ năng và công nghệ hơn trong nước.
Muốn giữ đà, phải chuyển từ tăng trưởng sang năng suất
Thứ hạng ASEAN cải thiện là bằng chứng của tiến bộ, nhưng không nên biến nó thành đích đến. Mục tiêu nâng GDP bình quân đầu người lên 8.500 USD vào năm 2030 đòi hỏi Việt Nam tăng năng suất lao động, cải thiện chất lượng nhân lực và nâng năng lực công nghệ. Triển vọng tăng trưởng vẫn tích cực, song các dự báo cho thấy nhịp độ có thể chậm hơn; dựa mãi vào đầu tư cơ sở hạ tầng và lợi thế chi phí sẽ khiến vị thế dễ tổn thương khi dòng vốn đổi hướng. Việt Nam cần giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, để sản xuất xuất khẩu tạo ra năng lực và giá trị nội địa thay vì chỉ mở rộng sản lượng. Kết luận đáng giữ lại: quy mô giúp Việt Nam có tiếng nói lớn hơn trong ASEAN, nhưng năng suất và thu nhập mới quyết định liệu sự thăng hạng có bền vững và có ý nghĩa với người dân hay không.
