Việt Nam dẫn đầu ASEAN: thành tích ấn tượng nhưng không phải phép màu
Tăng trưởng GDP Việt Nam hiện được hiểu là tốc độ mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư và tiêu dùng của nền kinh tế so với cùng kỳ, phản ánh khả năng tạo ra giá trị mới, thu hút vốn và dịch chuyển chuỗi cung ứng trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt giữa các nền kinh tế ASEAN về công nghiệp, thương mại và đầu tư trực tiếp nước ngoài. Việt Nam đang giữ vị trí dẫn đầu về tăng trưởng trong khu vực Đông Nam Á theo một báo cáo công bố ngày 7/10, và điều này không phải là may mắn nhất thời. Đây là kết quả của nhiều thập niên cải cách, mở cửa thương mại và kiên trì xây dựng nền tảng công nghiệp. Vấn đề không còn là “Việt Nam có tăng nhanh không?”, mà là “tăng nhanh như vậy có bền và có giúp người dân giàu lên hay không?”.
Những con số cho thấy Việt Nam đang tăng trưởng nhanh nhất khu vực
Nếu nhìn vào các số liệu, Việt Nam đang là nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất khu vực với khoảng cách rõ rệt. Trong giai đoạn 2024-2025, tăng trưởng GDP Việt Nam bình quân 7,5%, cao hơn nhiều so với mức 5,1% của nhóm SEA-6 và bỏ xa Thái Lan ở mức 2,7%. Quý III, GDP tăng 9,95% so với cùng kỳ, vượt xa dự báo trung vị 8,65% trong khảo sát của một hãng tin quốc tế. Tính chung 9 tháng, tăng trưởng GDP đạt 9,01%, với công nghiệp và xây dựng là động lực chính. Một báo cáo của một ngân hàng khu vực nhận định: “Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế là nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất ASEAN với khoảng cách đáng kể so với các nước trong khu vực”. Đây là tốc độ mà nhiều nền kinh tế trưởng thành trong ASEAN khó có thể mơ tới.
Động lực tăng trưởng: đầu tư, sản xuất và làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng
Điểm khác biệt của Việt Nam trong nền kinh tế ASEAN nằm ở chỗ tăng trưởng không dựa chủ yếu vào tài nguyên hay dịch vụ, mà dựa mạnh vào sản xuất và đầu tư. Trong khi tỷ trọng sản xuất trong GDP đang giảm ở hầu hết các nước Đông Nam Á, Việt Nam lại là ngoại lệ khi hoạt động sản xuất tiếp tục tăng, được hỗ trợ bởi dòng vốn theo chiến lược “China Plus One”, đặc biệt trong điện tử và máy móc. Đây là lý do Việt Nam nổi lên như điểm đến của xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng và dịch chuyển sản xuất sang khu vực. Về phía cầu đầu tư trong nước, tổng vốn đầu tư toàn xã hội 9 tháng tăng 15,1%, cao hơn nhiều so với mức 11,6% của năm trước. Nói cách khác, tăng trưởng nhanh hiện nay được “kéo” bởi sản xuất hướng xuất khẩu và “đẩy” bởi đầu tư công lẫn tư nhân.
Dự báo 2026-2035: dẫn đầu SEA-6 nhưng dư địa không vô hạn
Điều đáng chú ý là tăng trưởng GDP Việt Nam không chỉ cao ở hiện tại mà còn được dự báo duy trì ở mức dẫn đầu khu vực trong giai đoạn dài. Một báo cáo nghiên cứu cho rằng Việt Nam sẽ đạt tăng trưởng GDP bình quân 6,2% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2035, cao hơn Indonesia (5,4%), Philippines (5,8%), Malaysia (4,3%), Singapore (2,7%) và Thái Lan (2,2%). Một chuyên gia kinh tế Malaysia dự báo tăng trưởng quý IV có thể đạt 9–10%, khiến khả năng tăng trưởng cả năm trên 9% trở nên khả thi, trong khi một ngân hàng khu vực nâng dự báo tăng trưởng năm 2026 lên 9,2% và năm 2027 lên 8,8%. Những dự báo kinh tế 2026-2035 này cho thấy Việt Nam đang được coi là “ngôi sao tăng trưởng” của SEA-6, nhưng cũng đồng nghĩa kỳ vọng và áp lực cải cách sẽ lớn hơn nhiều.
Thách thức phía sau hào quang: phụ thuộc xuất khẩu và điểm nghẽn hạ tầng
Đằng sau danh hiệu “tăng trưởng nhanh nhất khu vực” là những rủi ro mà nếu không xử lý, Việt Nam có thể mắc kẹt trong bẫy thu nhập trung bình và không thu hẹp được khoảng cách thu nhập bình quân Đông Nam Á. Khu vực Đông Nam Á nói chung có mức độ phụ thuộc thương mại rất cao, với tỷ trọng thương mại khoảng 90% GDP, và Việt Nam còn phụ thuộc mạnh hơn khi xuất khẩu gắn chặt với FDI và sản xuất điện tử. Điều này khiến nền kinh tế nhạy cảm với biến động bên ngoài, từ suy giảm cầu thế giới đến căng thẳng địa chính trị. Báo cáo cũng cảnh báo rằng tăng xuất khẩu chưa đồng nghĩa năng suất toàn nền kinh tế được cải thiện tương xứng. Hạ tầng năng lượng và khả năng thực thi chính sách được xem là then chốt quyết định dư địa tăng trưởng trong thập niên tới. Nếu không nâng cấp nhanh, lợi thế “tăng trưởng nhanh nhất khu vực” có thể bị bào mòn.
