Từ vùng trũng đến nhóm dẫn đầu: cú đảo chiều khó tin
Cuộc đảo chiều kinh tế trong ASEAN là hiện tượng Việt Nam chuyển từ vị thế tụt hậu, từng có thu nhập bình quân đầu người chỉ bằng một phần nhỏ Philippines, sang vị thế vượt Philippines, thu hẹp nhanh khoảng cách với Thái Lan và Indonesia, đồng thời vươn lên nhóm nền kinh tế có quy mô lớn theo sức mua tương đương, phản ánh sự thay đổi chất lượng tăng trưởng và mức độ hội nhập của Việt Nam trong khu vực. Nếu nhìn từ mốc GNI bình quân đầu người khoảng 100 USD của Việt Nam sau chiến tranh, so với 400 USD của Philippines, khó ai tin hai nước có ngày đổi vai. Nhưng hiện giờ, GNI bình quân đầu người của Việt Nam đã nhỉnh hơn Philippines và khoảng cách GDP theo sức mua càng rõ rệt. Đây không phải là bước tiến ngẫu nhiên mà là kết quả của nhiều thập niên mở cửa, tái cơ cấu và bền bỉ cải cách.
Việt Nam vượt Philippines và áp sát Thái Lan: ý nghĩa của tốc độ
Việc Việt Nam vượt Philippines trong xếp hạng kinh tế ASEAN không chỉ là thay đổi một vị trí, mà là tín hiệu cho thấy chiến lược tăng trưởng dựa trên công nghiệp hóa và xuất khẩu đã đem lại kết quả rõ ràng. GDP danh nghĩa của Việt Nam đã cao hơn Philippines, trong khi GDP bình quân đầu người theo sức mua tương đương cũng bỏ xa, củng cố vị thế mới của Việt Nam trong khu vực. Theo dữ liệu, năm 2025 Việt Nam đạt mức tăng trưởng khoảng 8% so với hơn 4% của Philippines, tạo ra hiệu ứng “tích lũy tốc độ”: mỗi năm tăng nhanh hơn đối thủ sẽ thu hẹp khoảng cách không chỉ về quy mô mà cả về mức sống. Cú áp sát Thái Lan càng cho thấy điều đó: dù quy mô GDP danh nghĩa vẫn thấp hơn, nhưng khoảng cách không còn “khó với tới” khi Việt Nam liên tục tăng mạnh còn Thái Lan chậm lại.
Trong cuộc đua này, yếu tố quan trọng nhất không phải là điểm xuất phát mà là khả năng duy trì tốc độ cao trong thời gian dài. Việt Nam đang tận dụng lực lượng lao động trẻ, dòng vốn đầu tư nước ngoài và sự dịch chuyển chuỗi cung ứng, trong khi Thái Lan phải đối mặt với dân số già, nợ hộ gia đình cao và đà tăng năng suất chậm lại. Khi một bên tăng nhanh, bên còn lại chủ yếu “trông vào” những lợi thế đã tích lũy mà thiếu động lực mới, tương quan sớm muộn sẽ thay đổi. Dự báo Việt Nam có thể vượt Thái Lan về GDP danh nghĩa trong vài năm tới phản ánh rằng nền kinh tế này không còn là “ngôi sao mới nổi”, mà đang biến mình thành một trụ cột thực sự trong ASEAN, buộc bản đồ kinh tế khu vực phải vẽ lại.
Thu hẹp khoảng cách với Indonesia và bước nhảy trong GDP(PPP)
Indonesia vẫn là nền kinh tế lớn nhất ASEAN về quy mô, nhưng điều đáng chú ý là khoảng cách về mức phát triển bình quân đang dần thu hẹp khi Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng cao hơn. Năm 2025, Việt Nam đạt mức tăng trưởng trên 8% cùng với xuất khẩu và FDI tăng mạnh, trong khi Indonesia tăng khoảng hơn 5%, dựa nhiều vào thị trường nội địa rộng và tài nguyên. Điều này tạo nên hai mô hình phát triển khác nhau: một bên là thị trường siêu lớn, một bên là nền kinh tế vừa và nhỏ nhưng chạy rất nhanh, tận dụng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu. Chính tốc độ đó đã đưa GDP theo sức mua tương đương (PPP) của Việt Nam lên khoảng 1.838 tỷ USD, xếp thứ ba ASEAN, chỉ kém Indonesia và Thái Lan nhưng vượt Malaysia, Philippines và Singapore.
Điều quan trọng là xu hướng tiếp diễn: Việt Nam được dự báo sẽ vượt Thái Lan về GDP(PPP), vươn lên vị trí thứ hai trong ASEAN, trong khi Indonesia vẫn đứng đầu. Sự dịch chuyển này cho thấy Việt Nam không chỉ “đuổi theo” mà đang chuẩn bị bước sang giai đoạn “vươn lên”, nơi mục tiêu không còn là thu hẹp khoảng cách với các nước trong khu vực, mà là tạo ra khoảng cách mới. Tuy nhiên, để biến tốc độ thành sức bền, Việt Nam phải đối diện câu hỏi lớn: liệu nền kinh tế có thể chuyển từ gia công sang chủ động công nghệ, tăng tỷ lệ giá trị do doanh nghiệp nội địa nắm giữ, và củng cố nền tảng để không bị chững lại khi chi phí lao động tăng.
Tiến gần top 20 thế giới: cơ hội và thách thức
Trên bản đồ toàn cầu, GDP(PPP) Việt Nam đã vượt Hà Lan và Thụy Sỹ, xếp thứ 24 thế giới và được dự báo sẽ tiến vào nhóm nền kinh tế top 20 thế giới. Các nền kinh tế này từng là biểu tượng về tài chính và công nghệ, nên việc Việt Nam vượt qua về quy mô sức mua cho thấy một chiều cạnh mới: thị trường và năng lực sản xuất của Việt Nam đã mở rộng đủ để được xếp cùng “bảng” với những quốc gia phát triển lâu đời. Theo dự báo, đến năm 2028, quy mô GDP(PPP) Việt Nam sẽ vượt Úc và Ba Lan để vươn lên vị trí thứ 20 thế giới, cùng nhóm với các cường quốc như Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ, Nhật Bản, Đức và nhiều nền kinh tế lớn khác.
Một câu nói đáng trích là: "Đến năm 2028, IMF dự báo Việt Nam nằm trong top 20 nền kinh tế có GDP(PPP) lớn nhất thế giới". Nhưng vị trí bảng xếp hạng không tự động chuyển hóa thành sức mạnh nội tại. Nếu chỉ dừng ở vai trò “công xưởng”, Việt Nam sẽ khó bứt phá. Bài toán đặt ra là tận dụng thời điểm vàng để nâng cấp thể chế, chất lượng nhân lực và năng lực công nghệ, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo và gia tăng vai trò của doanh nghiệp nội địa trong chuỗi giá trị toàn cầu. Nếu làm được, việc lọt top 20 sẽ là bước khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới, chứ không phải là đích đến để hài lòng.
Kết luận: Thời điểm vàng để chuyển từ “bắt kịp” sang “vượt lên”
Cú đảo chiều Việt Nam vượt Philippines kinh tế, bám sát Thái Lan và thu hẹp khoảng cách với Indonesia là minh chứng cho sức mạnh của chiến lược mở cửa, thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp hướng xuất khẩu. Vị trí thứ ba về GDP(PPP) trong xếp hạng kinh tế ASEAN, đồng thời vươn lên nhóm đầu thế giới về quy mô sức mua, cho thấy Việt Nam đã bước ra khỏi vùng trũng lịch sử và đang đứng ở ngưỡng của một giai đoạn mới. Nhưng chính lúc này, rủi ro lớn nhất là tự hài lòng. Nếu không tận dụng lợi thế tốc độ để nâng chất lượng phát triển, Việt Nam có thể bị mắc kẹt ở vai trò nền kinh tế tầm trung, khó bứt phá. Thời điểm vàng không kéo dài mãi; quyết định hôm nay sẽ định hình việc Việt Nam chỉ “đuổi kịp” hay thực sự “vượt lên” trong trật tự kinh tế khu vực và toàn cầu.
