MLC 2.0 cần biến hợp tác thành năng lực chung
Hợp tác Mekong-Lan Thương (MLC) là cơ chế gồm sáu quốc gia ven sông Mekong-Lan Thương — Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan, Trung Quốc và Việt Nam — nhằm phối hợp phát triển, an ninh và giao lưu khu vực. Mười năm sau hội nghị cấp cao đầu tiên, Trung Quốc muốn cùng năm nước Mekong tổng kết chặng đường đã qua và xây dựng quy hoạch tổng thể cho MLC phiên bản 2.0. Đây là thời điểm thích hợp để đặt câu hỏi không chỉ cơ chế đã làm được gì, mà còn liệu các dự án có tạo ra lợi ích bền vững, dễ nhận thấy cho cộng đồng hay không. Thương mại Trung Quốc Mekong được Trung Quốc cho biết đã vượt 500 tỷ USD, tăng 150% so với mười năm trước. Con số cho thấy quy mô liên kết kinh tế ngày càng lớn, nhưng quy mô tự nó chưa đủ: giai đoạn mới cần chứng minh hợp tác có thể giúp các nước cùng ứng phó rủi ro và mở rộng cơ hội.
Việt Nam đặt trọng tâm vào kết nối và sức chống chịu
Tại hội nghị bộ trưởng ngoại giao MLC lần thứ 11 ở Bắc Kinh ngày 4/11, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung dẫn đầu đoàn Việt Nam và nêu định hướng cho giai đoạn tiếp theo. Lập trường của Việt Nam đáng chú ý ở chỗ không xem kết nối chỉ là hạ tầng hay trao đổi hàng hóa: đề xuất bao gồm xây dựng khu vực tự cường, đổi mới, tăng cường kết nối khu vực Mekong và đặt con người ở trung tâm hợp tác. Cách tiếp cận này phù hợp với bối cảnh khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng đang mở ra cơ hội, đồng thời đòi hỏi các nước nâng cao năng lực thích ứng. Thước đo của MLC phiên bản 2.0 vì thế nên là khả năng biến tiềm năng thành động lực phát triển có sức lan tỏa, chứ không chỉ là danh mục sáng kiến. Với người dân, hợp tác chỉ có ý nghĩa khi góp phần bảo đảm an ninh, phát triển kinh tế và cải thiện đời sống.
Phối hợp cơ chế để tránh những nỗ lực rời rạc
Việt Nam cũng đề xuất đẩy mạnh phối hợp giữa MLC với các cơ chế khu vực và những khuôn khổ hợp tác Mekong khác. Đây là ưu tiên thiết thực: nếu các cơ chế cùng hoạt động mà thiếu sự liên thông, nguồn lực và dự án có nguy cơ bị phân tán, trong khi những vấn đề như lũ lụt, hạn hán, môi trường và tội phạm xuyên quốc gia đòi hỏi phối hợp vượt biên giới. Trong những năm qua, MLC đã thúc đẩy chia sẻ thông tin thủy văn, ứng phó thiên tai, bảo vệ môi trường, thực thi pháp luật, giáo dục và giao lưu nhân dân. Trung Quốc cho biết Quỹ Đặc biệt MLC đã hỗ trợ hơn 1.000 dự án, còn kết nối điện lực khu vực được đẩy mạnh. Những kết quả ấy tạo nền tảng, nhưng giai đoạn tiếp theo cần liên kết sáng kiến với nhau và xác định rõ lợi ích cộng đồng. Phối hợp tốt hơn sẽ giúp hợp tác Mekong Lan Thương tập trung vào các vấn đề chung thay vì vận hành như những mảng riêng biệt.
Từ định hướng đến kết quả người dân cảm nhận được
Hội nghị bộ trưởng lần thứ 11 diễn ra tại Bắc Kinh trong hai ngày 3-4/11; Trung Quốc đặt trọng tâm vào việc tổng kết mười năm hợp tác và hoạch định quy hoạch tổng thể MLC phiên bản 2.0. Các bộ trưởng nhất trí về những phương hướng ưu tiên nhằm góp phần bảo đảm an ninh, phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân. Đây là cam kết đáng hoan nghênh, nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào khâu thực hiện: dự án cần đáp ứng nhu cầu cụ thể, phối hợp với các cơ chế liên quan và tính đến những thách thức an ninh phi truyền thống. Kỷ niệm một thập kỷ MLC diễn ra trong bối cảnh quốc tế nhiều biến động, khi khu vực vừa đối mặt thách thức vừa có cơ hội phát triển. Kết luận nên rõ ràng: MLC 2.0 chỉ thực sự có giá trị nếu kết nối sâu hơn đi đôi với khả năng chống chịu tốt hơn và lợi ích thiết thực cho người dân sáu nước.
