Trung tâm AI xuất sắc: bước ngoặt trong hạ tầng AI Việt Nam
Ba trung tâm AI xuất sắc là các cơ sở nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo đặt tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM, được quy hoạch để dẫn dắt nghiên cứu công nghệ lõi, tạo ra sản phẩm AI “Make in Việt Nam” và đóng vai trò trụ cột trong hạ tầng AI Việt Nam, kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức xã hội thành một hệ sinh thái thống nhất.
Theo Quyết định 1671/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam chính thức xây dựng và phát triển 3 cơ sở nghiên cứu, trung tâm AI xuất sắc tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM. Đây không chỉ là một dự án hạ tầng khoa học, mà là tuyên bố chính trị: AI được xem như hạ tầng chiến lược, tương đương điện, đường, cảng trong kỷ nguyên số.
Chiến lược này đặt AI vào trung tâm tăng trưởng dài hạn, với mục tiêu nghiên cứu công nghệ lõi về AI, công nghệ dữ liệu, AI biên và các mô hình AI nền tảng thế hệ mới. Nói cách khác, Nhà nước đang chọn đầu tư vào nền móng, không phải chỉ các ứng dụng nhỏ lẻ. Cách tiếp cận đó đáng chú ý vì nó đòi hỏi tầm nhìn dài hơn nhiệm kỳ, và chấp nhận rằng lợi ích xã hội sẽ đến chậm nhưng bền vững.
Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM: phân vai để không dẫm chân nhau
Chiến lược phát triển AI chỉ có ý nghĩa khi ba trung tâm không trở thành ba bản sao tốn kém. Hà Nội có lợi thế về các viện nghiên cứu, trường đại học và cơ quan quản lý trung ương, phù hợp vai trò thiết kế chính sách, nghiên cứu cơ bản và các nền tảng AI phục vụ kiểm thử vi mạch chuyên dụng, đóng gói tiên tiến, vật liệu mới và các công nghệ chiến lược khác.
TP.HCM, với nền kinh tế dịch vụ và khởi nghiệp sôi động, nhiều khả năng là nơi kiểm chứng các mô hình kinh doanh dựa trên AI: fintech, thương mại điện tử, logistics, y tế, giáo dục thông minh. Còn Đà Nẵng, theo kế hoạch hội nhập và hợp tác quốc tế giai đoạn 2026-2030, đặt mục tiêu trở thành một trong ba trung tâm hàng đầu cả nước về thiết kế vi mạch và ứng dụng AI vào năm 2030. Đây là lựa chọn khôn ngoan: Đà Nẵng hướng tới ngách chip–AI thay vì chạy đua bề rộng với hai đô thị đặc biệt.
Việc Chiến lược yêu cầu xây dựng các liên minh nghiên cứu giữa doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu, cơ sở đào tạo và tổ chức xã hội cho thấy Nhà nước hiểu rằng hạ tầng AI không chỉ là máy chủ và trung tâm dữ liệu, mà là mạng lưới con người, quy trình và chuẩn mở. Nếu ba trung tâm phân vai rõ ràng và liên kết tốt, chúng có thể trở thành bộ ba hạt nhân, thay vì ba "đảo" công nghệ xa rời nhu cầu thực tế.
Đà Nẵng: dùng AI để nâng hiệu quả FTA và hội nhập khu vực
Đà Nẵng là mắt xích thú vị nhất trong chiến lược hạ tầng AI Việt Nam, bởi thành phố này gắn AI trực tiếp với hội nhập kinh tế và ngoại giao. Ủy ban nhân dân thành phố đã xây dựng kế hoạch triển khai Đề án hội nhập và hợp tác quốc tế giai đoạn 2026-2030 nhằm cụ thể hóa mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp hội nhập.
Ở cấp đối ngoại, Đà Nẵng đặt mục tiêu mở rộng quan hệ hữu nghị và hợp tác chính thức với 8–10 địa phương, tổ chức nước ngoài; thúc đẩy mở 1–2 cơ quan lãnh sự hoặc văn phòng tổ chức quốc tế; và đón 1–3 đoàn nguyên thủ, khách hoàng gia và lãnh đạo cấp cao trong giai đoạn 2026–2030. Đây không chỉ là ngoại giao lễ tân, mà là nền tảng để kéo các đối tác công nghệ và tài chính đến với trung tâm AI của thành phố.
Về hội nhập kinh tế, Đà Nẵng nhắm tới vận hành hiệu quả Khu thương mại tự do và Trung tâm tài chính quốc tế; thu hút các tập đoàn chiến lược, Fortune 500 và doanh nghiệp công nghệ hàng đầu trong các lĩnh vực tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, fintech, logistics, trung tâm dữ liệu, công nghiệp hỗ trợ, công nghệ sinh học, năng lượng xanh và đổi mới sáng tạo. Thành phố phấn đấu nằm trong top 10 địa phương toàn quốc về hiệu quả thực thi các FTA, đồng thời khai thác lợi thế Hành lang kinh tế Đông–Tây để trở thành trung tâm logistics khu vực.
Điểm then chốt là Đà Nẵng không xem AI như một ngành riêng lẻ, mà tích hợp vào hạ tầng quản trị hội nhập: xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về đối tác và thỏa thuận quốc tế, áp dụng AI để phân tích dữ liệu, dự báo xu hướng, giám sát hiệu quả hợp tác; và nghiên cứu trợ lý số đa ngôn ngữ hỗ trợ tổ chức, nhà đầu tư, cá nhân nước ngoài tra cứu quy định, chuẩn bị hồ sơ, dịch thuật chuyên ngành và trả lời tự động 24/7. Nói cách khác, AI trở thành công cụ thực thi hội nhập, không chỉ khẩu hiệu trong các chiến lược.
Hạ tầng AI Việt Nam: từ công nghệ lõi đến tác động đời sống
Chiến lược phát triển AI của Việt Nam không dừng ở việc xây trung tâm, mà đi kèm định hướng nghiên cứu rõ ràng: tập trung vào công nghệ lõi về AI, công nghệ dữ liệu, AI biên, mô hình AI nền tảng thế hệ mới và các công nghệ AI tích hợp với công nghệ mới nổi. Đây là bước đi hiếm hoi khi một chiến lược công nghệ nêu đích danh các hướng R&D, thay vì chỉ khẩu hiệu chung chung.
Chiến lược cũng đặt mục tiêu nghiên cứu tương tác người–máy, nghiên cứu cơ bản, đổi mới công nghệ và công nghệ tích hợp AI với năng lượng. Đáng chú ý, Việt Nam sẽ nghiên cứu AI thế hệ mới có khả năng nhận thức, suy luận, dự báo và hành động trong thế giới thực, với ưu tiên cho AI vật lý, trí tuệ không gian, mô hình thế giới và bản sao số thông minh, cùng AI và robot, công nghệ giám sát hiện trường theo thời gian thực để bảo đảm an toàn, an ninh quốc gia.
Ở Đà Nẵng, các mục tiêu về đời sống cho thấy AI không phải câu chuyện xa vời: thành phố phấn đấu để kinh tế số chiếm 35–40% GRDP và nằm trong top 50 đô thị thông minh toàn cầu. Đồng thời, Đà Nẵng đặt mục tiêu mở ít nhất 5 đường bay quốc tế trực tiếp mới trong giai đoạn 2026–2030, duy trì ổn định các đường bay hiện hữu. Điều này đồng nghĩa người dân, doanh nghiệp sẽ cảm nhận AI qua dịch vụ du lịch, logistics, đô thị thông minh, thay vì chỉ qua các phòng thí nghiệm.
Một điểm tiến bộ khác là Chiến lược yêu cầu phát triển nền tảng AI phục vụ kiểm thử vi mạch chuyên dụng, đóng gói tiên tiến, vật liệu mới, phát triển nền tảng, ứng dụng AI mở, tham gia cộng đồng AI mở, đồng thời nghiên cứu tác động của AI đối với nhận thức, đạo đức, việc làm và phúc lợi để bảo đảm AI an toàn, nhân văn và có trách nhiệm. Nói cách khác, hạ tầng AI Việt Nam được thiết kế không chỉ để mạnh, mà còn để an toàn với xã hội.
Từ chiến lược đến thực tế: thách thức và cơ hội cho hệ sinh thái AI quốc gia
Ba trung tâm AI xuất sắc là bước đi đúng hướng, nhưng bản thân chúng không tự động biến Việt Nam thành cường quốc AI. Thách thức lớn nhất là biến hạ tầng này thành nơi giải các bài toán cụ thể: quản lý đô thị, y tế công, giáo dục, giao thông, sản xuất. Nếu ba trung tâm chỉ dừng ở việc làm đề tài, nghiệm thu và trưng bày "mô hình AI" thì xã hội sẽ không kiên nhẫn thêm lần nữa với một chiến lược công nghệ trên giấy.
Ở chiều ngược lại, cơ hội cũng rất rõ. Một chiến lược quốc gia có tầm nhìn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 cho phép các địa phương như Đà Nẵng lên kế hoạch hội nhập và hợp tác quốc tế dài hạn, giai đoạn 2026–2030, gắn AI với logistics, tài chính, du lịch, văn hóa. Nếu Hà Nội đảm nhận vai trò điều phối chính sách và nghiên cứu nền tảng, TP.HCM trở thành sân chơi ứng dụng, Đà Nẵng làm phòng thí nghiệm hội nhập, hệ sinh thái AI quốc gia sẽ có cấu trúc đa cực nhưng liên kết.
Hạ tầng AI Việt Nam đang được thiết kế từ trên xuống bằng Quyết định 1671/QĐ-TTg, nhưng sự sống của nó sẽ đến từ dưới lên: từ doanh nghiệp vừa và nhỏ thử nghiệm AI trong logistics, hợp tác xã nông nghiệp dùng AI dự báo mùa vụ, hay startup giáo dục phát triển trợ lý học tập. Chiến lược hiện tại đã tạo khung; câu hỏi còn lại là chúng ta có đủ dũng khí ưu tiên ngân sách, cải cách thể chế và chấp nhận rủi ro để đi tới cùng hay không.
