Chiến lược AI quốc gia: Tuyên bố nâng cấp vị thế Việt Nam
Chiến lược AI quốc gia là bản thiết kế tổng thể để tổ chức nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ AI vào mọi lĩnh vực quản trị, kinh tế và đời sống, nhằm biến AI thành năng lực cốt lõi mới cho tăng trưởng, cạnh tranh và đổi mới của một quốc gia trong dài hạn.
Ngày 28/8, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định 1671/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đây không chỉ là thêm một bản kế hoạch công nghệ, mà là một tuyên bố chính trị: Việt Nam không chấp nhận đứng ngoài cuộc đua AI toàn cầu. Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm có năng lực nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và đồng kiến tạo giá trị về AI trong ASEAN và châu Á. Nói cách khác, chúng ta không muốn chỉ nhập khẩu công nghệ AI, mà muốn đồng thiết kế luật chơi mới.
Điểm quan trọng hơn là cách AI được định vị. Thay vì xem AI là lĩnh vực thử nghiệm trong phòng lab, chiến lược yêu cầu AI trở thành năng lực cốt lõi, tích hợp sâu vào quản trị quốc gia, dịch vụ công, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học và đời sống xã hội. Điều này đồng nghĩa mọi bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp đều phải chuẩn bị tâm thế: hoặc làm chủ ứng dụng công nghệ AI, hoặc chấp nhận bị bỏ lại phía sau.
Từ nghiên cứu sang ứng dụng: AI phải giải bài toán năng suất
Chiến lược AI quốc gia mới buộc Việt Nam rời khỏi vùng an toàn “nghiên cứu cho đẹp báo cáo” để bước vào giai đoạn ứng dụng và chuyển đổi toàn diện, lấy mục tiêu tăng năng suất và thoát bẫy thu nhập trung bình làm thước đo thành công.
Nếu trước đây AI thường được coi là môn khoa học hàn lâm trong các viện nghiên cứu, thì nay AI được định vị là “năng lực cốt lõi” của nền kinh tế. Yêu cầu tích hợp AI ngay từ khâu xác định bài toán đến thiết kế và vận hành cho thấy Nhà nước muốn AI trực tiếp giải quyết các vấn đề nóng của y tế, giáo dục, nông nghiệp, giao thông và dịch vụ công. Đây là bước chuyển tư duy hiếm thấy: từ nghiên cứu để công bố sang nghiên cứu để triển khai, đo lường hiệu quả và chịu trách nhiệm.
Theo nội dung chiến lược, mục tiêu là tăng 10–15% năng suất lao động nhờ AI – một con số mang tính sống còn để thoát bẫy thu nhập trung bình. Cấu trúc mục tiêu 4 tầng (Đầu vào – Đầu ra – Kết quả – Tác động) cho thấy tư duy “làm thật, đo lường thật”: muốn AI đóng góp 6% GDP và xuất khẩu 5 tỷ USD dịch vụ AI, phải có 5 nền tảng AI dùng chung, 8 mô hình AI tiếng Việt, 100% dịch vụ công trực tuyến ứng dụng AI, cùng với đầu tư 1–1,5% GDP và hệ thống tính toán 560 Exaflops kèm 500 MW điện.
Mục tiêu 2030–2045: Tham vọng trung tâm AI khu vực và toàn cầu
Chiến lược AI 2030 2045 đặt ra một đường bay tham vọng: không chỉ theo kịp mà phải vươn lên nhóm dẫn đầu khu vực, rồi chen chân vào top châu Á về năng lực nghiên cứu và ứng dụng AI.
Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển AI – đây là ngưỡng tối thiểu nếu muốn trở thành trung tâm AI Việt Nam đúng nghĩa. Cùng thời điểm, 100% dịch vụ công trực tuyến phải được tích hợp, hỗ trợ bởi AI và 100% hồ sơ thủ tục hành chính được xử lý với sự hỗ trợ của AI. Nói rõ hơn, người dân sẽ gặp Nhà nước qua các hệ thống số thông minh, chứ không qua những hàng dài chờ đợi.
Tầm nhìn đến 2045 còn táo bạo hơn: Việt Nam thuộc nhóm 10 quốc gia dẫn đầu châu Á về năng lực nghiên cứu, phát triển, làm chủ AI và chuyển đổi AI quốc gia. Mục tiêu là phát triển tối thiểu 5 nền tảng AI dùng chung quốc gia, hình thành ít nhất 10 thương hiệu AI có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, cùng 8 mô hình AI tiếng Việt. Chiến lược khẳng định: “AI trở thành nền tảng vận hành chủ đạo của Nhà nước, nền kinh tế và xã hội”, và là động lực chiến lược giúp Việt Nam vượt bẫy thu nhập trung bình, hướng tới quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.
Nhân lực và hạ tầng: Thách thức sống còn của doanh nghiệp Việt
Chiến lược AI quốc gia không né tránh những “hòn đá tảng” là nhân lực, dữ liệu, hạ tầng tính toán và điện năng – các yếu tố quyết định việc doanh nghiệp Việt trụ vững hay bị loại khỏi cuộc chơi.
Trong 9 trụ cột, trụ cột số 1 nhấn mạnh phát triển nhân lực AI chất lượng cao và kỹ năng AI toàn dân, bảo đảm lực lượng lao động có năng lực nghiên cứu, phát triển, triển khai và sử dụng AI. Chiến lược yêu cầu đào tạo 10.000 chuyên gia AI và trang bị kỹ năng cho 10 triệu lao động. Với doanh nghiệp, điều này có nghĩa là chiến lược phát triển nhân lực AI không còn là lựa chọn, mà là điều kiện tồn tại. Những công ty chậm đầu tư đào tạo sẽ bị thị trường loại bỏ.
Về hạ tầng, chiến lược đặt mục tiêu xây dựng hạ tầng tính toán, điện toán đám mây, AI biên và trung tâm dữ liệu AI đủ sức phục vụ quản lý nhà nước và đổi mới sáng tạo. Con số 560 Exaflops cùng 500 MW điện cho thấy người soạn thảo hiểu rõ bản chất cuộc đua AI toàn cầu là cuộc đua về hạ tầng phần cứng và năng lượng. Nếu không đạt ngưỡng này, mọi tham vọng trung tâm AI Việt Nam chỉ dừng lại ở khẩu hiệu. Điểm tích cực là Nhà nước xác định doanh nghiệp là lực lượng chủ lực, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, còn doanh nghiệp AI-native phải trở thành “sếu đầu đàn” trong hệ sinh thái AI.
Tác động tới người dân và kết luận: AI sẽ là “hạ tầng mềm” mới
Nhìn từ góc độ người dân, chiến lược AI quốc gia không phải chuyện xa vời. Nếu thực thi nghiêm túc, AI sẽ trở thành lớp “hạ tầng mềm” mới, len vào từng dịch vụ công, giao dịch kinh doanh và thậm chí là quyết định hàng ngày của mỗi người.
Chiến lược đặt mục tiêu 100% dịch vụ công trực tuyến và hồ sơ hành chính được hỗ trợ bởi AI. Người dân có thể kỳ vọng quy trình cấp giấy tờ, khám chữa bệnh, tiếp cận giáo dục và an sinh xã hội trở nên nhanh hơn, minh bạch hơn, ít phụ thuộc “xin – cho”. AI được tích hợp sâu vào quản trị quốc gia, dịch vụ công, sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh quốc gia, đồng thời tạo ra sản phẩm, dịch vụ và mô hình tăng trưởng mới.
Tuy vậy, chiến lược cũng nhấn mạnh một trụ cột riêng về quản trị AI an toàn, đáng tin cậy, có trách nhiệm, bảo đảm AI phát triển theo pháp luật. Đây là điểm then chốt để tránh rơi vào “bẫy công nghệ”: AI làm gia tăng bất bình đẳng, rủi ro bảo mật hoặc thao túng thông tin. Kết luận, chiến lược AI 2030 2045 là cơ hội vàng nhưng cũng là bài kiểm tra kỷ luật thực thi. Nếu nguyên tắc “6 rõ” được giữ đúng và doanh nghiệp, trường đại học, cơ quan nhà nước cùng coi AI là ưu tiên chiến lược, Việt Nam có cơ sở trở thành trung tâm nghiên cứu và ứng dụng công nghệ AI có tiếng nói trong khu vực và trên thế giới.
