Ẩm thực Việt toàn cầu: khi món bình dân trở thành ngôn ngữ chung
Ẩm thực Việt toàn cầu là quá trình những món ăn, gia vị và câu chuyện bàn ăn Việt Nam được các đầu bếp quốc tế, nhà nghiên cứu và người Việt xa xứ mang ra thế giới, để từ quán hẻm Sài Gòn đến nhà hàng Bắc Âu, nước mắm, bánh mì Sài Gòn hay phở phở Đan Mạch trở thành một phần của ký ức, thói quen và bản sắc ẩm thực chung. Điều đáng nói là làn sóng này không xuất phát từ chiến dịch quảng bá hoành tráng, mà từ sự tò mò và tôn trọng của những người đứng bếp trước các món ăn tưởng như quá bình thường. Họ không xem phở hay nước mắm ẩm thực như “đặc sản lạ”, mà như chất liệu nghiêm túc để đối thoại với thế giới. Chính góc nhìn đó đang âm thầm thay đổi vị thế của đầu bếp quốc tế Việt Nam trong bản đồ ẩm thực toàn cầu.
Leslie Gilliams và câu hỏi về “mạch vị” nước mắm Việt
Khi một siêu đầu bếp quốc tế như Leslie Gilliams – Top 3 MasterChef Mỹ mùa 5 với gần hai thập kỷ đứng bếp – quay lại Việt Nam vì một câu hỏi chưa có lời giải, đó là tín hiệu rõ ràng: nước mắm không còn là thứ nước chấm “nặng mùi”, mà là đối tượng nghiên cứu nghiêm túc. Ông nhận ra nước mắm là một phần “mạch vị” xuyên suốt ẩm thực Việt, âm thầm kết nối cơm tấm, bánh xèo, sườn nướng đến cả kem nước mắm hay bò xốt nước mắm. Thay vì chỉ nếm cho biết, Leslie lần theo từng giọt nước mắm từ bàn ăn về nhà thùng, nơi hệ thống ủ chượp rộng 22.000 m² với gần 500 thùng ủ cho ra khoảng 83 triệu lít nước mắm cốt mỗi năm. Câu chuyện ở đây không chỉ là sản lượng, mà là cách một gia vị lên men truyền thống được chuẩn hóa để đi từ mâm cơm Việt đến Mỹ, Úc, Hàn Quốc, Nhật Bản và các nền tảng bán hàng toàn cầu.
Bánh mì Sài Gòn, cà phê hẻm và cái nhìn của một bếp trưởng Lithuania
Nếu nước mắm cho thấy chiều sâu kỹ thuật, thì bánh mì Sài Gòn và cà phê hẻm lại phơi bày linh hồn đời thường của ẩm thực Việt. Bếp trưởng Dainius Špakauskas từ Lithuania, với hơn 20 năm kinh nghiệm trong ngành ẩm thực quốc tế, bị cuốn hút bởi một ổ bánh mì vỏ giòn, ruột đầy pâté, thịt, rau thơm, đồ chua và nước xốt – thứ mà người Sài Gòn xem như bữa sáng vội. Trong mắt anh, đó là bản tuyên ngôn về cách người Việt tiếp nhận rồi cải biên ảnh hưởng Pháp thành món ăn bản địa. Trải nghiệm tiếp theo của anh không diễn ra trong nhà hàng sang trọng, mà trên chiếc ghế nhựa nhỏ, bên ly cà phê sữa đá trong con hẻm. Cà phê phin nhỏ giọt chậm rãi, để người uống có thời gian trò chuyện và quan sát một Sài Gòn khác với những đại lộ đông đúc. Từ bánh mì và cà phê hẻm, Dainius nảy ra ý tưởng dành tặng Việt Nam một cuốn sách ẩm thực, mở ra hành trình khám phá ẩm thực bình dân bằng sự tò mò của một đầu bếp đã gắn bó hơn hai thập kỷ với nghề.
Erik Duong và tham vọng “giải mã” Mekong cho người mới bắt đầu
Ở một hướng khác, Erik Duong – tiến sĩ luật thuộc thế hệ người Việt thứ hai tại Séc – lại chọn con đường sách vở để đưa ẩm thực Việt Nam vào bức tranh Đông Nam Á. Được biết đến trên mạng xã hội với tên Erik Haibazo, anh sắp ra mắt cuốn “Bốn quốc gia, một dòng sông”, giới thiệu ẩm thực Việt Nam, Thái Lan, Campuchia và Lào. Tác phẩm không chỉ so sánh sự khác biệt giữa các nền bếp gắn với sông Mekong, mà còn hướng dẫn nguyên liệu, kỹ thuật nấu nướng và 117 công thức món ăn bản địa. Chỉ trong một năm, nội dung ẩm thực của Erik đã thu hút hàng trăm nghìn người theo dõi nhờ những chia sẻ về cách chọn nguyên liệu ngon, nhận biết đúng loại nước xốt hay nấu phở chuẩn vị. Anh thẳng thắn: cuốn sách ra đời “để truyền lại tất cả những gì tôi đã học, theo cách mà ngay cả người mới bắt đầu hoàn toàn cũng có thể hiểu được”. Lễ ra mắt sẽ diễn ra lúc 18h00 ngày 6.11.2026 tại một nhà hàng, với kỳ vọng giúp độc giả “không còn bị lạc lối trong ẩm thực châu Á”.
Từ phở phở Đan Mạch đến tham vọng đưa món Việt vào bữa cơm hằng ngày
Nếu Leslie và Dainius cho thấy sức hút của gia vị và món bình dân, thì câu chuyện của Do Duc Huy ở Copenhagen chứng minh ẩm thực Việt có thể sống ổn định trong đời sống châu Âu. Chuyển đến Đan Mạch từ năm 15 tuổi, Huy đã dành gần một thập kỷ xây dựng nhà hàng Vietnamese Table, kết hợp món Việt truyền thống với nguyên liệu châu Âu như tôm hùm Na Uy cho bánh xèo hay thịt heo Iberico cho bún thịt nướng. Dù thực đơn phong phú, phở vẫn là món bán chạy nhất, với phở bò kiểu Nam và phở gà kiểu Bắc, dùng gừng và hành lá để thể hiện sự khác biệt vùng miền. Huy không muốn dừng ở việc “giới thiệu món lạ”, mà mơ một ngày phở phở Đan Mạch sẽ xuất hiện thường xuyên trên bàn ăn gia đình, giống như pasta Ý đã làm được. Nhà hàng của anh không chỉ hút khách địa phương, mà còn là điểm hẹn của du khách, doanh nhân và các đoàn ngoại giao Việt ghé thăm Copenhagen. Đây là minh chứng sống động cho việc ẩm thực Việt toàn cầu có thể hòa vào đời sống thường ngày, chứ không chỉ tồn tại như trải nghiệm ngoại lai.
