Ẩm thực như cuốn hồi ký của người Việt xa quê
Ẩm thực của những đầu bếp Việt kiều là cách nấu ăn truyền thống được viết lại bằng ngôn ngữ hiện đại, nơi từng mùi nước mắm, tép tỏi, nồi thịt kho hay bát phở trở thành câu chuyện gốc rễ cá nhân, kết nối ký ức ẩm thực gia đình với đời sống lưu dân và hành trình tìm lại cảm giác thuộc về giữa nhiều nền văn hóa khác nhau. Những món ăn ấy không trung lập: chúng là lựa chọn có chủ đích để giữ lại phần bản ngã mà sự thích nghi dễ làm phai nhạt. Nếu nhìn qua lăng kính này, mỗi chiếc đĩa là một trang nhật ký. Người Việt xa quê không chỉ “làm món Việt” cho thực khách tò mò, họ đang đối thoại với chính mình: mình đến từ đâu, đã đánh mất điều gì khi rời quê, và muốn mang theo thứ gì trên hành trình di cư. Ẩm thực không còn là phần phụ của bản sắc, mà là phương tiện để định nghĩa lại bản sắc ấy.
Khanh Ong: Đồ ăn là con đường quay về ký ức gia đình
Trong câu chuyện của chef Khanh Ong, mùi nước mắm, tỏi, rau thơm hay nồi thịt kho trên bàn ăn – những thứ gắn với bữa cơm ẩm thực gia đình và những lần trở về Cà Mau thời thơ ấu – dần trở thành một phần trong câu chuyện gốc rễ của anh. Lớn lên ở Úc, anh từng nghĩ các món mẹ nấu chỉ là sinh hoạt thường nhật. Chỉ khi trưởng thành, khoảng cách với quê hương mới khiến anh muốn tìm lại những món cũ, cách nấu cũ và những hương vị gắn với tuổi thơ. Khanh gọi thẳng tên hành trình đó: “Đồ ăn là con đường để quay về”. Đáng chú ý, anh không cố làm món Việt “sang” hơn; điều anh quan tâm là giữ cảm giác quen thuộc của một hương vị, rồi thể hiện nó bằng cấu trúc mới. Món hoa bí chiên giòn với sa tế lấy cảm hứng từ bún bò Huế, hay sò điệp nướng mỡ hành gợi lại quán ốc vỉa hè Sài Gòn, đều là cách một đầu bếp Việt kiều người Úc gốc Việt biến ký ức đời thường thành ngôn ngữ ẩm thực hiện đại.
Peter Cường Franklin: Thích nghi nhưng không đánh mất cậu bé Đà Lạt
Với Peter Cường Franklin, từ khóa của đời sống người di cư không phải là “thành công” mà là “thích nghi”: thích nghi là một trong những kỹ năng quan trọng nhất ông từng học được. Mỗi lần chuyển nơi sinh sống – từ Việt Nam sang Mỹ, từ Mỹ sang Hồng Kông, rồi trở về Việt Nam – ông như bắt đầu một cuộc đời mới. Sự dịch chuyển ấy dễ làm rơi rụng văn hóa, lịch sử, cộng đồng và cả món ăn quen thuộc. Nhưng bên trong, Peter vẫn thấy mình là cậu bé mười hai tuổi gầy gò đến từ Đà Lạt năm nào. Và ông chọn ẩm thực để đối thoại với cậu bé đó. Khi thưởng thức hay chế biến, ông không chỉ học về món ăn mà còn hỏi: tại sao người Việt làm món này, ăn như vậy? Câu trả lời khiến ông hiểu thêm về Việt Nam, còn việc biến món ăn truyền thống thành phiên bản hiện đại của mình giúp ông hiểu thêm về bản thân. Đáng nói, mười năm qua, nhà hàng Anan Saigon phát triển vượt bậc bằng cách đào sâu ý tưởng cốt lõi chứ không tạo ra bản sắc khác biệt, cho thấy một niềm tin dai dẳng vào giá trị gốc rễ.
Áp lực thành công và cái giá của việc giữ gốc giữa hai thế giới
Các đầu bếp Việt kiều dùng ký ức để nấu ăn truyền thống theo cách riêng, nhưng hành trình đó không lãng mạn một chiều. Peter kể, sáu tháng đầu mở nhà hàng gần như chẳng có khách – một minh chứng rằng việc kể chuyện gốc rễ bằng ẩm thực không phải lúc nào cũng được thị trường đón nhận ngay. Khi Anan bất ngờ trở thành nhà hàng số một trên các nền tảng đánh giá, rồi vào danh sách 50 nhà hàng tốt nhất châu Á và được Michelin vinh danh, thành công kéo theo áp lực mới: sự kỳ vọng. Thành công có thể khiến bạn e ngại chấp nhận rủi ro. Về mặt cảm xúc, những người xa quê còn đối mặt với trách nhiệm gia đình, con cái, khiến nhiều người gác lại giấc mơ và chọn con đường an toàn như làm luật sư hay nhân viên ngân hàng. Bởi vậy, việc quay về căn bếp, tìm lại những món cũ như Khanh Ong, hay bắt đầu lại từ con số không như Peter, là lựa chọn dũng cảm. Họ chấp nhận đánh đổi sự ổn định để bảo vệ phần bản ngã dễ bị mài mòn trong quá trình hòa nhập.
Khi món ăn trở thành lời mời gọi tìm lại bản thân
Điểm chung quan trọng nhất giữa những câu chuyện đầu bếp Việt kiều là họ coi món ăn như lời mời gọi người khác nhìn lại chính mình. Với Khanh Ong, trở về không chỉ là tìm lại hương vị quê nhà mà còn là cách hiểu thêm về gia đình, văn hóa và bản thân. Hành trình ấy vì thế không đơn thuần là một đầu bếp về Việt Nam để tìm nguyên liệu hay cảm hứng, mà là hành trình của người sinh ra xa quê đi tìm lại một mùi vị, một bữa cơm, một căn bếp và cảm giác được thuộc về. Ở phía Peter, mỗi lần biến món ăn truyền thống thành phiên bản hiện đại, ông vừa thử nghiệm kỹ thuật mới vừa kiểm chứng xem điều gì trong mình vẫn không thay đổi. Những câu chuyện này chạm đến bất kỳ ai từng phải chọn giữa trách nhiệm và giấc mơ: chúng nhắc rằng gốc rễ không phải thứ cố định trong quá khứ, mà là thứ có thể được nấu lại, kể lại, và chia sẻ trên bàn ăn hôm nay. Trong kỷ nguyên di cư liên tục, một bát phở hay đĩa hoa bí chiên giòn có thể nói nhiều về danh tính hơn bất kỳ tờ hộ chiếu nào.
