Cúm mùa là gì và vì sao đang trở thành mối lo cho gia đình có trẻ nhỏ, mẹ bầu?
Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm gây ra, lây lan qua giọt bắn và tiếp xúc gần, có khả năng gây sốt cao, ho, đau nhức toàn thân, tổn thương phổi và các cơ quan khác, đặc biệt nguy hiểm với phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người có bệnh nền. Virus cúm không đứng yên; nó liên tục có những biến đổi nhỏ theo thời gian, hay còn gọi là “đột biến kháng nguyên”. Điều này khiến miễn dịch tự nhiên và miễn dịch sau tiêm vắc xin suy giảm dần, tạo ra những mùa cúm mới khó lường. Dữ liệu giám sát cho thấy hoạt động cúm tại khu vực Tây Thái Bình Dương tăng từ 12% lên 13% chỉ trong 2 tuần, đến tuần 33/2026 (cuối tháng 8). Khi cúm đến sớm và mạnh hơn, bất kỳ gia đình có mẹ bầu hoặc trẻ nhỏ nào coi đó là “cảm thường” đều đang đánh cược với sức khỏe của con và của chính mình.
Virus cúm biến đổi: vì sao mẹ bầu và trẻ nhỏ dễ tổn thương hơn?
Điểm đáng sợ của cúm mùa không chỉ nằm ở tốc độ lây lan mà ở việc virus cúm biến đổi liên tục, buộc vắc xin phải cập nhật hằng năm để bắt kịp các chủng đang lưu hành. Với mẹ bầu, những thay đổi tự nhiên của hệ miễn dịch, tim mạch và hô hấp trong thai kỳ khiến cơ thể khó chống đỡ, tăng nguy cơ viêm phổi và nhập viện nếu mắc cúm. Cúm còn có thể liên quan đến sinh non hoặc trẻ sinh nhẹ cân – những hậu quả không gia đình nào muốn đối mặt. Trẻ càng nhỏ, đặc biệt dưới 2 tuổi, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên virus dễ tấn công sâu vào đường hô hấp dưới, gây viêm tai, viêm phế quản, viêm phổi, thậm chí biến chứng tim và não. Khi virus cúm biến đổi mà đối tượng lại yếu hơn, sự chủ quan gần như đồng nghĩa với chấp nhận rủi ro biến chứng nặng.
Dấu hiệu cúm ở trẻ nhỏ: bỏ qua là mở đường cho biến chứng
Nhiều phụ huynh vẫn xem cúm như một đợt cảm sốt thông thường, tự mua thuốc hạ sốt rồi chờ đợi, đến khi trẻ mệt lả mới đưa đi khám. Trường hợp bé 3 tuổi sốt 2 ngày liên tiếp 38 – 39 độ C, ói nhiều, bỏ ăn nhưng chỉ được uống thuốc hạ sốt tự mua là ví dụ điển hình cho sự chậm trễ dễ gây biến chứng. Một bé khác 17 tháng tuổi sốt cao 39 – 40 độ C kèm ho, từng có tiền sử sốt co giật, may mắn được đưa đi khám ngay trong sáng hôm sau. Những dấu hiệu cúm trẻ nhỏ cần được xem là “đèn đỏ” gồm: sốt cao trên 38,5 độ C kéo dài, ho nhiều, ói, ăn uống kém, lừ đừ, khó thở. Khi trẻ sốt trên 38,5 độ C, bác sĩ khuyến cáo dùng paracetamol liều 10 – 15 mg/kg/lần mỗi 4 – 6 giờ kết hợp lau mát và theo dõi sát. Bất kỳ biểu hiện chuyển nặng nào đều là lý do chính đáng để đưa trẻ đến bệnh viện ngay, thay vì chờ thêm một ngày.
Những ai phải chủ động phòng cúm mùa và mẹ bầu nên làm gì?
Cúm có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng không phải ai cũng chịu rủi ro như nhau. Nhóm cần chủ động phòng ngừa cúm mùa gồm: mẹ bầu; trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt dưới 2 tuổi; trẻ sinh non, nhẹ cân, suy dinh dưỡng; trẻ không được chủng ngừa đầy đủ; trẻ có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch. Với mẹ bầu phòng ngừa cúm, vắc xin cúm bất hoạt là “lá chắn” quan trọng. Các tổ chức y tế uy tín khuyến cáo phụ nữ mang thai có thể tiêm ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ. Việc tiêm phòng không chỉ bảo vệ người mẹ mà còn truyền kháng thể sang thai nhi, giúp bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời khi chưa đủ tuổi tiêm vắc xin cúm. Bên cạnh tiêm phòng, mẹ bầu cần rửa tay thường xuyên, che miệng mũi khi ho hoặc hắt hơi, hạn chế tiếp xúc với người đang mắc cúm và theo dõi sức khỏe sát sao. Mỗi lần bỏ qua một khuyến cáo là thêm một lớp bảo vệ bị gỡ bỏ.
Phòng cúm mùa trẻ em: chiến lược bảo vệ trong giai đoạn cúm gia tăng
Khi số lượt khám viêm hô hấp ở một bệnh viện nhi lớn tại TP.HCM tăng lên 39.869 trong tháng 9, nhiều hơn 10.000 lượt so với tháng 8, đó không còn là câu chuyện “cảm cúm lặt vặt” mà là tín hiệu cảnh báo cho mọi gia đình. Phòng cúm mùa trẻ em phải bắt đầu từ những việc rất cụ thể: đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ, giữ môi trường sống sạch sẽ, thoáng khí; hạn chế đưa trẻ đến nơi đông người và tránh tiếp xúc với người đang mắc bệnh. Tiêm vắc xin cúm hằng năm cho trẻ từ 6 tháng tuổi là biện pháp chủ động giúp giảm nguy cơ mắc và biến chứng. Khi trẻ đã mắc cúm, cha mẹ cần cho trẻ nghỉ ngơi tại nhà, uống nhiều nước (nước trái cây, oresol), tiếp tục bú mẹ, ăn thức ăn mềm, dễ tiêu, chia nhỏ cữ ăn để giảm nôn trớ. Duy trì vệ sinh tay, che miệng khi ho, đeo khẩu trang khi trẻ quay lại trường cũng là cách hạn chế lây lan trong giai đoạn hồi phục. Kết luận rõ ràng là: cúm mùa không đáng sợ nếu người lớn chịu khó phòng ngừa bài bản, nhưng sẽ trở nên nguy hiểm nếu chúng ta tiếp tục coi nhẹ những dấu hiệu đầu tiên ở mẹ bầu và trẻ nhỏ.
