El Niño làm tăng sức ép lên nguồn nước
Thiếu nước mùa khô là tình trạng nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất suy giảm khi mưa ít, dòng chảy thấp hoặc xâm nhập mặn cản trở khai thác. Trước nguy cơ này, TP.HCM và Cà Mau đang tính những cách ứng phó khác nhau trong bối cảnh El Niño có thể làm mùa khô thêm khắc nghiệt.
Ngày 26/10, UBND TP.HCM ban hành chỉ đạo yêu cầu các sở, ngành, địa phương và đơn vị liên quan triển khai giải pháp ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước trong năm 2027. Tín hiệu đáng lo đã xuất hiện: từ tháng 7 đến tháng 9, dòng chảy trên phần lớn sông, suối thấp hơn trung bình nhiều năm từ 8,4% đến 50%. Mùa mưa được dự báo kết thúc sớm, lượng mưa giảm từ cuối tháng 10; dòng chảy thời gian tới có thể thấp hơn mức trung bình khoảng 15–30%.
El Niño là hiện tượng nước biển ở vùng xích đạo Thái Bình Dương ấm lên bất thường, có thể làm thay đổi chế độ mưa và tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước. Vì vậy, chuẩn bị trước không phải phản ứng thái quá: đây là cách giảm khả năng người dân phải đối mặt với gián đoạn cấp nước khi nguồn cung suy yếu.
TP.HCM ưu tiên giữ ổn định mạng lưới đô thị
Với một đô thị đông dân, ứng phó hiệu quả không thể chỉ trông vào một nguồn nước hay chờ đến khi thiếu hụt mới xử lý. TP.HCM yêu cầu các đơn vị cấp nước xây dựng phương án vận hành linh hoạt, kết hợp nguồn từ sông Sài Gòn, sông Đồng Nai, hồ chứa và nước ngầm dự phòng. Cách tiếp cận này đặt trọng tâm vào duy trì hệ thống cấp nước trên diện rộng.
Thành phố yêu cầu tích nước từ cuối mùa mưa năm 2026, hạn chế xả nước không cần thiết để dành nguồn dự trữ cho mùa khô kế tiếp. Khi nước mặt suy giảm hoặc độ mặn tại điểm lấy nước nghiêm trọng, các đơn vị phải chuẩn bị kích hoạt cấp nước luân phiên giữa các khu vực. Đồng thời, nguồn từ tuyến truyền tải chính cần được điều tiết để hỗ trợ vùng cuối nguồn, khu vực cao và địa bàn xa trung tâm.
Đây là phương án có tính tổ chức, nhưng cấp nước luân phiên đồng nghĩa sinh hoạt của một số khu vực có thể bị xáo trộn nếu tình hình xấu đi. Việc rà soát và tăng khai thác nước ngầm dự phòng cũng phải được giám sát để tránh sụt lún đất và ô nhiễm nguồn nước.
Cà Mau tính đưa nước đến nơi khó tiếp cận
Trong khi TP.HCM tập trung điều phối nguồn qua mạng lưới đô thị, Cà Mau dự kiến dùng sà lan và xe bồn chở nước cho người dân nếu El Niño nghiêm trọng. Khác biệt này phản ánh bài toán ứng phó tại địa phương: khi hạn mặn Cà Mau khiến nguồn nước tại chỗ khó đáp ứng nhu cầu, đưa nước trực tiếp đến người dân là phương án hỗ trợ thiết thực.
Sà lan và xe bồn có thể giúp chuyển nước đến những nơi cần hỗ trợ, nhưng đây là giải pháp dự phòng khi điều kiện trở nên nghiêm trọng, không thay thế việc bảo vệ và quản lý nguồn nước sẵn có. Thông tin được công bố chưa nêu rõ quy mô triển khai hay địa bàn cụ thể, nên điều quan trọng lúc này là chuẩn bị đủ khả năng huy động khi rủi ro thành hiện thực.
Hai địa phương cùng đối diện nguy cơ thiếu nước do tác động của El Niño, nhưng một bên chuẩn bị điều tiết nguồn trong hệ thống, bên kia tính phương tiện vận chuyển nước đến người dân. Cả hai cách đều nhấn mạnh một điều: kế hoạch chỉ có ý nghĩa khi được kích hoạt kịp thời và hướng đúng đến nơi chịu sức ép lớn nhất.
Ứng phó sớm mới giảm được gián đoạn
Các dự báo về dòng chảy thấp và mùa mưa kết thúc sớm khiến nguy cơ thiếu nước mùa khô không còn là kịch bản xa vời. TP.HCM đã nêu rõ các bước tích trữ, điều tiết và chuẩn bị cấp nước luân phiên; Cà Mau tính dùng sà lan, xe bồn nếu hạn mặn nghiêm trọng. Điểm khác biệt nằm ở cách đưa nước đến người dân, còn mục tiêu chung là hạn chế thiếu hụt trong sinh hoạt.
Không phương án nào loại bỏ được tác động của thời tiết, nhưng chuẩn bị trước giúp chính quyền có thêm lựa chọn thay vì chỉ ứng phó khi vòi nước đã bị ảnh hưởng. Kết luận cần rõ ràng: trước nguy cơ El Niño, dự trữ và điều phối nguồn ở đô thị phải đi cùng phương án hỗ trợ trực tiếp tại những nơi dễ bị hạn mặn chia cắt.
