Chuyển đổi số công an trong lĩnh vực giao thông: từ khái niệm đến bước ngoặt thực tế
Chuyển đổi số công an trong lĩnh vực giao thông là quá trình cảnh sát giao thông số hóa dữ liệu, áp dụng camera AI phát hiện vi phạm, dùng hệ thống quản lý dữ liệu giao thông tập trung và các nền tảng điện tử để nâng cao hiệu quả tuần tra, xử lý, quản lý cư trú và phục vụ người dân một cách minh bạch, nhanh hơn, ít tiếp xúc trực tiếp hơn, đồng thời tăng khả năng phân tích, dự báo tình hình nhằm phòng ngừa tai nạn và ùn tắc. Đây không phải câu chuyện kỹ thuật thuần túy, mà là thay đổi cách lực lượng giao thông vận hành và ra quyết định hàng ngày. Điểm đáng nói là chuyển đổi số công an đang đi từ khẩu hiệu đến thực thi cụ thể: camera, phần mềm, cơ sở dữ liệu, QR, AI Chatbox xuất hiện trong từng mắt xích nghiệp vụ. Tại Phú Thọ, dữ liệu được xem là “nền móng” của mọi ứng dụng, với yêu cầu phải đúng, đủ, sạch, sống, được cập nhật và khai thác hiệu quả. Hà Nội chọn hướng hiện đại hóa cảnh sát đường thủy để đáp ứng mục tiêu lực lượng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, trong khi Thanh Hóa coi trọng đổi mới phương thức quản lý trên cơ sở tận dụng thông tin và dữ liệu số. Sự khác nhau về địa bàn tạo nên nhiều mô hình, nhưng cùng hội tụ ở một điểm: số hóa để quản trị an toàn giao thông chủ động hơn.
Camera AI phát hiện vi phạm: từ "mắt thần" đến bộ não dữ liệu trung tâm
Nếu trước đây nhiều người chỉ coi camera là “mắt thần” dùng để phạt nguội, thì nay camera AI phát hiện vi phạm đang trở thành cửa ngõ của cả một hệ thống quản lý dữ liệu giao thông. Tại Phú Thọ, một phương tiện vượt đèn đỏ, một chiếc xe chạy quá tốc độ, một hành vi vi phạm được camera ghi lại, truyền về Trung tâm Thông tin chỉ huy làm căn cứ để cán bộ phát hiện, xác minh và xử lý. Trong 9 tháng năm 2026, hệ thống camera của tỉnh đã ghi nhận trên 34.000 trường hợp, xác minh và xử lý gần 18.000 trường hợp vi phạm – con số cho thấy máy móc không đứng chơi trên cột mà đang làm việc liên tục. Thanh Hóa đi xa hơn khi tích hợp nhiều nguồn: hệ thống camera ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), ứng dụng VNeTraffic, camera hành trình và phản ánh trên mạng xã hội, tất cả tạo thêm dữ liệu để nắm tình hình, xác minh vi phạm và nhận diện vấn đề nổi lên trong thực tế. Ở Hà Nội, camera giám sát được lắp tại các bến khách ngang sông trọng điểm, không chỉ theo dõi phương tiện và hành khách mà còn giúp cảnh sát đường thủy kịp thời phát hiện nguy cơ mất an toàn để chủ động phòng ngừa, kiểm tra và xử lý. Khi hình ảnh được đưa vào quy trình xác minh – lập hồ sơ – thông báo – xử lý trên môi trường số, chúng không còn là những file video rời rạc, mà là dữ liệu có cấu trúc, bám mạch nghiệp vụ rõ ràng.
Hệ thống quản lý dữ liệu giao thông: lợi ích thật cho người dân hay chỉ giảm giấy tờ cho cơ quan?
Một nghi ngờ thường gặp là số hóa chỉ giúp cơ quan quản lý giảm giấy tờ, còn người dân vẫn “khổ như cũ”. Thực tế ở ba địa phương đang cho thấy điều ngược lại. Từ dữ liệu giao thông, dữ liệu cư trú, Công an Phú Thọ số hóa hồ sơ, tài liệu, chuẩn hóa và lưu trữ trên hệ thống; khi dữ liệu được tổ chức khoa học, việc tìm kiếm, đối chiếu, tổng hợp thông tin thuận lợi hơn. Quan trọng hơn, từ đăng ký cư trú trên VNeID, thực hiện thủ tục xuất nhập cảnh trực tuyến đến tra cứu thông tin xuất nhập cảnh, ngày càng nhiều tiện ích được đưa lên môi trường số, giúp người dân chủ động hơn, giảm thời gian và chi phí đi lại. Thanh Hóa cho thấy mặt "dịch vụ công" của chuyển đổi số công an: người dân được hướng dẫn thực hiện thủ tục đăng ký, sang tên xe trực tuyến khi đủ điều kiện; phần mềm được dùng để quản lý, tổ chức sát hạch, cấp, đổi giấy phép lái xe, giúp chuẩn hóa quy trình, nâng cao khả năng quản lý thông tin và giảm thời gian, công sức cho người dân. Khi quy trình được thực hiện trên môi trường điện tử, thông tin được quản lý và khai thác thuận tiện hơn, người dân có thêm điều kiện chủ động thực hiện thủ tục, còn cơ quan quản lý có cơ sở nâng cao hiệu quả theo dõi, giải quyết công việc. Ở góc độ văn bản nội bộ, Phòng Cảnh sát giao thông Hà Nội triển khai phần mềm quản lý văn bản và điều hành phiên bản V3, rút ngắn các khâu tiếp nhận, chuyển giao, theo dõi, xử lý, đổi mới cách làm việc theo hướng khoa học, hiện đại, giảm khâu trung gian và tăng khả năng theo dõi tiến độ\. Nếu dữ liệu là nhiên liệu, thì những phần mềm này chính là động cơ vận hành lại cả bộ máy theo hướng minh bạch hơn.
Phân tích dữ liệu tai nạn, QR, AI Chatbox: cảnh sát giao thông số hóa tương tác chứ không chỉ giám sát
Cảnh sát giao thông số hóa mà chỉ chú trọng giám sát, xử phạt thì sẽ tạo khoảng cách với người dân. Thanh Hóa cho thấy một hướng tiếp cận khác: dùng dữ liệu để nói chuyện với cộng đồng. Thông tin về tai nạn giao thông được thu thập, phân tích để nhận diện các nguy cơ cần tập trung phòng ngừa. Từ đó, lực lượng chủ động hơn trong xác định trọng tâm tuần tra, kiểm soát, tổ chức tuyên truyền, cảnh báo phù hợp, góp phần ngăn ngừa vi phạm và nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật của người tham gia giao thông. Nội dung tuyên truyền không chỉ là văn bản đọc chán mà được chuyển tải bằng video, hình ảnh trực quan trên màn hình số và các nền tảng mạng xã hội. Mã QR được sử dụng để người dân tra cứu thông tin, đồng thời khảo sát, đánh giá mức độ nhận thức của học sinh sau mỗi buổi tuyên truyền, giúp lực lượng điều chỉnh phương pháp cho sát đối tượng. Ở Hà Nội, Đội Cảnh sát đường thủy số 1 triển khai AI Chatbox hỗ trợ giải đáp các câu hỏi, thắc mắc về pháp luật giao thông đường thủy nội địa; thông qua công cụ này, người dân dễ dàng tìm hiểu quy định về phương tiện, người điều khiển, bến thủy, quy tắc giao thông, điều kiện bảo đảm an toàn và những hành vi vi phạm thường gặp. Đơn vị còn sử dụng mã QR Code để khảo sát mức độ hài lòng, tăng tương tác và nâng cao chất lượng phục vụ; chỉ với thao tác quét mã QR bằng điện thoại, người dân có thể đánh giá, phản ánh, góp ý về tinh thần trách nhiệm, thái độ phục vụ và chất lượng giải quyết công việc của cán bộ. Đây là điểm nhấn quan trọng: chuyển đổi số không chỉ làm lực lượng “nhìn rõ hơn” mà còn buộc họ “nghe rõ hơn” ý kiến người dân.
Kết luận: Số hóa để quản trị an toàn giao thông, không để tạo thêm khoảng cách
Nhìn vào Phú Thọ, Hà Nội, Thanh Hóa, có thể thấy cảnh sát giao thông số hóa đang dịch chuyển vai trò từ lực lượng tuần tra – xử phạt sang lực lượng quản trị an toàn giao thông dựa trên dữ liệu. Dữ liệu hình ảnh từ camera, dữ liệu cư trú, dữ liệu tai nạn, dữ liệu tương tác qua QR và AI Chatbox hợp lại thành bức tranh giao thông sống, cho phép phân tích, dự báo, nhận diện nguy cơ và thiết kế giải pháp phòng ngừa phù hợp. Theo các nguồn tư liệu, "hiệu quả của quá trình này không chỉ thể hiện ở việc rút ngắn quy trình, nâng cao chất lượng giải quyết thủ tục hành chính hay tăng khả năng phát hiện vi phạm, mà còn ở năng lực phân tích, dự báo tình hình, chủ động nhận diện nguy cơ và triển khai các giải pháp phòng ngừa phù hợp". Câu hỏi lớn đặt ra là liệu chuyển đổi số công an có tiếp tục duy trì được hai nguyên tắc: dữ liệu phải sạch và công nghệ phải gắn với phục vụ người dân, chứ không chỉ phục vụ mục tiêu quản lý. Khi camera AI phát hiện vi phạm gắn liền với hệ thống quản lý dữ liệu giao thông cho phép kiểm chứng khách quan, khi thủ tục hành chính được đưa lên môi trường điện tử giảm tiếp xúc trực tiếp, khi AI Chatbox và mã QR dùng để lắng nghe ý kiến người dân, lực lượng cảnh sát giao thông đang tiến gần hơn đến hình ảnh lực lượng hiện đại mà xã hội trông đợi. Vấn đề còn lại không nằm ở thiết bị, mà ở việc kiên trì dùng công nghệ để tăng minh bạch và trách nhiệm giải trình, thay vì chỉ để “điều khiển bằng nút bấm”.
