Khi thiên tài âm nhạc không đợi đến tuổi trưởng thành
Nữ tài năng âm nhạc Việt là những người phụ nữ bắt đầu con đường nghệ thuật từ rất sớm, được đào tạo bài bản, đạt học vị cao như tiến sĩ và vẫn bền bỉ biểu diễn, giảng dạy, góp phần đưa nhạc cổ điển Việt Nam và âm nhạc truyền thống ra thế giới, đồng thời tạo cảm hứng cho âm nhạc giáo dục trẻ trong nước.
Điểm chung của các nữ nghệ sĩ này không phải là may mắn, mà là sự lựa chọn đầy ý thức: coi âm nhạc như một nghề nghiêm túc, một lĩnh vực học thuật và một trách nhiệm xã hội. TS.NSƯT Hải Phượng, sinh năm 1969, là con gái của Nhà giáo Ưu tú, nhạc sĩ Phạm Thúy Hoan – người có hơn 60 năm gắn bó với đàn tranh và quảng bá âm nhạc dân tộc. NSND Bạch Tuyết, sinh năm 1945 tại Châu Đốc, An Giang, lại là biểu tượng của sân khấu cải lương với sự nghiệp hơn 60 năm. Họ cho thấy: tài năng chỉ là điểm khởi đầu, còn tầm vóc được quyết định bởi cách mỗi người đi tiếp con đường học tập và sáng tạo.
Tiến sĩ đàn tranh vào nhạc viện từ năm 7 tuổi và hơn 20 lần mang nhạc Việt ra thế giới
Trong số những tiến sĩ nhạc viện trẻ, hành trình của TS.NSƯT Hải Phượng là minh chứng rõ ràng nhất cho việc tài năng phải đi cùng kỷ luật và học thuật. Sinh ra trong gia đình có truyền thống đàn tranh, chị được mẹ hướng dẫn làm quen với nhạc cụ từ năm 5 tuổi. Năm 1976, khi mới 7 tuổi, Hải Phượng đã theo học đàn tranh tại Nhạc viện TP.HCM – một xuất phát điểm sớm hiếm có trong môi trường đào tạo chuyên nghiệp.
Từ nền tảng đó, chị không dừng ở danh hiệu nghệ sĩ biểu diễn mà tiếp tục học lên, đạt học vị tiến sĩ chuyên ngành Văn hóa học. Quan trọng hơn, tiếng đàn của chị đã vang lên tại hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ, góp phần đưa nhạc cụ truyền thống Việt Nam đến gần hơn với khán giả quốc tế. Đây không chỉ là thành tích cá nhân; đó là lời khẳng định rằng nhạc cổ điển Việt Nam và âm nhạc dân tộc hoàn toàn có chỗ đứng trên sân khấu thế giới nếu được đầu tư nghiêm túc về học thuật và trình độ biểu diễn.
“Cải lương chi bảo” Bạch Tuyết: từ ngôi sao tuổi 16 đến tiến sĩ nghệ thuật đầu tiên
Nếu Hải Phượng là hình ảnh của một tiến sĩ nhạc viện trẻ, thì NSND Bạch Tuyết là minh chứng rằng một ngôi sao sân khấu vẫn có thể quay lại ghế nhà trường và đi đến tận học vị cao nhất. Bà sinh năm 1945 tại An Giang, là một trong những nghệ sĩ tiêu biểu của sân khấu cải lương Việt Nam trong nhiều thập kỷ. Từ năm 12 tuổi, bà đã đi hát phòng trà, và đến năm 16 tuổi, khi được giao vai đào chính và ký hợp đồng biểu diễn, thu nhập từ nghề hát đã giúp bà xây được căn nhà lầu 3 tầng tặng cha.
Thành công đến sớm không khiến bà dừng lại ở hào quang. Bạch Tuyết rời ánh đèn sân khấu một thời gian để hoàn thành việc học, rồi trở thành Tiến sĩ nghệ thuật cải lương đầu tiên của Việt Nam. Sau hơn 60 năm kể từ ngày bước lên sân khấu, bà vẫn miệt mài làm mới cải lương, kết hợp với nghệ sĩ trẻ và tham gia đào tạo, truyền nghề, trong đó có chương trình Học Viện Cải Lương hướng đến bồi dưỡng thế hệ kế tiếp. Việc bà được vinh danh trong danh sách 50 Over 50: Asia 2024, tôn vinh phụ nữ trên 50 tuổi có ảnh hưởng tại châu Á – Thái Bình Dương, cho thấy sức nặng của một sự nghiệp bền bỉ bắt đầu từ tuổi 16.
Từ tấm gương cá nhân đến định hình âm nhạc giáo dục trẻ
Điều đáng nói ở những nữ tài năng âm nhạc Việt này là họ không khép kín trong vinh quang cá nhân, mà chủ động biến kinh nghiệm của mình thành nền tảng cho âm nhạc giáo dục trẻ. Với TS.NSƯT Hải Phượng, việc bảo tồn âm nhạc dân tộc không chỉ nằm ở những buổi biểu diễn, mà còn ở khả năng truyền đạt kiến thức, kỹ thuật và tinh thần nghệ thuật truyền thống cho thế hệ trẻ. Chị không chỉ dạy kỹ thuật đàn tranh, mà còn bồi dưỡng khả năng cảm thụ và tình yêu nhạc cụ dân tộc cho học trò.
Ở phía sân khấu cải lương, NSND Bạch Tuyết dùng chính uy tín của một tiến sĩ nghệ thuật và một ngôi sao kỳ cựu để kéo khán giả trẻ trở lại với nghệ thuật truyền thống. Bà tham gia các hoạt động đào tạo, truyền nghề, cùng những chương trình tìm kiếm và bồi dưỡng nghệ sĩ kế cận. Những con đường khác nhau nhưng cùng chung một điểm: âm nhạc không chỉ để nghe, mà còn để học, để hiểu, để tiếp nối. Khi những người phụ nữ tiên phong này bước vào lớp học, họ đang âm thầm thay đổi cách xã hội nhìn nhận giá trị của nhạc cổ điển Việt Nam và âm nhạc truyền thống trong đời sống hiện đại.
Kết luận: Tài năng là mồi lửa, giáo dục mới là ngọn đèn dài lâu
Nhìn vào hành trình của TS.NSƯT Hải Phượng và NSND Bạch Tuyết, có thể thấy rõ: tài năng sớm không đảm bảo một sự nghiệp dài lâu, nếu thiếu nền tảng học thuật và ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Một người vào nhạc viện từ năm 7 tuổi, đạt học vị tiến sĩ và hơn 20 lần đưa tiếng đàn Việt ra thế giới; một người 16 tuổi đã đủ sức xây nhà cho cha, rồi trở thành tiến sĩ nghệ thuật cải lương đầu tiên và vẫn bền bỉ cống hiến hơn 60 năm. Họ là câu trả lời sống động cho câu hỏi: âm nhạc Việt có thể đi xa đến đâu khi được trao cho những người phụ nữ dám học, dám làm và dám dẫn đường.
Nếu muốn nhạc cổ điển Việt Nam và âm nhạc truyền thống không bị đứt gãy, chúng ta cần nhiều hơn những câu chuyện như thế – nơi âm nhạc giáo dục trẻ không phải khẩu hiệu, mà là lựa chọn suốt đời của những nghệ sĩ nữ dám biến tài năng thành tri thức và tri thức thành di sản.
