AI phổ cập, năng lực điều hành mới tạo khác biệt
Lãnh đạo thời AI là khả năng định hướng tổ chức, đưa ra phán đoán có xét đến bối cảnh và phát triển con người để biến công nghệ thành giá trị bền vững. Đây là năng lực điều hành, không phải kỹ năng chọn thêm một công cụ số.
AI đã có thể xử lý dữ liệu, thực hiện giao dịch, đề xuất chiến lược và tự động hóa nhiều công việc trước đây cần con người. Khi ngày càng nhiều doanh nghiệp tiếp cận được các công cụ tương tự, sở hữu AI không còn là lợi thế cạnh tranh đủ mạnh. Câu hỏi khó hơn là doanh nghiệp có biết dùng những khả năng đó để ra quyết định tốt và phục vụ khách hàng hữu ích hơn hay không.
Đó là nghịch lý được đặt ra tại The NExT Forum 2026, do VPBank SME và Newing tổ chức, với hơn 1.000 lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam và ASEAN tham dự. Các chia sẻ tại diễn đàn cho thấy công nghệ càng phát triển, năng lực phán đoán, khả năng thích ứng và chất lượng quản trị con người càng quan trọng. Vì vậy, CEO nên đo thành công bằng giá trị tổ chức tạo ra, không chỉ bằng số quy trình được tự động hóa.
CEO phải quản trị bối cảnh, không chỉ kiểm soát đầu việc
Dongye Yang, Giám đốc Chương trình “10x1000 Tech for Inclusion” do Ant International phát triển, nêu một điểm mấu chốt tại diễn đàn: có công cụ AI không đồng nghĩa với có năng lực tổ chức để khai thác AI. Khi máy móc đảm nhận nhiều phần việc thực thi, con người cần dành sức cho tư duy chiến lược, hiểu hoàn cảnh và cân nhắc hệ quả.
Ông mô tả ba vai trò con người cần phát triển: kiến trúc sư đồng thuận, kết nối các bên và gây dựng niềm tin; người quản lý bối cảnh, đặt dữ liệu vào thực tế vận hành; và người gìn giữ nhận thức, bảo vệ giá trị cùng tri thức tổ chức. Đây không phải những nhãn chức danh mới, mà là lời nhắc CEO phải giữ những năng lực AI khó thay thế: làm rõ điều gì quan trọng, ai cần được lắng nghe và quyết định hôm nay có thể gây ra hệ quả gì về sau.
Nguyên Chủ tịch Điều hành kiêm Tổng Giám đốc LEGO Jørgen Vig Knudstorp nhấn mạnh rằng bối cảnh quan trọng hơn kiểm soát. Thay vì duyệt từng thao tác, lãnh đạo cần đặt hướng đi rõ ràng, xây dựng đội ngũ giỏi và trao quyền để nhân viên chủ động quyết định. Với SME, cách làm này giúp công nghệ thu hẹp chênh lệch nguồn lực mà không biến tổ chức thành một hệ thống cứng nhắc chờ lệnh.
Đưa AI vào quy trình mà không đánh mất con người
Ứng dụng AI trong doanh nghiệp chỉ có ý nghĩa khi giải quyết vấn đề thật của người làm việc và khách hàng. Bài học từ Sunway Healthcare là bộ phận nhân sự không nên chỉ xử lý hành chính: đội ngũ cần quan sát vận hành, lắng nghe khó khăn của nhân viên rồi phối hợp thiết kế lại quy trình. Cách tiếp cận đó giúp AI hỗ trợ công việc mà không xóa bỏ những giá trị lấy con người làm trung tâm.
Điều này cũng đòi hỏi CEO chấp nhận rằng hiệu suất không thể chỉ được nhìn qua tốc độ xử lý. Trong y tế, như Giám đốc Y khoa Sunway Healthcare Seow Vei Ken lưu ý, công nghệ không thay thế hoàn toàn sự thấu hiểu và phán đoán của con người. Một quy trình nhanh hơn nhưng bỏ qua hoàn cảnh cá nhân hoặc làm suy yếu niềm tin có thể không phải là cải tiến.
Năng lực CEO vì thế nằm ở việc kết hợp dữ liệu với hiểu biết tại chỗ: xác định phần việc nào nên tự động hóa, phần nào cần người chịu trách nhiệm và cách để nhân viên tham gia thay đổi. AI có thể đề xuất phương án; lãnh đạo vẫn phải chịu trách nhiệm về mục tiêu, giới hạn và hệ quả của lựa chọn.
Đo công nghệ bằng giá trị tạo ra cho khách hàng
Năng suất chỉ là điểm khởi đầu; lợi thế cạnh tranh xuất hiện khi doanh nghiệp chuyển phần hiệu quả thu được thành lợi ích cụ thể. Tại phiên tọa đàm, Nguyễn Bá Diệp, đồng sáng lập và Phó Chủ tịch cấp cao MoMo, nhấn mạnh doanh nghiệp cần kiên định với mục tiêu giúp khách hàng tiếp cận dịch vụ tài chính đơn giản, thuận tiện và tiết kiệm chi phí. Ông dẫn ví dụ khách hàng có thể tiếp cận khoản vay qua MoMo trong khoảng hai phút, minh họa cách công nghệ rút ngắn một quy trình phức tạp.
Ở nông nghiệp, Đặng Huỳnh Ức My, Chủ tịch Hội đồng Quản trị AgriS và Betrimex, cho rằng chuyển đổi cần kết nối nông dân, doanh nghiệp, định chế tài chính và nhà khoa học thành hệ sinh thái. Tài chính chuỗi cung ứng có thể giúp nông dân tiếp cận vốn; khoản vay 50–100 triệu đồng cũng có thể tạo khác biệt. Những ví dụ này nhắc CEO rằng công nghệ chỉ đáng đầu tư khi mở được cơ hội thiết thực cho người sử dụng.
Kết luận từ NExT Forum khá rõ: khi AI ngày càng phổ cập, CEO không thể đặt cược lợi thế vào việc triển khai công cụ sớm hơn đối thủ. Người dẫn dắt cần phán đoán đúng, hiểu bối cảnh, phát triển đội ngũ và trao quyền có trách nhiệm. Đó mới là cách biến AI từ một phương tiện tăng năng suất thành năng lực cạnh tranh gắn với niềm tin và giá trị thật.
