AI làm thay việc, không làm thay trách nhiệm lãnh đạo
AI trong lãnh đạo là việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để xử lý dữ liệu, thực hiện giao dịch và hỗ trợ quyết định, trong khi con người vẫn chịu trách nhiệm định hướng tổ chức và cân nhắc hệ quả của lựa chọn. Đây là ranh giới mà CEO cần bảo vệ khi công nghệ ngày càng làm được nhiều việc từng thuộc về nhân sự.
Tại The NExT Forum 2026 do VPBank SME và Newing tổ chức, Dongye Yang, Giám đốc Chương trình “10x1000 Tech for Inclusion” do Ant International phát triển, nêu nghịch lý: có công cụ AI chưa đồng nghĩa doanh nghiệp biết tổ chức để khai thác công cụ ấy hiệu quả. Diễn đàn quy tụ hơn 1.000 lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam và ASEAN, trong bối cảnh AI đã có thể xử lý dữ liệu, thực hiện giao dịch và đề xuất chiến lược.
Vì vậy, lợi thế của CEO thời AI không phải là cạnh tranh tốc độ tính toán với máy. Đó là năng lực đọc bối cảnh, phán đoán điều gì đáng làm và kết nối những người có lợi ích khác nhau quanh một mục tiêu. Máy có thể đưa ra phương án; người lãnh đạo phải chịu trách nhiệm về lựa chọn.
Nguy cơ thay ghế cho thấy tiêu chuẩn lãnh đạo đang đổi
Khảo sát BCG thực hiện trong tháng 6 và tháng 7 cho thấy gần 60% CEO dự định thay ít nhất một thành viên ban điều hành cấp cao trong sáu tháng tiếp theo. CFO là vị trí có khả năng bị thay thế cao nhất; COO, CHRO và CMO cũng chịu rủi ro, đặc biệt ở doanh nghiệp lớn. Đây là dấu hiệu cho thấy áp lực không chỉ đến từ AI thay thế CFO, mà còn từ kỳ vọng rằng cả đội ngũ lãnh đạo phải phù hợp với cách vận hành mới.
CFO chịu sức ép vì vừa phải đáp ứng kỳ vọng kết quả, vừa đảm nhiệm phạm vi công việc ngày càng rộng. Hơn một phần tư CEO tham gia khảo sát xem CFO là mối đe dọa lớn nhất đối với vị trí của mình. Nhưng kết luận rằng công nghệ tự động hóa tài chính sẽ khiến CFO đương nhiên mất ghế là quá vội: dữ liệu và quy trình có thể được máy xử lý, còn trách nhiệm giải trình, đánh giá rủi ro và tư vấn lựa chọn vẫn đòi hỏi năng lực lãnh đạo.
CEO cũng đang tự đối diện câu hỏi liệu mình có phải người phù hợp để dẫn dắt doanh nghiệp trong thời đại AI hay không; lựa chọn đội ngũ là quyết định có thể định hình di sản của họ. Bởi vậy, thay người chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng việc xác định rõ năng lực doanh nghiệp đang thiếu.
CEO phải tạo bối cảnh, niềm tin và khả năng thích ứng
Khác biệt giữa tự động hóa nhiệm vụ và thay thế lãnh đạo nằm ở trách nhiệm đối với con người và hệ quả dài hạn. Jørgen Vig Knudstorp, nguyên Chủ tịch Điều hành kiêm Tổng Giám đốc LEGO, nhấn mạnh rằng bối cảnh quan trọng hơn kiểm soát từng việc: lãnh đạo cần xác lập hướng đi, xây dựng đội ngũ giỏi và trao quyền để nhân viên chủ động quyết định. Đây là lời nhắc CEO không nên biến AI thành một hệ thống giám sát dày đặc.
Thách thức còn nằm ở niềm tin. Khảo sát BCG ghi nhận gần 90% CEO tin nhân viên đặt niềm tin vào ban lãnh đạo, nhưng chưa đến một nửa nhân viên được hỏi nói rằng họ thực sự tin tưởng đội ngũ điều hành. Khoảng 40% nhân viên cho rằng CEO chưa cởi mở về tác động của AI tới công việc và con đường sự nghiệp; chưa đến 10% đánh giá cao cách cấp trên giải thích ảnh hưởng ấy. Nếu người lao động lo vị trí sắp biến mất, động lực suy giảm hoặc họ có thể rời doanh nghiệp.
Do đó, CEO cần giải thích việc nào được tự động hóa, việc nào sẽ thay đổi và con người được kỳ vọng đóng góp ra sao. Phán đoán, thích ứng và quản trị con người không phải phần trang trí quanh công nghệ; đó là điều quyết định AI giúp tổ chức tiến lên hay làm sâu thêm bất an.
Đừng nhầm đổi mới đội ngũ với thay người vì AI
Gần 60% CEO có kế hoạch thay thành viên ban điều hành trong sáu tháng tới, nhưng thời điểm và lý do cần được nhìn nhận thận trọng. BCG cho biết 42% CEO lo doanh nghiệp phản ứng quá chậm trước biến động thị trường. Áp lực ấy có thể thúc đẩy rà soát năng lực, song thay CFO hay một lãnh đạo khác chỉ vì họ chưa theo kịp nhãn “AI” sẽ không tự động tạo ra một tổ chức tốt hơn.
Thực tế, tốc độ thay CFO có dấu hiệu chậm lại khi năm tài chính khép lại, bởi doanh nghiệp cần họ tập trung hoàn tất sổ sách năm 2026. Chi tiết này cho thấy năng lực chuyên môn và tính liên tục vẫn quan trọng ngay giữa làn sóng đổi mới. Khách hàng có thể cảm nhận mặt tích cực khi công nghệ rút ngắn quy trình: tại MoMo, người dùng có thể tiếp cận khoản vay từ ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng trong khoảng hai phút. Nhưng tốc độ phục vụ chỉ có giá trị khi đi cùng an toàn và niềm tin.
Kết luận dành cho CEO thời AI rất rõ: hãy tự động hóa phần việc phù hợp, nhưng đừng giao cho thuật toán quyền quyết định mục tiêu, giá trị và trách nhiệm. CFO có thể phải đổi cách làm, thậm chí đổi người; còn lợi thế lãnh đạo bền vững vẫn là phán đoán đúng, trao quyền có chủ đích và giữ được niềm tin của đội ngũ.
