Sửa 4 luật cùng lúc: Bản lề cho môi trường kinh doanh mới
Sửa đổi Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là quá trình điều chỉnh khung pháp lý cốt lõi để phù hợp thực tiễn kinh doanh số, cắt giảm thủ tục và tháo gỡ các vướng mắc pháp luật đang cản trở hoạt động của doanh nghiệp và quyền lợi của người tiêu dùng. Dự án luật này được xây dựng với mục tiêu thể chế hóa đầy đủ chủ trương, chính sách của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật; đồng thời cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho các cấp chính quyền.
Điểm đáng chú ý là bốn luật được sửa trong một gói, phản ánh cách tiếp cận “chỉnh trang tổng thể” thay vì chắp vá. Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành việc sửa đổi nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn do pháp luật, cải cách thủ tục hành chính và tạo môi trường đầu tư kinh doanh cạnh tranh lành mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số. Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài, mục tiêu là “tháo gỡ triệt để các khó khăn, vướng mắc có nguyên nhân từ pháp luật”.
Sửa đổi luật thương mại: Nới khuyến mại, bỏ tiền kiểm để doanh nghiệp dễ thở hơn
Sửa đổi luật thương mại không chỉ là chỉnh lại vài điều luật; đây là cơ hội xóa bỏ những rào cản đang khiến doanh nghiệp e dè với các chương trình khuyến mại và dịch vụ giám định. Các vướng mắc lớn hiện nay nằm ở chỗ quy định cấm và điều kiện kinh doanh trong Luật Thương mại trùng và mâu thuẫn với Luật Đầu tư về hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện; thêm vào đó là các quy định liên quan độc quyền nhà nước và phần chồng chéo với Bộ luật Dân sự, Luật Đấu giá tài sản.
Dự thảo sửa đổi luật thương mại tập trung điều chỉnh hạn mức khuyến mại và mức giảm giá tối đa cho phù hợp thực tiễn, nhất là khuyến mại trên nền tảng số, phiếu mua hàng, điểm thưởng và các hình thức khuyến mại xuyên biên giới. Đồng thời, cơ chế “tiền kiểm” dịch vụ giám định được bãi bỏ, chuyển sang “hậu kiểm”, để thương nhân tự chịu trách nhiệm trước pháp luật. Đây là thay đổi mang tính giải phóng nguồn lực: doanh nghiệp bớt xin–cho, bớt chờ cấp phép, nhưng trách nhiệm pháp lý lại rõ hơn. Dự thảo cũng lược bỏ ba nhóm nội dung, bãi bỏ bốn thủ tục hành chính, ba điều kiện kinh doanh và có hai nội dung phân cấp, phân quyền, qua đó giảm đáng kể chi phí tuân thủ.
Luật cạnh tranh Việt Nam: Siết hành vi xấu, mở đường cho sáng tạo
Luật cạnh tranh Việt Nam trong lần sửa đổi này có xu hướng “siết đúng chỗ” thay vì áp trần đồng loạt, nhằm bảo vệ người tiêu dùng nhưng không bóp nghẹt đổi mới của doanh nghiệp. Các vướng mắc hiện tại xoay quanh việc xử lý vai trò trung gian, giúp sức, hỗ trợ các hành vi hạn chế cạnh tranh; cùng với đó là những hành vi mới phát sinh trên thị trường số và yêu cầu đồng bộ với quy trình xử phạt vi phạm hành chính. Nếu không sửa, cơ quan quản lý vừa khó xử lý vụ việc phức tạp, vừa dễ làm nản lòng doanh nghiệp tuân thủ.
Dự thảo thu hẹp phạm vi cấm, chỉ khu trú các hành vi thực sự gây ra hoặc có khả năng gây thiệt hại ở mức “cao”, “đáng kể” cho khách hàng, người dùng; đồng thời bổ sung các hành vi cạnh tranh không lành mạnh mới trên môi trường kinh doanh trực tuyến. Điều này giúp phân biệt rõ giữa cạnh tranh gay gắt nhưng lành mạnh với hành vi triệt hạ thị trường. Về mặt kỹ thuật, luật cạnh tranh được sửa với năm nhóm nội dung, sáu nội dung bổ sung, hai nội dung lược bỏ và đơn giản hóa hai thủ tục hành chính. Cách tiếp cận này gửi tín hiệu rõ ràng: nhà nước không muốn “quản thay” thị trường, mà tập trung xử lý những hành vi gây hại đáng kể.
Quản lý ngoại thương và hải quan số: Gỡ nút thắt xuất nhập khẩu cho doanh nghiệp
Quản lý ngoại thương đang được chỉnh sửa theo hướng “mở khóa” cho dòng hàng hóa và chứng từ, đặc biệt là với doanh nghiệp xuất khẩu, FDI và các khu vực hải quan riêng. Hiện nay, Luật Quản lý ngoại thương có các điểm nghẽn ở tái nhập hàng do chính doanh nghiệp sản xuất đã xuất khẩu, hoạt động ngoại thương với khu hải quan riêng, chứng nhận và tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa, cùng nhiều quy định khác không còn phù hợp thực tiễn. Những điểm nghẽn này khiến doanh nghiệp mất thời gian, tăng chi phí và bỏ lỡ cơ hội kinh doanh xuyên biên giới.
Dự thảo sửa đổi bổ sung cụ thể biện pháp tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa, phân công và phân cấp thẩm quyền cấp C/O và văn bản chấp thuận tự chứng nhận xuất xứ; đồng thời quy định quyền xuất khẩu vào khu vực hải quan riêng và quyền nhập khẩu từ khu vực này cho tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Về tổng thể, Luật Quản lý ngoại thương có sáu nội dung sửa đổi, một nội dung bổ sung, bãi bỏ hai thủ tục hành chính, đơn giản hóa chín thủ tục và năm nội dung phân quyền, phân cấp. Song hành với đó, Luật Hải quan sửa đổi ưu tiên đầu tư hạ tầng hải quan số, không yêu cầu nộp lại hồ sơ đã có trên Cơ chế một cửa quốc gia và làm rõ cơ chế chia sẻ dữ liệu, giảm mạnh việc nộp bản giấy.
Bảo vệ quyền lợi tiêu dùng: Hàng rào dữ liệu cho người mua, trách nhiệm mới cho địa phương
Bảo vệ quyền lợi tiêu dùng không chỉ là xử lý khiếu nại sau khi sự cố xảy ra; lần sửa luật này nhấn mạnh phòng ngừa rủi ro thông qua quản lý thông tin và phân quyền rõ trách nhiệm. Hiện Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đang vướng ở việc giao thoa với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và một số vấn đề kỹ thuật liên quan đến tổ chức bộ máy nhà nước. Trong bối cảnh hành vi lạm dụng dữ liệu đang gia tăng trên môi trường số, nếu không đồng bộ hai mảng luật này, người tiêu dùng sẽ luôn ở thế yếu trước các nền tảng và nhà cung cấp dịch vụ.
Dự thảo hoàn thiện cơ chế bảo vệ thông tin người tiêu dùng, đồng bộ với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, đồng thời đẩy mạnh phân cấp nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cho chính quyền địa phương, đặc biệt là UBND cấp xã. Đối với luật này, có một nội dung sửa đổi, một nội dung lược bỏ và bốn nội dung phân quyền, phân cấp. Nếu được thiết kế và triển khai tốt, người dân sẽ có “điểm đến” gần hơn để gửi phản ánh, thay vì phụ thuộc vào cơ quan trung ương. Song song, việc chuyển dần từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm ở nhiều luật đòi hỏi nguồn lực thực thi và năng lực giám sát tốt hơn, như Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã cảnh báo cần đánh giá kỹ lưỡng trước khi luật đi vào đời sống.
Kết luận: Luật có “mở khóa” được thị trường hay không phụ thuộc vào cách thi hành
Tổng thể gói sửa đổi bốn luật cho thấy một nỗ lực nghiêm túc nhằm tháo gỡ những nút thắt pháp lý, giảm thủ tục, tăng phân cấp và thích ứng với kinh tế số. Dự thảo bãi bỏ sáu thủ tục, đơn giản hóa 11 thủ tục hành chính trong các lĩnh vực liên quan; riêng thủ tục của từng luật cũng được cắt giảm mạnh. Cùng thời gian, Luật Hải quan sửa đổi đã được Quốc hội thông qua, gồm bốn điều và có hiệu lực từ 1/3/2027, ưu tiên nguồn lực cho hạ tầng hải quan số và cơ chế một cửa quốc gia. Điều này cho thấy cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số ngành hải quan đang được triển khai song hành với sửa đổi luật thương mại.
Tuy vậy, điểm yếu cố hữu của nhiều cuộc cải cách là “đẹp trên giấy, vướng khi triển khai”. Trên cơ sở kết quả phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất trình Quốc hội xem xét dự án luật tại Kỳ họp thứ hai khóa XVI vào tháng 10/2026. Từ nay đến khi luật có hiệu lực, việc quan trọng không kém soạn thảo là chuẩn bị nguồn lực cho hậu kiểm, nâng cấp hạ tầng số, tập huấn cơ quan thực thi ở các cấp và đối thoại với doanh nghiệp. Nếu không, những ý tưởng tốt như nới hạn mức khuyến mại, thu hẹp phạm vi cấm của luật cạnh tranh, hay mở rộng quyền quản lý ngoại thương và bảo vệ quyền lợi tiêu dùng sẽ khó chuyển thành lợi ích cụ thể cho doanh nghiệp và người dân.
