Từ “tay máy địa phương” đến nhiếp ảnh gia Việt Nam quốc tế
Sự vươn lên của các nhiếp ảnh gia Việt Nam quốc tế là quá trình những người cầm máy trong nước vượt qua giới hạn ngôn ngữ, địa lý và định kiến để đưa câu chuyện, văn hóa và thân phận của mình ra các sân khấu nhiếp ảnh danh tiếng trên thế giới, từ lễ hội nhiếp ảnh Pháp đến triển lãm ảnh Paris, bằng một tiếng nói hình ảnh cá tính, nhất quán và ngày càng được công nhận. Đây không phải là các “trường hợp ngoại lệ may mắn”, mà là chỉ dấu cho thấy nhiếp ảnh Việt đã đủ nội lực để đối thoại bình đẳng với bạn bè quốc tế, cả ở cấp độ giải thưởng lẫn trưng bày chuyên nghiệp.
Nhìn vào hành trình của Lý Hoàng Long và Ai Huang, có thể thấy rõ: bước ngoặt không nằm ở việc họ “ra nước ngoài” mà ở chỗ họ định nghĩa lại bản thân như những nghệ sĩ châu Á quốc tế, dùng hình ảnh để đặt câu hỏi về văn hóa, cơ thể và ký ức. Khi các bộ ảnh Việt Nam xuất hiện trên đường phố Pháp hay tường trắng của một phòng triển lãm giữa Paris, vị thế của nhiếp ảnh Việt không còn ở vai “người kể phụ” mà đã trở thành chủ thể của câu chuyện.
Lý Hoàng Long: hơn 400 giải thưởng và một Việt Nam đi khắp thế giới
Lý Hoàng Long là minh chứng rõ nhất rằng bền bỉ theo đuổi các cuộc thi và triển lãm quốc tế có thể tạo nên một thương hiệu cá nhân lâu dài. Sau hơn ba thập niên cầm máy, anh đã sở hữu hơn 400 giải thưởng quốc tế, một con số mà nhiều nền nhiếp ảnh phải nể trọng. Câu chuyện không dừng ở thành tích: bộ ảnh “Lễ trưởng thành của thiếu nữ Chăm – Ninh Thuận” hay “Lễ trưởng thành của thiếu nữ Chăm” liên tục được trưng bày và mời đi nhiều nước, từ Trung Quốc đến Dubai và Pháp, biến các nghi lễ bản địa thành chất liệu đối thoại toàn cầu.
Từ năm 2020, anh đều đặn mang tác phẩm tới Lễ hội nhiếp ảnh Pháp diễn ra vào mùa hè, nơi các thị trấn và làng mạc tràn ngập ảnh khổ lớn, mỗi con đường gắn với một thông điệp riêng của tác giả. Các bộ ảnh như “Làng hương miền Bắc Việt Nam”, “Lễ hội vật cầu bùn làng Vân”, “Lễ cấp sắc của người Dao”, “Nghề làm muối ở Khánh Hòa” xuất hiện tại Festival Photos D’essay, l'Ile d'Olonne, Chemins de Photos… đã biến anh thành gương mặt tiêu biểu của nhiếp ảnh gia Việt Nam quốc tế, khi người dân bản địa và du khách biết đến Việt Nam qua cả hình ảnh lẫn tên tuổi của anh.
Lễ hội nhiếp ảnh Pháp: đường phố châu Âu, câu chuyện từ châu Á
Điều đáng nói ở lễ hội nhiếp ảnh Pháp không chỉ là quy mô mà là cách nó biến không gian công cộng thành phòng triển lãm mở. Khi ảnh Việt Nam được treo ngoài trời, ngang hàng với tác phẩm của đồng nghiệp từ nhiều châu lục, người xem không còn bị dẫn dắt bởi nhãn mác quốc tịch, mà bởi sức nặng nội dung và ngôn ngữ thị giác. Trong bối cảnh đó, việc một tác giả Việt Nam tham gia đều đặn từ 2020 cho thấy nhiếp ảnh Việt đã chiếm được “chỗ đứng” ổn định chứ không còn là khách mời lẻ tẻ.
Những bộ ảnh về “Thế hệ cuối cùng của bộ tộc Ramnamis”, “Chợ lạc đà Pushkar” ở Ấn Độ, hay “Các chiến binh ở thung lũng Baliem” Indonesia góp mặt trong các triển lãm quốc tế cho thấy một nghịch lý tích cực: nhiếp ảnh gia Việt không chỉ chụp Việt Nam. Họ đi hơn 20 quốc gia, chụp các cộng đồng khác nhưng vẫn mang theo cái nhìn được định hình từ văn hóa Việt. Cũng vì vậy, hình ảnh Việt Nam – khi trở lại trước ống kính – không bị “tự mê” mà được nhìn với con mắt rộng mở, có khả năng đối thoại với những câu chuyện bộ tộc, tôn giáo, di sản ở khắp nơi.
Ai Huang và KABRALA: khi nghệ sĩ châu Á quốc tế chiếm lĩnh phòng tối Paris
Nếu Lý Hoàng Long khẳng định vị thế nhiếp ảnh tài liệu – báo chí Việt trên sân chơi quốc tế, thì Ai Huang lại đại diện cho một hướng khác: nhiếp ảnh thử nghiệm, đậm tính khái niệm. Từ ngày 3.9 đến 10.10.2026, phòng trưng bày La Lison ở quận 10, Paris đón triển lãm đơn tác giả KABRALA, cũng là triển lãm cá nhân đầu tiên của cô tại Pháp. Trong không gian này, loạt tự họa âm bản đen trắng trên phim bạc không nhằm tái hiện chân dung, mà biến cơ thể nghệ sĩ thành chất liệu cho các phản ứng hóa học trong phòng tối, nơi mỗi dấu vết, mỗi lần in đều là một thao tác được ghi lên giấy ảnh.
Sống và làm việc chủ yếu ở Tokyo, lần đầu tìm thấy phòng tối vào năm 2021 khi mới 20 tuổi, Ai Huang nhanh chóng kết nối với cộng đồng nhiếp ảnh, thử nghiệm kỹ thuật ảnh bạc và dần được trưng bày ở châu Á, châu Âu và Mỹ. KABRALA – một từ do cô sáng tạo để giao tiếp với chú vẹt của mình – trở thành tiêu đề cho một thứ ngôn ngữ ngoài lời nói, gắn với cảm giác, đường nét và chuyển động chất lỏng. Việc một nghệ sĩ châu Á quốc tế như Ai Huang xuất hiện giữa Paris cho thấy các trung tâm nghệ thuật lớn đã sẵn sàng đón nhận những thực hành nhiếp ảnh đến từ ngoài “trục chính” phương Tây, với giọng nói thầm lặng nhưng dai dẳng của phòng tối.
Kết luận: Nhiếp ảnh Việt cần dám bước ra khỏi vùng an toàn
Nhìn từ Lễ hội nhiếp ảnh Pháp tới triển lãm ảnh Paris, có thể khẳng định: cánh cửa quốc tế với nhiếp ảnh Việt không còn khép kín. Câu hỏi lúc này không phải “có cơ hội hay không” mà là “ai đủ bền bỉ, đủ khác biệt để đi tới cùng”. Những con số như hơn 400 giải thưởng quốc tế, 15–20 giải mỗi năm hay 10 giải chỉ trong vài tháng đầu 2026 cho thấy một điều: thế giới phản hồi rõ ràng khi chúng ta gửi đi tác phẩm đủ tốt, đủ cá tính.
Con đường phía trước vì vậy cần hai thái độ song hành. Một là tiếp tục đào sâu những câu chuyện Việt Nam – từ lễ hội, làng nghề tới đời sống bộ tộc – với tiêu chuẩn quốc tế về ý tưởng và hình thức. Hai là mạnh dạn thực nghiệm, như cách Ai Huang dùng chính cơ thể mình trong phòng tối để đặt lại vấn đề về danh tính. Khi các thế hệ mới dám bước ra ngoài vùng an toàn, nhiếp ảnh gia Việt Nam quốc tế sẽ không còn là vài gương mặt nổi bật, mà trở thành một lực lượng đông đảo, buộc thế giới phải nhớ tên.
