Dinh dưỡng lâm sàng: nền tảng để bệnh nhân đủ sức điều trị
Dinh dưỡng lâm sàng trong chăm sóc dinh dưỡng bệnh nhân ung thư là quá trình đánh giá, sàng lọc nguy cơ và xây dựng chế độ ăn, bổ sung dưỡng chất y học để đảm bảo đủ năng lượng, đạm, vitamin, khoáng chất và nước, nhằm duy trì khối cơ, thể trạng và chất lượng sống, giúp người bệnh theo đuổi trọn vẹn liệu trình điều trị ung thư. Quan điểm coi dinh dưỡng là chuyện “phụ”, ăn được bao nhiêu thì ăn, không sớm thì muộn sẽ khiến người bệnh trả giá bằng chính khả năng chống chọi. Khi cơ thể suy kiệt, bác sĩ có phác đồ tốt đến đâu cũng khó triển khai trọn vẹn. Thực tế điều trị cho thấy, chính dinh dưỡng lâm sàng chứ không phải một loại thuốc mới nào, là yếu tố quyết định xem bệnh nhân có đủ điều kiện đi hết chặng đường phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hay không.
85% bệnh nhân suy dinh dưỡng trước điều trị: hồi chuông cảnh báo
Khi 85% người bệnh ung thư tại Việt Nam rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng hoặc suy mòn ngay trước khi bắt đầu điều trị, đó không còn là con số thống kê mà là một lời cảnh báo về cách chúng ta đang bỏ quên dinh dưỡng bệnh nhân ung thư. Tình trạng suy dinh dưỡng ung thư xuất hiện sớm do khối u làm tăng tiêu hao năng lượng và mất khối cơ, cộng thêm chán ăn, buồn nôn, viêm loét niêm mạc trong quá trình điều trị khiến việc ăn uống ngày càng khó khăn. "Khoảng 20% trường hợp tử vong ở bệnh nhân ung thư có liên quan đến suy dinh dưỡng nặng trước khi bệnh tiến triển đến giai đoạn cuối" là câu nói đủ sức buộc chúng ta phải xem lại mọi khuyến nghị kiểu “ăn kiêng để bỏ đói khối u”. Lựa chọn ăn uống cực đoan, tự ý bỏ đạm, chỉ dùng thực phẩm truyền miệng là đang bỏ đói chính cơ thể người bệnh, chứ không phải khối u.
Dinh dưỡng lâm sàng giúp bệnh nhân giữ vững thể trạng suốt liệu trình
Điều trị ung thư không chỉ là tiêu diệt khối u mà còn là giữ cho cơ thể đủ khỏe để chịu đựng các liệu pháp. Dinh dưỡng lâm sàng giúp người bệnh duy trì thể chất và có thêm điều kiện theo đuổi trọn vẹn liệu trình điều trị ung thư. Khi được chăm sóc dinh dưỡng lâm sàng đúng cách, bệnh nhân được bảo đảm đủ năng lượng, protein và các vi chất dinh dưỡng cần thiết, từ đó duy trì khối cơ, hạn chế sụt cân, giảm nguy cơ độc tính điều trị, biến chứng hậu phẫu và nhiễm trùng vết mổ. Thay vì chỉ tập trung tăng cân dựa vào BMI, các chuyên gia nhấn mạnh phải chú ý đến ba dấu hiệu quan trọng: sụt cân, giảm lượng ăn và suy giảm sức cơ. Cách tiếp cận này buộc đội ngũ y tế phải coi khối cơ như một “chỉ số sinh tồn” chứ không chỉ là con số trên bàn cân.
Can thiệp sớm, đúng và liên tục: dinh dưỡng là một phần của phác đồ
Nếu vẫn xem dinh dưỡng như việc “hậu kiểm”, chỉ quan tâm khi bệnh nhân đã sụt vài kg, chúng ta đang bỏ lỡ giai đoạn vàng. Tài liệu hướng dẫn chẩn đoán và điều trị dinh dưỡng cho người bệnh ung thư của Bộ Y tế xác định sàng lọc nguy cơ và đánh giá tình trạng dinh dưỡng là bước quan trọng của can thiệp dinh dưỡng sớm, cần thực hiện ngay từ đầu và đánh giá lại ở mỗi lần tái khám. Nghĩa là chăm sóc dinh dưỡng lâm sàng phải được đưa vào kế hoạch điều trị toàn diện ngay khi chẩn đoán, đi cùng mọi quyết định phẫu thuật, hóa trị, xạ trị. Việc bảo đảm đầy đủ năng lượng, đạm, các vitamin, khoáng chất và nước giúp người bệnh có đủ thể trạng theo đuổi các liệu pháp điều trị. Không có dinh dưỡng, phác đồ tốt cũng dễ phải giảm liều hoặc gián đoạn vì cơ thể không chịu nổi.
Kết luận: muốn đi hết liệu trình, phải nuôi dưỡng được cơ thể
Điểm mấu chốt không phải là bệnh nhân ăn nhiều hay ít, mà là ăn đúng với nhu cầu điều trị. Các chuyên gia y tế khẳng định dinh dưỡng lâm sàng đóng vai trò rất quan trọng trong việc giúp người bệnh ung thư duy trì thể chất và có thêm điều kiện theo đuổi trọn vẹn liệu trình điều trị. Hướng dẫn của cơ quan quản lý đã nhấn mạnh ưu tiên bổ sung dinh dưỡng qua đường miệng khi có thể, kết hợp đánh giá định kỳ để điều chỉnh chế độ phù hợp. Nếu coi dinh dưỡng bệnh nhân ung thư là một trụ cột song hành cùng điều trị y khoa, chúng ta tăng khả năng bệnh nhân giữ được khối cơ, thể trạng, chất lượng sống và cơ hội sống thêm. Ngược lại, nếu tiếp tục xem nhẹ suy dinh dưỡng ung thư, mọi nỗ lực chuyên môn dễ bị chặn lại ngay trên bàn mổ hoặc giữa liệu trình hóa trị.
