Bảo vệ thận bắt đầu từ chiếc đĩa ăn mỗi ngày
Thực phẩm gây viêm là những nhóm đồ ăn chứa nhiều đường tinh luyện, muối, chất béo xấu và phụ gia, có khả năng thúc đẩy rối loạn chuyển hóa, tăng huyết áp, giữ nước, thay đổi hệ miễn dịch và từ đó làm nặng thêm bệnh cầu thận, protein niệu cũng như tăng nguy cơ hình thành sỏi thận nếu sử dụng thường xuyên, lâu dài ở người có cơ địa hoặc bệnh thận sẵn có. Người bệnh thận không thể trông chờ một loại thuốc thần kỳ rồi vẫn ăn uống tùy tiện. Nếu thận đang yếu, mỗi miếng bánh ngọt, mỗi gói mì ăn liền quá mặn đều là một bước nhỏ đẩy thận đến gần suy chức năng. Với người đã có protein niệu hoặc bệnh cầu thận, kiểm soát chế độ ăn – đặc biệt muối và thực phẩm chế biến sẵn – phải được xem là nền tảng chăm sóc thận, ngang hàng với thuốc và tái khám định kỳ.
5 nhóm thực phẩm gây viêm nên tránh để không “dồn gánh” lên thận
Câu chuyện người phụ nữ trẻ thức khuya, ăn nhiều bánh ngọt, đồ chiên rán rồi phát hiện tiểu máu vi thể và protein niệu, sau đó được chẩn đoán bệnh thận IgA là lời nhắc thẳng thắn: lối sống và thực phẩm có thể nuôi dưỡng tình trạng viêm âm thầm. Bác sĩ thận học nhấn mạnh 5 nhóm thực phẩm tránh bệnh thận: (1) đồ ăn nhiều đường và thực phẩm siêu chế biến như bánh ngọt, nước ngọt, snack; (2) đồ chiên rán, nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa; (3) thực phẩm siêu chế biến nhiều phụ gia, đặc biệt phosphate; (4) đồ ăn quá mặn, nhiều natri như mì gói, đồ muối chua, nước chấm, lẩu đậm; (5) rượu bia đi kèm ăn uống thiếu lành mạnh. National Kidney Foundation khuyến nghị nhiều người mắc IgAN nên giữ lượng natri dưới 2.300 mg/ngày để giảm gánh nặng cho thận.
Kiểm soát muối và thực phẩm chế biến sẵn: nguyên tắc không thể thương lượng
Người có protein niệu hay bệnh cầu thận mà vẫn ăn mặn, nghiện mì gói, xúc xích, đồ hộp thì coi như đang chống lại phác đồ điều trị của chính mình. Lượng natri cao không chỉ làm tăng huyết áp, giữ nước mà ở một số nghiên cứu thực nghiệm còn thúc đẩy hoạt hóa tế bào Th17, liên quan đến viêm tự miễn. Điều này không đồng nghĩa “ăn mặn gây thẳng bệnh tự miễn”, nhưng nó cho thấy kiểm soát muối thận phải được coi là chiến lược sống còn, chứ không phải lời khuyên cho có. Một chế độ ăn bệnh thận thân thiện nên: giảm muối và natri, ưu tiên thực phẩm tươi ít chế biến, hạn chế nước ngọt có đường, đồ ăn nhanh, đọc kỹ nhãn để phát hiện natri và phosphate. Ăn uống là một phần của bảo vệ thận, nhưng không thể thay thế chẩn đoán và điều trị y khoa; bỏ vài món khoái khẩu không đủ để chữa khỏi bệnh thận IgA.
Phòng ngừa sỏi thận bằng chế độ ăn lành mạnh và uống đủ nước
Sỏi thận hình thành khi khoáng chất và hợp chất trong nước tiểu trở nên quá đậm đặc rồi kết tinh, trong đó phổ biến là sỏi canxi oxalat. Ăn nhiều natri khiến thận phải thải nhiều canxi qua nước tiểu, từ đó tăng nguy cơ sỏi canxi oxalat – đây là lý do người bệnh thận càng không được xem nhẹ thìa muối mỗi ngày. Ngược lại, chế độ ăn uống lành mạnh và uống đủ nước giúp phòng ngừa sỏi thận bằng cách làm loãng nước tiểu, giảm kết tinh. Các chuyên gia khuyến nghị ưu tiên trái cây họ cam quýt giàu citrate ức chế hình thành tinh thể sỏi; thực phẩm giàu canxi đúng mức để canxi gắn với oxalat trong ruột; đậu, ngũ cốc nguyên hạt giàu magiê; rau quả nhiều nước như dưa chuột, dưa hấu. Đồng thời, người dân nên uống đủ nước trong cả ngày, thay vì chờ khát mới uống.
Thực đơn thân thiện với thận: tránh cực đoan, chọn lọc thông minh
Tin xấu là: không có một món ăn thần dược giúp thận khỏe, cũng không có một món “tội đồ duy nhất” khiến thận hỏng; kỳ vọng loại bỏ vài thực phẩm có thể chữa khỏi bệnh thận IgA là ảo tưởng nguy hiểm. Tin tốt là: chế độ ăn hợp lý kết hợp điều trị chuẩn theo hướng dẫn KDIGO 2025 về đánh giá nguy cơ, kiểm soát huyết áp và protein niệu có thể làm chậm tiến triển bệnh, duy trì chất lượng sống lâu dài. Người bệnh thận nên ưu tiên rau củ, ngũ cốc nguyên hạt phù hợp, thực phẩm tươi, nguồn protein theo chỉ định và tuyệt đối không tự ý kiêng quá mức kali, phospho hoặc protein nếu chưa được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn. Chế độ ăn bệnh thận phải được cá nhân hóa theo giai đoạn bệnh, có hay không chạy thận, có kèm tăng huyết áp, tiểu đường hay rối loạn điện giải – đây là trách nhiệm chung của người bệnh và bác sĩ điều trị.
