Lò vi sóng có gây ung thư không? Câu trả lời thẳng thắn
Lò vi sóng an toàn là thiết bị dùng sóng vi ba – dạng bức xạ điện từ không ion hóa – để làm nóng thực phẩm bằng cách tác động lên phân tử nước và chất béo, khác hoàn toàn với tia X hay tia gamma nên không khiến thức ăn trở thành chất phóng xạ và không trực tiếp gây ung thư khi sử dụng đúng hướng dẫn. Nỗi lo “ung thư từ lò vi sóng” xuất phát phần lớn từ việc nhầm lẫn giữa các loại bức xạ và nỗi sợ mơ hồ về công nghệ. Theo cơ quan quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ, các lò vi sóng đáp ứng chuẩn an toàn và được dùng đúng cách nhìn chung là an toàn. Vậy điều đáng sợ không nằm ở chiếc lò, mà nằm ở cách nhiều gia đình Việt đang sử dụng nó mỗi ngày: hâm đi hâm lại đồ ăn, dùng hộp nhựa thiếu kiểm soát, bỏ qua bước đảo và kiểm tra nhiệt độ bên trong.
Hiểu cơ chế hoạt động để bớt sợ “bức xạ” và dùng cho đúng
Nếu hiểu lò vi sóng hoạt động thế nào, bạn sẽ thấy nỗi sợ “bức xạ” là lạc hướng. Theo giải thích, lò vi sóng sử dụng sóng vi ba – một dạng bức xạ điện từ không ion hóa – để làm nóng thực phẩm. Khác với tia X, loại bức xạ này không có cơ chế khiến thực phẩm trở thành chất phóng xạ. Năng lượng vi ba làm các phân tử nước dao động, tạo nhiệt từ bên trong món ăn. Tuy nhiên, đặc điểm của quá trình này là nhiệt có thể phân bố không đều, nhất là với đồ dày, khối lớn hoặc còn đông đá. Theo hướng dẫn an toàn, khi dùng lò vi sóng, người nội trợ nên đậy nắp, xoay đĩa, đảo hoặc lật thức ăn rồi để nghỉ một lúc để nhiệt lan đều, sau đó kiểm tra ở nhiều vị trí. Đây không phải thao tác thừa, mà là hàng rào bảo vệ sức khỏe khỏi mầm bệnh còn sống sót trong những “vùng lạnh” vô hình.
Sai lầm 1: Hâm đi hâm lại đồ ăn thừa và chủ quan với nhiệt độ
Nhiều gia đình Việt có thói quen nấu một nồi lớn, để qua đêm rồi ngày mai hâm bằng lò vi sóng, miễn “bên ngoài nóng hổi” là thấy yên tâm. Đó là cái bẫy. Điều nguy hiểm nằm ở khâu bảo quản và mức nhiệt bên trong, chứ không phải số phút bạn đặt trên bảng điều khiển. Thức ăn chín để lâu ở nhiệt độ phòng là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển, biến đổi các chất trong thực phẩm – như nitrat trong rau lá – theo hướng bất lợi cho sức khỏe. Khi hâm lại, mục tiêu phải là làm toàn bộ phần bên trong đạt nhiệt độ an toàn, không chỉ lớp ngoài. Theo khuyến nghị, đồ ăn thừa cần được hâm đến khoảng 74°C để giảm nguy cơ mầm bệnh. Nếu bạn không đảo, không chia nhỏ, không đậy nắp, khả năng rất cao là có đoạn thức ăn vẫn âm ấm, nơi vi khuẩn tiếp tục tồn tại. Hãy coi nhiệt độ là tiêu chuẩn, không phải cảm giác tay.
Sai lầm 2: Dùng hộp nhựa tiện đâu dùng đó và cái giá mang tên hạt vi nhựa
Câu hỏi “hạt vi nhựa trong thực phẩm đến từ đâu?” nhiều khi có câu trả lời rất đời thường: từ chính chiếc hộp nhựa đang được cho vào lò vi sóng mỗi ngày. Cơ quan quản lý nhắc rõ, không phải loại nhựa nào cũng phù hợp để gia nhiệt; melamine và các vật liệu đã trầy xước, nứt vỡ càng không nên dùng với đồ nóng. Nguy cơ lớn hơn nằm ở các hộp nhựa dùng một lần kém chất lượng. Dưới tác động nhiệt cường độ cao, các liên kết phân tử của nhựa có thể bị phá vỡ, dẫn đến sự rò rỉ hạt vi nhựa vào thực phẩm. Một nghiên cứu cho thấy chỉ trong 3 phút hâm nóng, hộp và túi nhựa có thể giải phóng tới hơn 4 triệu hạt vi nhựa và khoảng 1,2 tỷ hạt nano nhựa trên mỗi cm vuông bề mặt. Những hạt kích thước nano có thể xuyên màng tế bào, vào hệ tuần hoàn rồi tích tụ ở não và thận, gây hại lâu dài. Nếu vẫn cho hộp nhựa tiện lợi vào lò, đó là bạn đang đổi vài phút nhanh gọn lấy rủi ro âm thầm.
Sai lầm 3: Tin vào nhãn "dùng được cho lò" và bỏ qua quy tắc an toàn
Không ít người nghĩ chỉ cần trên hộp ghi “an toàn với lò vi sóng” là mọi thứ đã được bảo chứng tuyệt đối. Đây là một kỳ vọng sai. Theo giải thích của chuyên gia, nhãn này thường chỉ xác nhận độ bền vật lý của hộp – không bị biến dạng, nóng chảy – chứ không khẳng định không hề có sự phóng thích hạt nhựa siêu nhỏ. Vì vậy, cách sử dụng lò vi sóng đúng phải bắt đầu từ việc chọn vật chứa: ưu tiên thủy tinh, gốm, sứ, hoặc nhựa được nhà sản xuất ghi rõ dùng được cho lò, và tốt hơn hết là chuyển thức ăn từ hộp nhựa dùng một lần sang bát đĩa an toàn trước khi hâm. Đồng thời, cần bỏ thói quen “dùng cho đến khi nứt mới bỏ”; các hộp, bát melamine bị trầy xước, sứt mẻ không nên tiếp tục sử dụng với đồ nóng. Nhìn chung, lò vi sóng an toàn hay không không nằm ở thiết bị, mà ở người dùng: bạn chọn vật liệu gì, bảo quản ra sao, hâm thế nào.
