Hội nghị không chỉ là sự kiện: đây là hồi chuông báo động về ung thư
Hội nghị khoa học phòng chống ung thư thường niên Huế lần thứ 14 là diễn đàn chuyên môn quy tụ hơn 600 đại biểu, hơn 30 chuyên gia quốc tế và hàng trăm báo cáo khoa học, nhằm chia sẻ kinh nghiệm, cập nhật tiến bộ chẩn đoán sớm ung thư, điều trị và chăm sóc giảm nhẹ, đồng thời đề xuất chiến lược phòng ngừa ung thư dựa trên bằng chứng cho hệ thống y tế và cộng đồng.
Điều đáng nói không phải ở con số 600 đại biểu, mà ở thông điệp chung: nếu Việt Nam không nâng cấp chiến lược phòng chống ung thư ngay bây giờ, chúng ta sẽ bị cuốn vào làn sóng bệnh tật toàn cầu. Hội nghị diễn ra tại TP Huế từ ngày 19 đến 21-8, do Bệnh viện Trung ương Huế phối hợp Trường Đại học Y Dược Huế tổ chức, thuộc chương trình thường niên của Hội Ung thư Việt Nam. Việc một bệnh viện khu vực miền Trung trở thành tâm điểm của hội nghị khoa học ung thư cho thấy cuộc chiến này không còn là câu chuyện riêng của các trung tâm lớn tại hai đô thị lớn.
Thông tin lạnh lùng nhưng không thể phớt lờ: mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 19 triệu ca ung thư mới và 10 triệu ca tử vong; nếu không có biện pháp can thiệp hiệu quả, con số này có thể tăng lên hơn 33 triệu ca mới và 18 triệu ca tử vong vào năm 2050. Trong bối cảnh đó, hội nghị Huế không dừng ở báo cáo số liệu mà đặt câu hỏi thẳng: Việt Nam sẽ chọn chủ động phòng ngừa hay chấp nhận trả giá bằng sinh mạng và chi phí điều trị ngày càng nặng nề?
Thực trạng đáng lo: Việt Nam tử vong nhiều dù tỷ lệ mắc chưa cao
Nếu phải chốt một kết luận từ các báo cáo được trình bày, thì đó là: Việt Nam không mắc ung thư nhiều nhất, nhưng lại chết vì ung thư nhiều hơn mức chúng ta tưởng. Theo Tổ chức Ghi nhận Ung thư Toàn cầu (GLOBOCAN), mỗi năm nước ta ghi nhận khoảng 120.000 ca ung thư mới; Việt Nam đứng thứ 101/185 quốc gia về tỷ lệ mắc mới nhưng lại đứng thứ 50/185 về tỷ lệ tử vong do ung thư. Đặt cạnh số liệu toàn cầu, ung thư trở thành “gánh nặng kép”: vừa tăng nhanh, vừa lấy đi sinh mạng ở độ tuổi còn lao động.
Một câu nói tại hội nghị đáng để trích lại nguyên văn: "Tại Việt Nam, ung thư là nguyên nhân gây tử vong sớm đứng thứ hai, chỉ sau bệnh tim mạch." Dự báo số ca ung thư mới có thể tăng 60-70% vào năm 2050 nếu chiến lược phòng ngừa, sàng lọc và phát hiện sớm không được tăng cường. Đây không phải lời cảnh báo chung chung; đó là kịch bản đã được lượng hóa. Khi tỷ lệ tử vong cao hơn vị trí mắc mới, vấn đề không chỉ nằm ở môi trường hay lối sống, mà còn nằm ở hệ thống: chẩn đoán muộn, sàng lọc chưa rộng, chăm sóc giảm nhẹ chưa được tổ chức bài bản.
Thực tế này khiến hội nghị khoa học phòng chống ung thư trở nên đặc biệt liên quan với mọi bên: từ nhà hoạch định chính sách y tế, nhà quản lý bệnh viện, bác sĩ tuyến cơ sở, đến người dân bình thường. Phòng chống ung thư không thể chỉ là khẩu hiệu; các chiến lược phòng ngừa ung thư phải được đưa thành chương trình rõ ràng, có ngân sách, có mục tiêu sàng lọc và chẩn đoán sớm ung thư cụ thể cho từng nhóm nguy cơ.
Ba trụ cột chiến lược: phòng ngừa, chẩn đoán sớm và điều trị cá thể hóa
Điểm mạnh nhất của hội nghị lần này là chuyển trọng tâm từ “chữa” sang “chặn”. Nhiều báo cáo nhấn mạnh, nếu không tăng cường chiến lược phòng ngừa ung thư, sàng lọc và phát hiện sớm, số ca mới tại Việt Nam có thể tăng 60-70% vào năm 2050. Điều này buộc chúng ta phải nhìn lại: ngân sách, nhân lực, truyền thông sức khỏe đang ưu tiên cho phòng ngừa hay vẫn dồn vào điều trị giai đoạn muộn?
Các chuyên gia nhấn mạnh ba trụ cột. Thứ nhất, phòng ngừa chủ động: giảm thuốc lá, rượu bia, béo phì; tiêm phòng các virus liên quan ung thư; cải thiện môi trường lao động. Thứ hai, chẩn đoán sớm ung thư thông qua sàng lọc có hệ thống, đặc biệt với các ung thư phổ biến. Thực tế "tăng cường phòng ngừa, nâng cao nhận thức, đẩy mạnh sàng lọc, phát hiện sớm, đồng thời nâng cao chất lượng điều trị và chăm sóc giảm nhẹ" được xem là yêu cầu bắt buộc chứ không phải khuyến nghị mềm.
Thứ ba, điều trị cá thể hóa và đa chuyên khoa. Hội nghị dành 12 phiên đào tạo y khoa liên tục, với hơn 200 báo cáo về y học chính xác, quản lý đa chuyên khoa, tiến bộ xạ trị, chăm sóc giảm nhẹ và điều dưỡng ung thư. Điều này cho thấy hướng đi rõ ràng: một ca ung thư không còn chỉ là việc của bác sĩ phẫu thuật hay bác sĩ xạ trị, mà là sản phẩm của cả hội đồng đa chuyên ngành. Khi chẩn đoán sớm ung thư gắn liền với phác đồ cá thể hóa, người bệnh không chỉ sống lâu hơn mà còn sống tốt hơn.
Huế vươn lên trung tâm ung bướu khu vực: mô hình nào cho cả nước?
Không phải ngẫu nhiên Huế được chọn làm nơi tổ chức thường niên hội nghị khoa học ung thư. Sau 132 năm phát triển, Bệnh viện Trung ương Huế đã trở thành bệnh viện tuyến Trung ương hạng Đặc biệt, với hơn 5.700 giường bệnh, ba cơ sở, 16 trung tâm và hơn 4.000 cán bộ, viên chức. Chuyên ngành ung bướu tại đây được xây dựng theo mô hình đa chuyên khoa, triển khai nhiều kỹ thuật từ chẩn đoán, điều trị, ghép tế bào gốc đến chăm sóc giảm nhẹ.
Một cột mốc mang tính biểu tượng là việc Bệnh viện Trung ương Huế lần đầu được xếp hạng trong danh sách “Best Specialized Hospitals Asia Pacific 2026” ở chuyên ngành Ung thư do một tạp chí quốc tế và Statista thực hiện. Điều này không chỉ là danh hiệu, mà là bằng chứng cho thấy mô hình điều trị đa mô thức, cá thể hóa tại Huế đã bước lên bản đồ khu vực. Hội nghị năm nay còn có sự tham gia của hơn 30 chuyên gia quốc tế từ Mỹ, Canada, Australia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Ấn Độ, Philippines… cùng các trung tâm hàng đầu như ASCO, MD Anderson, Stanford, Johns Hopkins, Toronto và Đại học Quốc gia Singapore.
Qua 14 lần tổ chức, hội nghị khoa học phòng chống ung thư thường niên Huế đã trở thành nơi kết nối các chuyên gia trong nước và quốc tế, thúc đẩy hợp tác chuyên môn, đào tạo nhân lực và nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị ung thư. Trong khuôn khổ hội nghị, UBND TP Huế cũng trao bằng khen cho bác sĩ Lawrence B. Faulkner và các đối tác quốc tế, ghi nhận đóng góp cho Bệnh viện Trung ương Huế. Huế, vì thế, không chỉ là địa danh tổ chức sự kiện, mà là một hình mẫu: khi đầu tư nghiêm túc vào ung bướu, một bệnh viện vùng có thể trở thành điểm tựa cho cả quốc gia.
Từ hội nghị đến hành động: phòng chống ung thư phải trở thành chính sách sống còn
Tổng kết ba ngày làm việc với hơn 200 báo cáo và hàng chục phiên thảo luận, điều đọng lại không phải là những slide khoa học khó hiểu, mà là cảm giác cấp bách: ung thư đang tăng nhanh hơn tốc độ đáp ứng của hệ thống y tế. Nếu chúng ta tiếp tục coi phòng chống ung thư là nhiệm vụ của riêng ngành y, các dự báo u ám về số ca tăng 60-70% vào năm 2050 sẽ trở thành hiện thực.
Hội nghị Huế đã đưa ra khung hành động rõ ràng: phòng ngừa dựa trên cộng đồng, chẩn đoán sớm ung thư bằng chương trình sàng lọc quy mô, điều trị đa chuyên khoa có y học chính xác làm nền, và chăm sóc giảm nhẹ như một phần bắt buộc của chuỗi điều trị. Nhưng để những chiến lược phòng ngừa ung thư này đi vào thực tế, cần quyết tâm chính trị, ngân sách ổn định, và sự tham gia của người dân. Mỗi người một việc: hệ thống y tế tổ chức sàng lọc, bác sĩ cập nhật kiến thức, truyền thông nói đúng và nói đủ, còn người dân phải chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ.
Nếu phải rút ra một thông điệp cuối cùng, đó là: hội nghị khoa học ung thư chỉ có ý nghĩa khi nó thay đổi được đường cong tử vong. Việt Nam đang ở vị trí đáng lo trên bản đồ tử vong do ung thư, đứng thứ 50/185 quốc gia về tỷ lệ tử vong. Chúng ta không thể chấp nhận điều này như một “số phận”. Sau Huế, điều cần làm không phải là thêm một hội nghị nữa, mà là biến những khuyến nghị về phòng chống ung thư thành chương trình quốc gia, có mục tiêu, có giám sát và có trách nhiệm giải trình.
