Khi deepfake bước từ mạng xã hội vào phim Việt
Deepfake trong phim Việt là việc dùng công nghệ AI kết hợp công nghệ CGI phim ảnh để thay thế hoặc chỉnh sửa gương mặt, giọng nói của diễn viên trên các cảnh quay đã thực hiện, nhằm tạo cảm giác nhân vật mang diện mạo khác nhưng vẫn giữ nguyên phần diễn xuất và bố cục câu chuyện ban đầu, qua đó giúp ê-kíp tránh phải quay lại từ đầu và giảm thiểu xáo trộn sản xuất.
Vụ việc nhân vật Lan trong Mãi Nợ Một Lời Tạm Biệt, vốn do Trương Ngọc Ánh đảm nhận, bỗng xuất hiện với gương mặt hoàn toàn khác là dấu mốc cho thấy deepfake trong phim Việt đã rời khỏi phạm vi thử nghiệm để thành giải pháp sản xuất đầy tranh cãi. Sự thay đổi này không phải chỉnh nhẹ hậu kỳ, mà là xóa sạch một ngôi sao khỏi bản phim cuối, chỉ giữ lại thân hình, diễn xuất và chuyển động cơ thể của cô trên màn ảnh. Vấn đề không còn là kỹ thuật có làm được hay không, mà là liệu khán giả và ngành điện ảnh Việt Nam có chấp nhận việc AI thay thế diễn viên như một điều bình thường hay coi đó là hành vi bẻ cong sự thật nghệ thuật.
Trương Ngọc Ánh: Biến mất khỏi phim mình sản xuất vì AI
Mãi Nợ Một Lời Tạm Biệt (tên cũ: Chiếc Kén) từng được kỳ vọng là màn tái xuất điện ảnh, nơi Trương Ngọc Ánh giữ vai trò kép: nhà sản xuất kiêm diễn viên phụ, vào vai người mẹ của nam chính. Nhưng sau những lùm xùm và sự cố pháp lý cuối năm 2025, cô không còn xuất hiện trong phiên bản cuối cùng của bộ phim; ê-kíp buộc phải huy động AI, CGI và kỹ thuật lồng tiếng ADR để thay đổi toàn bộ nhận diện nhân vật Lan thay vì hủy bỏ dự án.
Trên màn ảnh, gương mặt mới được xử lý khá liền mạch với phần diễn xuất có sẵn, đặc biệt ở cảnh Lan ôm con, cảm xúc buồn cùng chuyển động cơ thể vẫn tạo cảm giác tương đối tự nhiên. Tuy vậy, deepfake vẫn lộ dấu vết: ở các góc nghiêng, những chuyển động cơ mặt phức tạp, người xem tinh ý có thể nhận ra lớp xử lý kỹ thuật số. Đây là nghịch lý: công nghệ AI thay thế diễn viên cứu phim khỏi nguy cơ bị "đắp chiếu", nhưng đồng thời khiến chính nhà sản xuất – diễn viên bị xóa khỏi tác phẩm mình tạo ra. Nó đặt câu hỏi ráo riết: từ nay, ai thực sự sở hữu gương mặt, giọng nói và sự hiện diện của diễn viên trên phim Việt?
Doanh thu ảm đạm: khán giả đang phản ứng với deepfake
Ê-kíp Mãi Nợ Một Lời Tạm Biệt đã chấp nhận tăng thêm chi phí hậu kỳ để "xóa dấu vết" Trương Ngọc Ánh khỏi vai Lan bằng AI và CGI, coi đó như khoản chữa cháy để bảo vệ toàn bộ công sức sản xuất trước đó. Thế nhưng, tại phòng vé, phim đang phải đối mặt với thực tế doanh thu ảm đạm, hoàn toàn trái ngược kỳ vọng ban đầu về một tác phẩm tâm lý nghệ thuật có mức đầu tư lớn trên thị trường Việt Nam.
Theo dữ liệu được công bố, một phim chiếu rạp cần doanh thu gấp 2–2,5 lần kinh phí sản xuất mới hòa vốn, nhưng sau 5 ngày khởi chiếu, Mãi Nợ Một Lời Tạm Biệt mới chỉ đạt khoảng 1,5 tỷ đồng, cách rất xa ngưỡng có lãi. Con số này cho thấy khán giả chưa mặn mà với các tác phẩm dùng deepfake thay diễn viên, dù câu chuyện phim xúc động và kỹ thuật xử lý gương mặt được đánh giá là tương đối tự nhiên. Thực tế các trường hợp khác như Chốt Đơn!, nơi AI được dùng để thay Thùy Tiên, cũng xuất hiện trong bối cảnh "chữa cháy" tương tự, càng củng cố cảm giác rằng điện ảnh Việt đang dùng AI như bình cứu hỏa cho các khủng hoảng nhân sự, chứ chưa thuyết phục được người xem về giá trị nghệ thuật của lựa chọn này.
Lợi ích kỹ thuật: AI có thể là trợ lý, không phải kẻ chiếm chỗ
Nhìn rộng hơn Mãi Nợ Một Lời Tạm Biệt, AI đã bước vào điện ảnh Việt Nam theo nhiều cách: thay gương mặt diễn viên, xử lý hậu kỳ, hỗ trợ âm nhạc, thậm chí tham gia quá trình phát triển kịch bản. Các ví dụ gần đây cho thấy hai cách dùng đối lập: một bên là deepfake trong phim Việt để chữa cháy khi diễn viên không còn có thể xuất hiện; bên kia là cách tiếp cận chủ động coi AI như trợ lý giúp tối ưu quy trình, từ storyboard, bối cảnh đến cấu trúc kịch bản.
Nhà báo, nhà thơ, nhà phê bình phim Nguyễn Phong Việt nhận định việc đưa AI vào sản xuất điện ảnh là điều bình thường, vấn đề nằm ở cách dùng: ở Việt Nam, AI thường chỉ xuất hiện khi đã có sự cố, thay vì được tích hợp xuyên suốt quá trình làm phim như một công cụ hỗ trợ ngay từ đầu. Diễn viên kiêm nhà đầu tư Băng Di cũng nhấn mạnh điện ảnh Việt vẫn ở giai đoạn thử nghiệm, AI chưa thay thế hoàn toàn con người, mà nên được nhìn như công cụ giúp tiết kiệm thời gian, nguồn lực nếu được sử dụng có tư duy và trách nhiệm. Nếu đạo diễn dùng AI để hiện thực hóa những cảnh quá khó hoặc tốn kém, mà vẫn giữ nguyên ý đồ nghệ thuật, công nghệ này có thể trở thành trợ lý vô hình thay vì kẻ lấn chiếm vị trí diễn viên.
Quyền diễn viên và tương lai điện ảnh Việt dưới bóng deepfake
Sự lan rộng của deepfake trong phim Việt làm bùng nổ câu hỏi về quyền hình ảnh, giọng nói và chất xám nghệ sĩ. Trong các dự án gần đây, gương mặt và giọng nói diễn viên bị thay thế bằng AI sau khi xảy ra khủng hoảng, nhưng hậu trường về mức độ đồng thuận, điều khoản hợp đồng và quyền kiểm soát bản ngã nghệ thuật vẫn chưa được nói rõ ràng. Khi chỉ cần vài công cụ là có thể tái tạo hoặc xóa một người khỏi màn ảnh, ranh giới giữa sáng tạo và xâm phạm quyền cá nhân trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết.
Theo góc nhìn của Băng Di, với những yếu tố liên quan đến hình ảnh, giọng nói hay diễn xuất, sự đồng thuận và minh bạch là điều bắt buộc, nếu không câu chuyện sẽ nhanh chóng trượt sang xung đột bản quyền và lạm dụng chất xám. Deepfake trong phim Việt vì thế không chỉ là trò chơi kỹ thuật, mà là bài kiểm tra đạo đức cho cả ngành. Tương lai điện ảnh Việt Nam sẽ khó lành mạnh nếu phim nào gặp sự cố với diễn viên là ngay lập tức "đè" AI lên gương mặt, bỏ qua trách nhiệm nhân văn với người làm nghề. Công nghệ cần được đặt sau con người: như chính một nhà đầu tư phim đã nói, "tôi vẫn muốn phía sau công nghệ đó là những con người có tư duy, có trách nhiệm và có tình yêu với bộ phim".
