Nhà khoa học nông dân: từ khái niệm đến lực lượng tiên phong
Nhà khoa học nông dân là những trí thức, chuyên gia và người làm nông trực tiếp nghiên cứu, sáng tạo giải pháp kỹ thuật, rồi đưa chúng vào đồng ruộng, trang trại để giải quyết các vấn đề sản xuất thực tế, nâng năng suất, chất lượng nông sản và thúc đẩy phát triển nông thôn theo hướng hiện đại, bền vững. Sáng 2/10 tại Hà Nội, Trung ương Hội Nông dân Việt Nam tổ chức Chương trình tôn vinh “Nhà khoa học của nhà nông” lần thứ VII, đồng thời trao giải Cuộc thi “Sáng tạo kỹ thuật nhà nông” lần thứ XI. Việc một tổ chức của nông dân chủ động đứng ra kết nối nhà khoa học nông dân với phong trào sản xuất đã cho thấy một bước chuyển quan trọng: nông nghiệp Việt Nam không còn chỉ trông chờ vào mô hình thử nghiệm từ phòng thí nghiệm, mà coi trọng sáng tạo kỹ thuật nông nghiệp ngay tại nơi phát sinh vấn đề – trên chính thửa ruộng và chuồng trại của nông dân.
42 nhà khoa học nông dân và 24 nông dân sáng tạo: con số biết nói
Con số 42 nhà khoa học nông dân được tôn vinh và 24 nông dân nhận giải Cuộc thi “Sáng tạo kỹ thuật nhà nông” năm nay không chỉ là thống kê, mà là chỉ dấu cho một lực lượng đổi mới đang lớn dần trong lòng nông thôn Việt Nam. Theo Phó Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam Bùi Thị Thơm, đây là “những điển hình tiên tiến, tiêu biểu cho trí tuệ, sức sáng tạo, tâm huyết, luôn gắn bó, đồng hành cùng nông dân, cống hiến cho sự nghiệp phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn”. Điều đáng chú ý là danh sách nhà khoa học nông dân không chỉ gồm các tiến sĩ đang công tác tại viện, trường, mà còn có những nông dân sáng tạo trực tiếp làm chủ sáng chế, giải pháp kỹ thuật nông nghiệp. Họ chứng minh một điều: tri thức không chỉ nằm trong giáo trình, mà còn nằm trong bàn tay nông dân khi đối diện với sâu bệnh, biến đổi khí hậu và áp lực thị trường.
Nông dân sáng tạo: đưa khoa học ra đồng bằng giải pháp rất đời thường
Điểm thuyết phục nhất của các nông dân sáng tạo là cách họ biến ý tưởng kỹ thuật thành công cụ cụ thể trên ruộng đồng. Ba giải nhất tại Cuộc thi “Sáng tạo kỹ thuật nhà nông toàn quốc” lần thứ XI đều đến từ những nhu cầu rất đời thường: máy tinh lọc mật ong NH:10/70 của nhà nông Nguyễn Mạnh Hùng; giải pháp quản lý, vận hành trang trại nuôi chim bồ câu Pháp thương phẩm theo hướng kinh tế tuần hoàn gắn bảo vệ môi trường của Vũ Văn Nghiên; và quy trình nuôi trồng nấm lim xanh năng suất cao kèm xử lý bã thải theo hướng tuần hoàn của Lê Văn Hợp. Những sáng tạo kỹ thuật nông nghiệp này không phải sản phẩm của phòng thí nghiệm xa xôi, mà được thiết kế để nông dân khác có thể dùng ngay, giúp giảm công lao động, tăng giá trị sản phẩm và hạn chế tác động môi trường. Nông dân sáng tạo đang làm đúng điều mà khoa học cần: trả lời câu hỏi “làm sao” thay vì chỉ nói “nên làm gì”.
Đổi mới nông nghiệp Việt Nam từ gốc: trí thức hóa nông dân và chuyển đổi số
Bối cảnh hiện nay là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng trở thành động lực quan trọng của phát triển nông nghiệp. Việc liên tục tổ chức chương trình tôn vinh nhà khoa học nông dân và Cuộc thi “Sáng tạo kỹ thuật nhà nông” sau 6 lần tôn vinh và 10 mùa thi đã khẳng định giá trị và sức lan tỏa của mô hình này trong thực tiễn. Theo Ban Tổ chức, hoạt động đã góp phần kết nối Nhà nước, nhà nông, nhà khoa học và doanh nghiệp, đưa tri thức, công nghệ đến gần với đồng ruộng, trang trại, “trí thức hóa nông dân” và xây dựng người nông dân mới có tư duy, kiến thức, làm chủ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Nói cách khác, đổi mới nông nghiệp Việt Nam không diễn ra trên văn bản chiến lược, mà đang bắt đầu từ việc nông dân tự tin cầm điện thoại, máy móc, giải pháp kỹ thuật để thiết kế lại quy trình sản xuất, tạo ra nông sản xanh, hữu cơ, tuần hoàn, phát thải thấp cho thị trường trong nước và quốc tế.
Từ vinh danh đến thay đổi tư duy sản xuất bền vững
Điểm quan trọng là các lễ tôn vinh không dừng ở việc trao giấy chứng nhận, biểu trưng. Chúng khơi dậy tinh thần sáng tạo, chủ động nghiên cứu, cải tiến công cụ, quy trình, phương thức sản xuất và ứng dụng tiến bộ khoa học, công nghệ trong cán bộ, hội viên, nông dân. Khi nông dân thấy người giống mình được gọi là nhà khoa học nông dân, họ có lý do để thay đổi tư duy, không coi khoa học là thứ xa lạ, mà là công cụ phải nắm lấy nếu muốn có thu nhập ổn định và môi trường sống lành hơn. Chương trình đã góp phần nâng cao nhận thức, nuôi dưỡng niềm tự hào, tinh thần vượt khó và đam mê sáng tạo trong nhân dân. Nếu nhìn rộng hơn, đó chính là nền tảng cho phát triển nông nghiệp bền vững: nông dân trở thành chủ thể trung tâm, không còn bị động trước biến động thị trường hay thời tiết, mà biết dùng sáng tạo kỹ thuật nông nghiệp để thích ứng. Vinh danh chỉ là bước đầu; điều đáng giá nằm ở sự tự tin mới của người nông dân khi bước ra đồng với tư cách một nhà đổi mới.
